|

رکود در سی‌امین فیلم

سحر عصرآزاد: فیلم سینمایی «خائن‌کشی» رویدادهای تاریخ معاصر ایران را بستر درامی قرار می‌دهد که عشق، آرمان، رفاقت و سرقت برای منافع توده ملت را محور کار قرار داده است؛ اما نه خوانشی همراهی‌برانگیز دارد و نه می‌تواند بازگشتی به مایه‌های موفق سینمای فیلم‌سازش باشد.
مسعود کیمیایی در سی‌امین فیلم سینمایی کارنامه‌اش، طبعا وامدار سبک‌و‌سیاق و نگاه سینمایی مخصوص به خود است که او را تبدیل به فیلم‌سازی برجسته کرده است. وامداری به مفاهیم و مضامین تکرارشونده‌ای همچون عشق به خاک و خون کشیده‌شده، رفاقت به چالش کشیده‌شده، دیالوگ‌های آمیخته به شعر و شعار که قرار نیست پیش‌برنده باشند، خشونت و مواجهه فیزیکی، تراژدی برآمده از فقر و جهش طبقاتی، زندان و روابط مردانه و نگاه قوام‌یافته به تاریخ معاصر را می‌توان از نکات تأمل‌برانگیز کارنامه او محسوب کرده که هر بار به نوعی بر درام‌ محوری‌ سوار می‌شوند.
در «خائن‌کشی» هم این مؤلفه‌ها بر بستر قصه‌ای از سرقت گروهی از بانک ملی سوار شده که می‌توانست تبدیل به درامی پرکشش و تازه در سینمای ایران شود، به‌خصوص با نگاه ریشه‌دار فیلم‌ساز که این سرقت را بر بستر تاریخ معاصر و ماجرای ملی‌شدن نفت قرار داده است.
اما واقعیت این است که شکل روایی این خط جذاب نمی‌تواند مخاطب را از زاویه‌ای همدلانه با قصه، موقعیت و کاراکترها همراه کند. نه شخصیت‌ها به درستی معرفی و با یکدیگر مرتبط می‌شوند و نه درام محوری می‌تواند ما را در همراهی با آنها به نقطه‌ای برساند که همدلی ایجاد کند.
تنها در بخش راکد پایانی که گروه در خانه‌ای مخفی پنهان شده‌اند، شاهد تک‌گویی کاراکترها درباره گذشته و حال خود هستیم که نه کاربردی دارد و نه می‌تواند سرانجام تراژیک آنها را برای مخاطب اندکی تأثیرگذار کند.
هرچند دیالوگ‌های شعر و شعارگونه از مؤلفه‌های ازلی- ابدی فیلم‌ساز است، اما این شیوه رویکرد به گفت‌وگویی که نه پیش‌برنده است و نه جذابیت دارد و قابل درک و همذات‌پنداری است، نیاز به خوانشی به‌روز دارد تا همچون یک عنصر تزیینی بدون کاربرد در فیلم به هدر نرود.
فیلم حتی در طراحی کاشت‌های ظریف و دراماتیک که بتواند لحظات کوتاه جذاب و تعلیقی ایجاد کند، موفق عمل نمی‌کند. برای مثال، در سکانس مواجهه مهدی بلیغ (امیر آقایی) با صاحب ارمنی پیاله‌فروشی برای چیدمان ملزومات فرار، به‌گونه‌ای گل‌درشت و اغراق‌شده مرگ آتی پیرمرد را لو می‌دهد که کاشت‌هایش رو می‌شود و به‌راحتی می‌توان فهمید چرا محل اختفای کیسه پول را آشکار می‌کند.
از این نمونه‌ها در پرداخت خطوط فرعی متعدد قصه فراوان است که لزوم حضور این داستانک‌ها را زیر سؤال می‌برد؛ چون نه جذابیت و تازگی در بیان روایی و تصویری دارد و نه در کشفی جدید یا احتمالا پیشبرد درام نقشی دارد.
هرچقدر فیلم از عوامل مقابل دوربین یعنی گروه بازیگرانش لطمه مضاعف دیده و مجموعه‌ای ناهمخوان و نامتوازن را کنار هم جمع کرده که فاصله‌ای عمیق با دیگر فیلم‌هایشان دارند، در بخش عوامل حرفه‌ای پشت دوربین از فیلم‌بردار تا طراحی صحنه و... حرفی برای گفتن دارد. ویژگی‌ای که اهمیت حضور متخصصان حرفه‌ای همچون مسعود سلامی را مؤکد می‌کند که همواره استاندارد خود را در هر اثری با هر کیفیتی حفظ کرده و جای پای خود را متمایز می‌کنند.
سحر عصرآزاد: فیلم سینمایی «خائن‌کشی» رویدادهای تاریخ معاصر ایران را بستر درامی قرار می‌دهد که عشق، آرمان، رفاقت و سرقت برای منافع توده ملت را محور کار قرار داده است؛ اما نه خوانشی همراهی‌برانگیز دارد و نه می‌تواند بازگشتی به مایه‌های موفق سینمای فیلم‌سازش باشد.
مسعود کیمیایی در سی‌امین فیلم سینمایی کارنامه‌اش، طبعا وامدار سبک‌و‌سیاق و نگاه سینمایی مخصوص به خود است که او را تبدیل به فیلم‌سازی برجسته کرده است. وامداری به مفاهیم و مضامین تکرارشونده‌ای همچون عشق به خاک و خون کشیده‌شده، رفاقت به چالش کشیده‌شده، دیالوگ‌های آمیخته به شعر و شعار که قرار نیست پیش‌برنده باشند، خشونت و مواجهه فیزیکی، تراژدی برآمده از فقر و جهش طبقاتی، زندان و روابط مردانه و نگاه قوام‌یافته به تاریخ معاصر را می‌توان از نکات تأمل‌برانگیز کارنامه او محسوب کرده که هر بار به نوعی بر درام‌ محوری‌ سوار می‌شوند.
در «خائن‌کشی» هم این مؤلفه‌ها بر بستر قصه‌ای از سرقت گروهی از بانک ملی سوار شده که می‌توانست تبدیل به درامی پرکشش و تازه در سینمای ایران شود، به‌خصوص با نگاه ریشه‌دار فیلم‌ساز که این سرقت را بر بستر تاریخ معاصر و ماجرای ملی‌شدن نفت قرار داده است.
اما واقعیت این است که شکل روایی این خط جذاب نمی‌تواند مخاطب را از زاویه‌ای همدلانه با قصه، موقعیت و کاراکترها همراه کند. نه شخصیت‌ها به درستی معرفی و با یکدیگر مرتبط می‌شوند و نه درام محوری می‌تواند ما را در همراهی با آنها به نقطه‌ای برساند که همدلی ایجاد کند.
تنها در بخش راکد پایانی که گروه در خانه‌ای مخفی پنهان شده‌اند، شاهد تک‌گویی کاراکترها درباره گذشته و حال خود هستیم که نه کاربردی دارد و نه می‌تواند سرانجام تراژیک آنها را برای مخاطب اندکی تأثیرگذار کند.
هرچند دیالوگ‌های شعر و شعارگونه از مؤلفه‌های ازلی- ابدی فیلم‌ساز است، اما این شیوه رویکرد به گفت‌وگویی که نه پیش‌برنده است و نه جذابیت دارد و قابل درک و همذات‌پنداری است، نیاز به خوانشی به‌روز دارد تا همچون یک عنصر تزیینی بدون کاربرد در فیلم به هدر نرود.
فیلم حتی در طراحی کاشت‌های ظریف و دراماتیک که بتواند لحظات کوتاه جذاب و تعلیقی ایجاد کند، موفق عمل نمی‌کند. برای مثال، در سکانس مواجهه مهدی بلیغ (امیر آقایی) با صاحب ارمنی پیاله‌فروشی برای چیدمان ملزومات فرار، به‌گونه‌ای گل‌درشت و اغراق‌شده مرگ آتی پیرمرد را لو می‌دهد که کاشت‌هایش رو می‌شود و به‌راحتی می‌توان فهمید چرا محل اختفای کیسه پول را آشکار می‌کند.
از این نمونه‌ها در پرداخت خطوط فرعی متعدد قصه فراوان است که لزوم حضور این داستانک‌ها را زیر سؤال می‌برد؛ چون نه جذابیت و تازگی در بیان روایی و تصویری دارد و نه در کشفی جدید یا احتمالا پیشبرد درام نقشی دارد.
هرچقدر فیلم از عوامل مقابل دوربین یعنی گروه بازیگرانش لطمه مضاعف دیده و مجموعه‌ای ناهمخوان و نامتوازن را کنار هم جمع کرده که فاصله‌ای عمیق با دیگر فیلم‌هایشان دارند، در بخش عوامل حرفه‌ای پشت دوربین از فیلم‌بردار تا طراحی صحنه و... حرفی برای گفتن دارد. ویژگی‌ای که اهمیت حضور متخصصان حرفه‌ای همچون مسعود سلامی را مؤکد می‌کند که همواره استاندارد خود را در هر اثری با هر کیفیتی حفظ کرده و جای پای خود را متمایز می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.