|

خنده‌دار است

شادمهر راستین

سال گذشته بنیاد فاسبیندر که بعد از مرگ او به‌وجود آمد، مجموعه‌ای از فیلم‌های سینمایی، راش‌های استفاده‌نشده، سوپرهشت‌های خانگی، عکس، اسلاید‌های آلفا، فایل‌های صوتی و حتی دست‌نوشته‌های او انتشار یافت که برای دوستان فاسبیندر غنیمت بود.
اما جالب تیراژ محدود هزارعددی این مجموعه است که فقط کتابخانه‌ها و آرشیو‌های مراکز آموزش سینمایی امکان خرید آن را دارند. در پشت جلد این مجموعه آمده است: «فاسبیندر هرگز فکر نمی‌کرد بیش از هزارنفر فیلم‌هایش را ببینند.»
اینکه چه شده در جهان امروز سینمای راینز وارنر فاسبیندر، کریس مارکر و ازو می‌تواند در برابر فیلم‌های هالیوودی و فیلم‌های هنری پرهزینه همچنان طرفدار داشته باشد شاید گرایش دانشجویان با نگاه رادیکالی به هنر پاپ باشد. شاید هم آرمانگرایی غیرهنری همچنان در تعارض با هنر آرمانگراست. اما مرز باریک‌بین فیلمسازی پارتیزانی با فیلمسازی رادیکالی و کم‌هزینه دیگر توسط دیدگاه فیلمساز تعیین نمی‌شود بلکه قدرت انتخاب مخاطب برای پویایی در سینمای هنری و رادیکال سرنوشت‌ساز شده است.
در هزاره سوم، جوانانی آوانگارد داریم که نه‌تنها به‌خوبی تفاوت سینمای تجاری و هنری را می‌دانند بلکه معتقد هستند هیچ راه سومی وجود ندارد. اعتمادبه‌نفس فیلمساز به خود کمتر شده و اعتماد او به سلیقه مخاطب باید بیشتر شود. چرا عدول از جنبش رادیکال در سینمای هنری نابخشودنی است و به بهانه جذب مخاطب بیشتر نمی‌توان سینما را به یک رسانه جمعی تنزل داد.
با این تفکر است که هزار نسخه از این مجموعه‌ گرانبها، نه‌تنها زیاد بلکه پرهزینه قلمداد می‌شود. چراکه اصل سینمای رادیکال در کیفیت است نه کمیت. کیفیت مانع از محصول‌شدن فیلم است و ورود ارزش‌گذاری کمی، فیلم و سینما را در حد یک بیلبورد با شعار و پند و اندرز اخلاقی نازل می‌کند. کمیت میزان فروش، پرهزینه‌بودن، بیشترین بازیگر، بالاترین دستمزد، طولانی‌ترین پلان و... همه برای هنر سینما بی‌فایده و برای رادیکالیست‌ها خنده‌دار است. لحن بی‌تفاوت و با زهرخند فاسبیندر به جامعه آلمانی که در دوران نازیسم درگیر کمیت‌ها بود یادآوری این نکته است که همچنان آن آلمانی‌های پرشور که می‌خواستند همه «‌ترین‌«ها را یکجا داشته باشند فقط آنها را به نابودشده‌ترین ملت رساند.
در برابر شعار‌هایی مانند پاک‌ترین، قوی‌ترین، بااراده‌ترین، مرفه‌ترین، پیشرفته‌ترین، وسیع‌ترین و پرجمعیت‌ترین، تنها یک جواب وجود دارد، «آلمان سال صفر.»
این پدیده اجتماعی هم در سینما بروز پیدا می‌کند، هرچقدر قدرت، نفوذ و وسعت سینمای هالیوود بیشتر شود و سینما به امری سلطه‌جو بدل شود، سینمای مستقل و پارتیزانی ماهیت اصلی‌اش بهتر بروز می‌کند؛180 ماهیتی که می‌گوید: «خط سوم و میانه‌ای وجود ندارد.»
سال گذشته بنیاد فاسبیندر که بعد از مرگ او به‌وجود آمد، مجموعه‌ای از فیلم‌های سینمایی، راش‌های استفاده‌نشده، سوپرهشت‌های خانگی، عکس، اسلاید‌های آلفا، فایل‌های صوتی و حتی دست‌نوشته‌های او انتشار یافت که برای دوستان فاسبیندر غنیمت بود.
اما جالب تیراژ محدود هزارعددی این مجموعه است که فقط کتابخانه‌ها و آرشیو‌های مراکز آموزش سینمایی امکان خرید آن را دارند. در پشت جلد این مجموعه آمده است: «فاسبیندر هرگز فکر نمی‌کرد بیش از هزارنفر فیلم‌هایش را ببینند.»
اینکه چه شده در جهان امروز سینمای راینز وارنر فاسبیندر، کریس مارکر و ازو می‌تواند در برابر فیلم‌های هالیوودی و فیلم‌های هنری پرهزینه همچنان طرفدار داشته باشد شاید گرایش دانشجویان با نگاه رادیکالی به هنر پاپ باشد. شاید هم آرمانگرایی غیرهنری همچنان در تعارض با هنر آرمانگراست. اما مرز باریک‌بین فیلمسازی پارتیزانی با فیلمسازی رادیکالی و کم‌هزینه دیگر توسط دیدگاه فیلمساز تعیین نمی‌شود بلکه قدرت انتخاب مخاطب برای پویایی در سینمای هنری و رادیکال سرنوشت‌ساز شده است.
در هزاره سوم، جوانانی آوانگارد داریم که نه‌تنها به‌خوبی تفاوت سینمای تجاری و هنری را می‌دانند بلکه معتقد هستند هیچ راه سومی وجود ندارد. اعتمادبه‌نفس فیلمساز به خود کمتر شده و اعتماد او به سلیقه مخاطب باید بیشتر شود. چرا عدول از جنبش رادیکال در سینمای هنری نابخشودنی است و به بهانه جذب مخاطب بیشتر نمی‌توان سینما را به یک رسانه جمعی تنزل داد.
با این تفکر است که هزار نسخه از این مجموعه‌ گرانبها، نه‌تنها زیاد بلکه پرهزینه قلمداد می‌شود. چراکه اصل سینمای رادیکال در کیفیت است نه کمیت. کیفیت مانع از محصول‌شدن فیلم است و ورود ارزش‌گذاری کمی، فیلم و سینما را در حد یک بیلبورد با شعار و پند و اندرز اخلاقی نازل می‌کند. کمیت میزان فروش، پرهزینه‌بودن، بیشترین بازیگر، بالاترین دستمزد، طولانی‌ترین پلان و... همه برای هنر سینما بی‌فایده و برای رادیکالیست‌ها خنده‌دار است. لحن بی‌تفاوت و با زهرخند فاسبیندر به جامعه آلمانی که در دوران نازیسم درگیر کمیت‌ها بود یادآوری این نکته است که همچنان آن آلمانی‌های پرشور که می‌خواستند همه «‌ترین‌«ها را یکجا داشته باشند فقط آنها را به نابودشده‌ترین ملت رساند.
در برابر شعار‌هایی مانند پاک‌ترین، قوی‌ترین، بااراده‌ترین، مرفه‌ترین، پیشرفته‌ترین، وسیع‌ترین و پرجمعیت‌ترین، تنها یک جواب وجود دارد، «آلمان سال صفر.»
این پدیده اجتماعی هم در سینما بروز پیدا می‌کند، هرچقدر قدرت، نفوذ و وسعت سینمای هالیوود بیشتر شود و سینما به امری سلطه‌جو بدل شود، سینمای مستقل و پارتیزانی ماهیت اصلی‌اش بهتر بروز می‌کند؛180 ماهیتی که می‌گوید: «خط سوم و میانه‌ای وجود ندارد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.