چرا پوتین به اشغال اوکراین فكر ميكند
ارشک کیانی: هرچند که پوتین احتمال حمله نظامی روسیه به اوکراین را قویا رد میکند اما اعزام هشت هزار نیروی آمریکایی به ناتو و استقرار آنها در مرزهای شرق اروپا و همچنین اعزام حدود 100 هزار نفر نیروی نظامی روسی در مرزهای مشترک خود با اوکراین حکایت از تنشهای گستردهای میان روسیه با اتحادیه اروپا و آمریکا داشته که از دوران جنگ سرد به این سو کمسابقه به نظر رسیده و رهبران جهان را در وضعیت تعیینکنندهای در این نقطه مهم جغرافیایی ژئوپلیتیکی اروپا قرار داده است.
کییف؛ پلی میان آسیا و اروپا
زبانشان روسی و اوکراینی و علاوه بر مشترکات نژادی و قومی با بلاروس و روسیه در نژاد اسلاو و با کشورهای حوزه بالکانی به مانند صربستان، کرواسی، بوسنی و با سایر کشورهای اروپای شرقی همچون لهستان و چک و اسلواکی مشترکات عمیق فرهنگی و تاریخی و نژادی دارند. پنج رود مهم و پرآب اروپا از جمله دانوب و دن پس از عبور از کشورهای دانوبی به دریای سیاه میریزند. در میان شش کشور ساحلی دریای سیاه اعم از روسیه، گرجستان، ترکیه، رومانی و بلغارستان، اوکراین با در اختیار داشتن مهمترین بنادر در سواحل دریای سیاه علاوه بر داشتن پتانسیلهای مهم اقتصادی و طبیعی با توجه به سرازیرشدن دریای سیاه به دریای مدیترانه و اتصال آن به اقیانوس اطلس یکی از مهمترین مناطق ژئوپلیتیکی اروپا و جهان به شمار میرود. کشور روسیه به وسعت حدودی کنونی حدود 12 قرن پیش یعنی 800 سال پس از میلاد مسیح با مرکزیت اوکراین شکل گرفت.
آینده اوکراین و پیامدهای احتمالی آن بر ناتو:
هرچند قدرتهای جهانی و سایر کشورهای اروپایی در چرخه زنجیره اقتصادی و سرمایه با یکدیگر اشتراک نظر داشته و اختلافات آنها در قالب رقابتهای اقتصادی است، اما هچنان بحث جغرافیای سیاسی یکی از مهمترین موضوعات مورد مناقشه و اختلاف نظر قدرتهای جهانی است. اوکراین بعد از روسیه پهناورترین کشور اروپا بوده و بزرگترین ارتش را در میان کشورهای تازه استقلالیافته داشته و از دیگر سو در همسایگی لهستان و مجارستان و از سوی دیگر تنها 600 کیلومتر با خاک مسکو فاصله دارد. و این در حالی است که روسیه از دوران جنگ سرد و سپس فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، نصب پدافندهای موشکی و سپرهای سامانههای دفاعی در لهستان و رومانی و بلغارستان را بزرگترین خطر برای تمامیت ارضی خود تلقی میکند. هرچند با توجه به سرمایهگذاری دو کشور ژاپن و آمریکا در ساخت سامانههای موشکی با برد شش هزار کیلومتری و نصب آنها در منطقه شرق اروپا، به گونهای گمانهزنی در مورد هدف آمریکا علاوه بر روسیه، محدودکردن چین را نیز تقویت کرده است.
روسیه: سودای تسلط بر قلب اروپا
تنها چند ماه مانده به آغاز فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اوکراین اولین کشوری بود که با برگزاری یک همهپرسی و تصویب آن با 90 درصد آرا از شوروری وقت اعلام استقلال کرد. دیری نپایید که پس از گذشت قریب به دو دهه مردمان ساکن بخشهای شرقی و جنوبی اوکراین به واسطه قرابتهای فرهنگی و زبانی دوباره خود را تحتالحمایه روسیه قرار داده و تنها بخشهای غربی و شمالی این کشور گرایش ویژهای به مناسبتهای فرهنگی و اقتصادی با اتحادیه اروپا و آمریکا دارد. پس از وقوع انقلاب نارنجی در سالهای 2004 و 2005 در اوکراین و تصرف کریمه در سال 2014 توسط روسیه و حمایت شدید اروپا و آمریکا از دولت اوکراین علاوه بر تقویت روابط سیاسی و استراتژیکی اوکراین و اتحادیه اروپا، دولت اوکراین اقدام به کاهش و قطع ورود گاز مصرفی خود از روسیه كرد و به جای آن وابستگی خود را به گاز اروپا افزایش داد. از دیگر سو مسیر عبوری چهار لوله انتقال گاز روسیه به اروپا از اوکراین میگذرد.
روابط روسیه با اروپا همواره برای طرفین همراه با شک و تردید است زیرا روسها برای اروپاییان میهمانی ناخوانده و دیرهنگام در معادلات تعیینکننده جهانی به شمار میروند که شروع آنها با جنگ و درگیری در منطقه اوکراین کنونی با سوئدیها در قرن هجدهم آغاز میشود. پس از آن روسها با ادعای پاناسلاویسم و نفوذ در منطقه بالکان با ادعای مقابله با نفوذ عثمانیان در این منطقه و از دیگر سو اعمال نفوذ در منطقه قفقاز و رقابت با امپراتوری بریتانیا در منطقه خاورمیانه و شرق آسیا دچار اختلاف و تضاد منافع با همسایگان اروپایی و غربی خود شدند. سنپترزبورگ به نیویورک نزدیکتر است تا به ولادی وستوک و ولادی وستوک به سیاتل نزدیکتر است تا مسکو و از دیگر سو همسایگی با چین و افغانستان و تلاش روسیه برای نفوذ مجدد به شرق و قلب اروپا از طریق تصرف اوکراین آنها را در موقعیت تازهای قرار داده است. هرچند اشغال کامل و همهجانبه اوکراین توسط روسیه دور از ذهن است اما از دیگر سو حتی در صورت دستاندازی روسیه به بندر راهبردی و کلیدی اودسای در اوکراین، روسیه را با چالشهای جدی مواجه خواهد کرد که تبعات آن را باید دستکم در ماههای آینده به انتظار نشست.
اما شواهد کنونی حاکی از آن است که کرملین همواره نسبت به مرزهای سیاسی پیرامونی خود حساسیت ویژهای داشته که این حساسیت و واکنشهای تند آنها بیش از آنکه از شور و تعصبات ملی نشئت گرفته باشد، متأثر از وحشت روسیه از فضای ناهمگون داخلی و احتمال اوجگرفتن تنشهای داخلی و تسری آن به سایر استانها و کشورهای تحتالحمایه خود است. حال چالش پیشروی روسیه تحت عنوان آینده تمامیت ارضی اوکراین و تمایل این کشور به پیوستن به پیمان ناتو و اتحادیه اروپا بیش از آنکه برای اروپا و متحدانش دردسرساز بوده باشد، روسیه را بر سر دوراهی بزرگی قرار داده که در این میان روسیه، تصرف بخشهایی از اوکراین را انتخاب کرده است. اگر در این مناقشه، روسیه بتواند بخشهای دیگری از اوکراین را به مانند کریمه ضمیمه خاک خود کند با چالش داخلی و مخالفتهای گسترده خارجی مواجه خواهد شد و از دیگر سو خود را در برابر اتحادی میان کشورهای اروپایی و آمریکا و بریتانیا قرار داده است. و اگر روسیه نتواند به این مهم دست پیدا کند به ناچار شاهد پیوستن اوکراین به پیمان ناتو و اتحادیه اروپا خواهد بود که به تبع آن فشار اروپا بر مسکو افزایش یافته و کمربند ناتو در اطراف روسیه
محکمتر خواهد شد.
ارشک کیانی: هرچند که پوتین احتمال حمله نظامی روسیه به اوکراین را قویا رد میکند اما اعزام هشت هزار نیروی آمریکایی به ناتو و استقرار آنها در مرزهای شرق اروپا و همچنین اعزام حدود 100 هزار نفر نیروی نظامی روسی در مرزهای مشترک خود با اوکراین حکایت از تنشهای گستردهای میان روسیه با اتحادیه اروپا و آمریکا داشته که از دوران جنگ سرد به این سو کمسابقه به نظر رسیده و رهبران جهان را در وضعیت تعیینکنندهای در این نقطه مهم جغرافیایی ژئوپلیتیکی اروپا قرار داده است.
کییف؛ پلی میان آسیا و اروپا
زبانشان روسی و اوکراینی و علاوه بر مشترکات نژادی و قومی با بلاروس و روسیه در نژاد اسلاو و با کشورهای حوزه بالکانی به مانند صربستان، کرواسی، بوسنی و با سایر کشورهای اروپای شرقی همچون لهستان و چک و اسلواکی مشترکات عمیق فرهنگی و تاریخی و نژادی دارند. پنج رود مهم و پرآب اروپا از جمله دانوب و دن پس از عبور از کشورهای دانوبی به دریای سیاه میریزند. در میان شش کشور ساحلی دریای سیاه اعم از روسیه، گرجستان، ترکیه، رومانی و بلغارستان، اوکراین با در اختیار داشتن مهمترین بنادر در سواحل دریای سیاه علاوه بر داشتن پتانسیلهای مهم اقتصادی و طبیعی با توجه به سرازیرشدن دریای سیاه به دریای مدیترانه و اتصال آن به اقیانوس اطلس یکی از مهمترین مناطق ژئوپلیتیکی اروپا و جهان به شمار میرود. کشور روسیه به وسعت حدودی کنونی حدود 12 قرن پیش یعنی 800 سال پس از میلاد مسیح با مرکزیت اوکراین شکل گرفت.
آینده اوکراین و پیامدهای احتمالی آن بر ناتو:
هرچند قدرتهای جهانی و سایر کشورهای اروپایی در چرخه زنجیره اقتصادی و سرمایه با یکدیگر اشتراک نظر داشته و اختلافات آنها در قالب رقابتهای اقتصادی است، اما هچنان بحث جغرافیای سیاسی یکی از مهمترین موضوعات مورد مناقشه و اختلاف نظر قدرتهای جهانی است. اوکراین بعد از روسیه پهناورترین کشور اروپا بوده و بزرگترین ارتش را در میان کشورهای تازه استقلالیافته داشته و از دیگر سو در همسایگی لهستان و مجارستان و از سوی دیگر تنها 600 کیلومتر با خاک مسکو فاصله دارد. و این در حالی است که روسیه از دوران جنگ سرد و سپس فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، نصب پدافندهای موشکی و سپرهای سامانههای دفاعی در لهستان و رومانی و بلغارستان را بزرگترین خطر برای تمامیت ارضی خود تلقی میکند. هرچند با توجه به سرمایهگذاری دو کشور ژاپن و آمریکا در ساخت سامانههای موشکی با برد شش هزار کیلومتری و نصب آنها در منطقه شرق اروپا، به گونهای گمانهزنی در مورد هدف آمریکا علاوه بر روسیه، محدودکردن چین را نیز تقویت کرده است.
روسیه: سودای تسلط بر قلب اروپا
تنها چند ماه مانده به آغاز فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اوکراین اولین کشوری بود که با برگزاری یک همهپرسی و تصویب آن با 90 درصد آرا از شوروری وقت اعلام استقلال کرد. دیری نپایید که پس از گذشت قریب به دو دهه مردمان ساکن بخشهای شرقی و جنوبی اوکراین به واسطه قرابتهای فرهنگی و زبانی دوباره خود را تحتالحمایه روسیه قرار داده و تنها بخشهای غربی و شمالی این کشور گرایش ویژهای به مناسبتهای فرهنگی و اقتصادی با اتحادیه اروپا و آمریکا دارد. پس از وقوع انقلاب نارنجی در سالهای 2004 و 2005 در اوکراین و تصرف کریمه در سال 2014 توسط روسیه و حمایت شدید اروپا و آمریکا از دولت اوکراین علاوه بر تقویت روابط سیاسی و استراتژیکی اوکراین و اتحادیه اروپا، دولت اوکراین اقدام به کاهش و قطع ورود گاز مصرفی خود از روسیه كرد و به جای آن وابستگی خود را به گاز اروپا افزایش داد. از دیگر سو مسیر عبوری چهار لوله انتقال گاز روسیه به اروپا از اوکراین میگذرد.
روابط روسیه با اروپا همواره برای طرفین همراه با شک و تردید است زیرا روسها برای اروپاییان میهمانی ناخوانده و دیرهنگام در معادلات تعیینکننده جهانی به شمار میروند که شروع آنها با جنگ و درگیری در منطقه اوکراین کنونی با سوئدیها در قرن هجدهم آغاز میشود. پس از آن روسها با ادعای پاناسلاویسم و نفوذ در منطقه بالکان با ادعای مقابله با نفوذ عثمانیان در این منطقه و از دیگر سو اعمال نفوذ در منطقه قفقاز و رقابت با امپراتوری بریتانیا در منطقه خاورمیانه و شرق آسیا دچار اختلاف و تضاد منافع با همسایگان اروپایی و غربی خود شدند. سنپترزبورگ به نیویورک نزدیکتر است تا به ولادی وستوک و ولادی وستوک به سیاتل نزدیکتر است تا مسکو و از دیگر سو همسایگی با چین و افغانستان و تلاش روسیه برای نفوذ مجدد به شرق و قلب اروپا از طریق تصرف اوکراین آنها را در موقعیت تازهای قرار داده است. هرچند اشغال کامل و همهجانبه اوکراین توسط روسیه دور از ذهن است اما از دیگر سو حتی در صورت دستاندازی روسیه به بندر راهبردی و کلیدی اودسای در اوکراین، روسیه را با چالشهای جدی مواجه خواهد کرد که تبعات آن را باید دستکم در ماههای آینده به انتظار نشست.
اما شواهد کنونی حاکی از آن است که کرملین همواره نسبت به مرزهای سیاسی پیرامونی خود حساسیت ویژهای داشته که این حساسیت و واکنشهای تند آنها بیش از آنکه از شور و تعصبات ملی نشئت گرفته باشد، متأثر از وحشت روسیه از فضای ناهمگون داخلی و احتمال اوجگرفتن تنشهای داخلی و تسری آن به سایر استانها و کشورهای تحتالحمایه خود است. حال چالش پیشروی روسیه تحت عنوان آینده تمامیت ارضی اوکراین و تمایل این کشور به پیوستن به پیمان ناتو و اتحادیه اروپا بیش از آنکه برای اروپا و متحدانش دردسرساز بوده باشد، روسیه را بر سر دوراهی بزرگی قرار داده که در این میان روسیه، تصرف بخشهایی از اوکراین را انتخاب کرده است. اگر در این مناقشه، روسیه بتواند بخشهای دیگری از اوکراین را به مانند کریمه ضمیمه خاک خود کند با چالش داخلی و مخالفتهای گسترده خارجی مواجه خواهد شد و از دیگر سو خود را در برابر اتحادی میان کشورهای اروپایی و آمریکا و بریتانیا قرار داده است. و اگر روسیه نتواند به این مهم دست پیدا کند به ناچار شاهد پیوستن اوکراین به پیمان ناتو و اتحادیه اروپا خواهد بود که به تبع آن فشار اروپا بر مسکو افزایش یافته و کمربند ناتو در اطراف روسیه
محکمتر خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.