|

پرونده‌ای در دفاع از فیلم

شرق: مجموعه خوانش فیلم عنوان سری کتاب‌هایی است که در نشر علمی و فرهنگی منتشر می‌شود و در هریک از کتاب‌های این مجموعه یک فیلم مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. «موجود» از «آن بیلسن» عنوان یکی از کتاب‌های این مجموعه است که با ترجمه رامتین ابراهیمی به فارسی منتشر شده است. «موجود» عنوان اولین فیلم استودیویی جان کارپنتر است که در کتابی به همین نام مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. کارپنتر یادداشتی کوتاه برای ترجمه فارسی این کتاب نوشته و در آن آورده: «موجود اولین فیلم استودیویی من بود. پیش از این مستقل کار کرده بودم و مشتاق بودم برای کمپانی یونیورسال کار کنم. فیلم کاری جاه‌طلبانه بود: لوکیشن، جلوه‌های ویژه گریم، همه‌چیزش دشوار بود. وقتی موجود اکران شد، فیلم پرفروش و موفقی نبود، بااین‌حال بسیار به فیلم افتخار می‌کردم و همچنان به آن افتخار می‌کنم».
کتاب «موجود» یکی از کتاب‌های مجموعه‌ای است با عنوان کلاسیک‌های مدرن بی‌اف‌آی که با ویراستاری راب وایت منتشر شده است. ویراستار مجموعه این توضیح را داده که فیلم‌های کلاسیک مدرن بی‌اف‌آی بخشی از تعهد بنیاد فیلم بریتانیا برای ترویج و ارزیابی سینمای معاصر و البته مرتبط با مجموعه مؤثر فیلم‌های کلاسیک بی‌اف‌آی است. این مجموعه شامل کتاب‌هایی است که در هریک از آنها به یک فیلم که در سال‌های اخیر ساخته شده پرداخته می‌شود. در این کتاب‌ها، منتقدان و پژوهشگران و رمان‌نویس‌های مختلف فرایند تولید فیلم‌های منتخب خود و نقدهایی را که در خصوص آنها وجود دارد بررسی می‌کنند و درباره کیفیت و اهمیت هر فیلم استدلال‌هایی می‌آورند. ویراستار مجموعه، این کتاب‌ها را آثاری درون‌نگر و پرجزئیات و اغلب بسیار هیجان‌انگیز دانسته که همراه خود تصاویری هم دارند و بحث‌هایی را درباره اینکه چه چیز در سینمای مدرن اهمیت دارند پیش می‌کشند.
فیلم «موجود» که در این کتاب مورد نقد و بررسی قرار گرفته در سال 1982 ساخته شده است. «موجود» فیلمی ترسناک است که پس از اکران با نقدهای بسیاری مواجه شد. آن بیلسن در مقدمه کتاب با اشاره به برخی از مهم‌ترین نقدهایی که که منتقدان به این فیلم وارد کرده بودند، روی مسئله دیگری دست گذاشته است: «موجود در گیشه شکست سختی خورد و این فقط به خاطر موج سنگین نقدهای منفی وارد بر آن نبود، گرچه این نقدها هم تأثیر بسزایی در فروش ناچیز داشتند. در 1982، فلسفه سیاسی رونالد ریگان و مارگارت تاچر بین مردم طرفدار داشت و این طرز فکر خیلی از لحن طعن‌آمیز، خراب‌کارانه و ضددولتی کارپنتر دور بود. حتی در دهه هشتاد هم فیلم‌های کارپنتر یادآور حس تلخ‌اندیشانه‌ای بودند که بیشتر به نوگرایی و شمایل‌شکنی دهه هفتاد تئوری توطئه و پایان‌های تلخ تعلق داشت تا به اوضاع نوکیسه‌های مادی‌گرای دهه هشتاد. در 1982، در دوره پسافالکلند و پیشاگرانادا، برای کسانی که تازه از رونق اوضاع چیزی عایدشان شده بود، نوعی حال‌وهوای مثبت‌اندیشی سیال و رو‌به‌جلو در هوا موج می‌زد. مسئله‌ای حتی وخیم‌تر، در ارتباط با فروش فیلم، ورود جانوری کوچک به صحنه سینما بود که گردنی کشیده، چشم‌هایی بزرگ و انگشتانی سحرانگیز داشت. تماشاگران چندان هواخواه تصویر هیولایی فضایی نبودند که با بدن انسان کارهایی ناخوشایندی می‌کند؛ بیگانه‌ای را ترجیح می‌دادند که چیزی شبیه خرس‌های عروسکی باشد و در پی این دلگرمی بودند که اگر هم چیزی آن بیرون در کهکشان وجود دارد چیزی است بی‌خطر. آنها همچنین قول زندگی بعد مرگ، آرامش مایه‌های مذهبی، و داستان‌های عاشقانه دلگرم‌کننده با پایان‌های احساسی اشک‌آور را می‌خواستند».
خود جان کارپنتر درباره فلیم و دوره‌ای‌ که در آن پخش شده بود گفته بود که «باید یادتان باشد که وقتی فیلم ما پخش شد تابستان ای.تی بود و موجود هم کاری تاریک و دلسردکننده. هیچ زنی در فیلم نداشتیم و همه فکر می‌کردند زیاده‌روی کرده‌ام». نویسنده کتاب هم دقیقا به دوره‌ای که «موجود» پخش شد اشاره می‌کند، به زمانی که فیلم اسپیلبرگ رکوردهای گیشه بین‌المللی را شکست، در حالی که «موجود» هیچ موفقیتی به دست نیاورد. اما آن بیلسن در کتاب خودش، روندی خلاف دیگر منتقدان را طی کرده است. او کتابش را پرونده‌ای برای دفاع از فیلم می‌نامد و می‌نویسد: «وقتی موجود برای اولین‌بار اکران شد، حسابی غافلگیر شده بودم. مبهوت تنشی در فیلم بودم که همه منتقدها می‌گفتند وجود ندارد. فضاسازی اولیه فیلم چنان مضطربم کرد که فکر می‌کردم مجبورم قبل از اولین نشانه‌های حضور هیولا سالن سینما را ترک کنم. مسحور فیلم‌برداری وایداسکرین خام اما معرکه دین کوندی شدم. اجراهای زیرپوستی اما تأثیرگذار بازیگرهایی که با دقت برای نقششان انتخاب شده بودند هم مرا تحت تأثیر قرار داد؛ بازی‌هایی که همراه با فیلم‌نامه جمع‌وجور بیل لنکستر هرگز یک لحظه هم در برزخ ازیادبردن شخصیت‌های متنوع ماجرا رهایتان نمی‌کرد».
شرق: مجموعه خوانش فیلم عنوان سری کتاب‌هایی است که در نشر علمی و فرهنگی منتشر می‌شود و در هریک از کتاب‌های این مجموعه یک فیلم مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. «موجود» از «آن بیلسن» عنوان یکی از کتاب‌های این مجموعه است که با ترجمه رامتین ابراهیمی به فارسی منتشر شده است. «موجود» عنوان اولین فیلم استودیویی جان کارپنتر است که در کتابی به همین نام مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. کارپنتر یادداشتی کوتاه برای ترجمه فارسی این کتاب نوشته و در آن آورده: «موجود اولین فیلم استودیویی من بود. پیش از این مستقل کار کرده بودم و مشتاق بودم برای کمپانی یونیورسال کار کنم. فیلم کاری جاه‌طلبانه بود: لوکیشن، جلوه‌های ویژه گریم، همه‌چیزش دشوار بود. وقتی موجود اکران شد، فیلم پرفروش و موفقی نبود، بااین‌حال بسیار به فیلم افتخار می‌کردم و همچنان به آن افتخار می‌کنم».
کتاب «موجود» یکی از کتاب‌های مجموعه‌ای است با عنوان کلاسیک‌های مدرن بی‌اف‌آی که با ویراستاری راب وایت منتشر شده است. ویراستار مجموعه این توضیح را داده که فیلم‌های کلاسیک مدرن بی‌اف‌آی بخشی از تعهد بنیاد فیلم بریتانیا برای ترویج و ارزیابی سینمای معاصر و البته مرتبط با مجموعه مؤثر فیلم‌های کلاسیک بی‌اف‌آی است. این مجموعه شامل کتاب‌هایی است که در هریک از آنها به یک فیلم که در سال‌های اخیر ساخته شده پرداخته می‌شود. در این کتاب‌ها، منتقدان و پژوهشگران و رمان‌نویس‌های مختلف فرایند تولید فیلم‌های منتخب خود و نقدهایی را که در خصوص آنها وجود دارد بررسی می‌کنند و درباره کیفیت و اهمیت هر فیلم استدلال‌هایی می‌آورند. ویراستار مجموعه، این کتاب‌ها را آثاری درون‌نگر و پرجزئیات و اغلب بسیار هیجان‌انگیز دانسته که همراه خود تصاویری هم دارند و بحث‌هایی را درباره اینکه چه چیز در سینمای مدرن اهمیت دارند پیش می‌کشند.
فیلم «موجود» که در این کتاب مورد نقد و بررسی قرار گرفته در سال 1982 ساخته شده است. «موجود» فیلمی ترسناک است که پس از اکران با نقدهای بسیاری مواجه شد. آن بیلسن در مقدمه کتاب با اشاره به برخی از مهم‌ترین نقدهایی که که منتقدان به این فیلم وارد کرده بودند، روی مسئله دیگری دست گذاشته است: «موجود در گیشه شکست سختی خورد و این فقط به خاطر موج سنگین نقدهای منفی وارد بر آن نبود، گرچه این نقدها هم تأثیر بسزایی در فروش ناچیز داشتند. در 1982، فلسفه سیاسی رونالد ریگان و مارگارت تاچر بین مردم طرفدار داشت و این طرز فکر خیلی از لحن طعن‌آمیز، خراب‌کارانه و ضددولتی کارپنتر دور بود. حتی در دهه هشتاد هم فیلم‌های کارپنتر یادآور حس تلخ‌اندیشانه‌ای بودند که بیشتر به نوگرایی و شمایل‌شکنی دهه هفتاد تئوری توطئه و پایان‌های تلخ تعلق داشت تا به اوضاع نوکیسه‌های مادی‌گرای دهه هشتاد. در 1982، در دوره پسافالکلند و پیشاگرانادا، برای کسانی که تازه از رونق اوضاع چیزی عایدشان شده بود، نوعی حال‌وهوای مثبت‌اندیشی سیال و رو‌به‌جلو در هوا موج می‌زد. مسئله‌ای حتی وخیم‌تر، در ارتباط با فروش فیلم، ورود جانوری کوچک به صحنه سینما بود که گردنی کشیده، چشم‌هایی بزرگ و انگشتانی سحرانگیز داشت. تماشاگران چندان هواخواه تصویر هیولایی فضایی نبودند که با بدن انسان کارهایی ناخوشایندی می‌کند؛ بیگانه‌ای را ترجیح می‌دادند که چیزی شبیه خرس‌های عروسکی باشد و در پی این دلگرمی بودند که اگر هم چیزی آن بیرون در کهکشان وجود دارد چیزی است بی‌خطر. آنها همچنین قول زندگی بعد مرگ، آرامش مایه‌های مذهبی، و داستان‌های عاشقانه دلگرم‌کننده با پایان‌های احساسی اشک‌آور را می‌خواستند».
خود جان کارپنتر درباره فلیم و دوره‌ای‌ که در آن پخش شده بود گفته بود که «باید یادتان باشد که وقتی فیلم ما پخش شد تابستان ای.تی بود و موجود هم کاری تاریک و دلسردکننده. هیچ زنی در فیلم نداشتیم و همه فکر می‌کردند زیاده‌روی کرده‌ام». نویسنده کتاب هم دقیقا به دوره‌ای که «موجود» پخش شد اشاره می‌کند، به زمانی که فیلم اسپیلبرگ رکوردهای گیشه بین‌المللی را شکست، در حالی که «موجود» هیچ موفقیتی به دست نیاورد. اما آن بیلسن در کتاب خودش، روندی خلاف دیگر منتقدان را طی کرده است. او کتابش را پرونده‌ای برای دفاع از فیلم می‌نامد و می‌نویسد: «وقتی موجود برای اولین‌بار اکران شد، حسابی غافلگیر شده بودم. مبهوت تنشی در فیلم بودم که همه منتقدها می‌گفتند وجود ندارد. فضاسازی اولیه فیلم چنان مضطربم کرد که فکر می‌کردم مجبورم قبل از اولین نشانه‌های حضور هیولا سالن سینما را ترک کنم. مسحور فیلم‌برداری وایداسکرین خام اما معرکه دین کوندی شدم. اجراهای زیرپوستی اما تأثیرگذار بازیگرهایی که با دقت برای نقششان انتخاب شده بودند هم مرا تحت تأثیر قرار داد؛ بازی‌هایی که همراه با فیلم‌نامه جمع‌وجور بیل لنکستر هرگز یک لحظه هم در برزخ ازیادبردن شخصیت‌های متنوع ماجرا رهایتان نمی‌کرد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.