المپيك زمستاني، فرصتي براي نمايش چهرهاي صلحآميز از حكومت چين
نقاب بر چهره پكن
آرش فرح زاد: زمانی که توكیو توانست بازیهای المپیک تابستانی 2020 را با یك سال تأخیر بهدلیل همهگیری كووید 19 در جولای و آگوست 2021 با موفقیت برگزار كند، حتی بدبینترین ناظران و مخاطبان هم این موفقیت ژاپن را تحسین كردند. برگزاری آن بازیها گواهی شجاعانه از امکان زندگی با کووید 19 در زمانی بود که بسیاری از مردم جهان همچنان با همهگیری این ویروس و تبعات آن دستوپنجه نرم میكردند. ژاپن نشان داد كه حتی با وجود شیوع ویروس میتوان زیباییهای ورزش را نشان داد. درواقع المپیك توکیو اولین فرصتی بود که جهان برای بازگشت به زندگی عادی و برقراری ارتباط به شیوهای که قبل از همهگیری امری بدیهی تلقی میشد، در اختیار داشت و این امر به این دلیل امکانپذیر شد که این بازیها در ژاپن برگزار شد؛ قهرمان جامعه آزاد و دموکراسی لیبرال در منطقهای كه حكومتهای خودكامه حرف اول را میزنند. المپیک توکیو یک پیروزی برای آزادی و برادری و ادای احترام به دستاوردهای کشور میزبان بود. پکن حدود دوهزارو 100 كیلومتر با توکیو فاصله دارد اما سیستم سیاسی حاكم بر آن فاصلهای فراتر از تصور با ژاپن دارد. نمیتوان این واقعیت را نادیده
گرفت كه حزب كمونیست چین از امتیاز و فرصت میزبانی بازیهای المپیک زمستانی پكن، برای پیشبرد بلندپروازیهای نگرانكننده خود و مجموعه انگیزههایی بسیار متفاوت از ارزشهای بشری استفاده میکند. وبسایت نشنالریویو در تحلیلی مینویسد هر اندازه متفاوت فكر كنیم و بخواهیم جهان را بدون واقعیتهای حاكم بر آن ببینیم، باز هم نمیتوانیم انكار كنیم كه رویدادهای ورزشی جهانی هرگز جدا از سیاست نیستند. برای حکومتهای خودکامه، میزبانی رقابتهای ورزشی فرصتی منحصربهفرد برای نقاب بر چهره زدن و فرورفتن در نقش یك حكومت مسئول و پاسخگو و حامی ارزشهای بشری است. كافی است به برلین 1936، مسکو1980، پکن 2008 و سوچی 2014 نگاهی دوباره بیندازید. در سال 2008، حتی قبل از شروع المپیك پكن، از آتن تا پكن و هر شهری كه مشعل المپیك از آن عبور میكرد، در آن شاهد اعتراضهایی به میزبانی حكومت چین بودیم. آن اعتراضها به نقض حقوق بشر از سوی حكومت چین امروز با شدت بیشتری وجود دارد و باعث شده ایالات متحده، بریتانیا و چند كشور دیگر المپیك زمستانی پكن را تحریم سیاسی و دیپلماتیك کنند. سرکوب خشونتآمیز معترضان در هنگکنگ و نقض گسترده حقوق بشر در سینکیانگ و
تبت واضحترین نمونههای نقض سیستماتیك حقوق بشر از سوی حزب كمونیست چین بهشمار میآیند. این مسائل در سال 2008 هم وجود داشت. بااینحال در فاصله 14سالی كه از آخرین میزبانی چین از یك رقابت بزرگ بینالمللی میگذرد، نگاه جهان در مقیاس و ماهیت به این چالشها بسیار تغییر کرده است.
ظلم و سركوبی كه در قالب اردوگاههای کار اجباری در سینکیانگ اعمال میشود، به نسلکشی واقعی تبدیل شده است. سرکوب سریع و خشونتبار معترضان در هنگکنگ در تضاد با بیانیه الزامآور مشترک چین و بریتانیاست که در آن چین متعهد شد که نهادهای حامی دموكراسی در هنگکنگ را 50 سال حفظ کند. این مسائل نشانه نگرانکنندهای برای تایوان و برنامهای است كه حزب كمونیست چین برای آن دارد؛ اما شواهد گزارشهای مربوط به قاچاق اعضای بدن افراد در بازداشت حكومت چین از جمله پیروان فالون گونگ، اویغورها، تبتیها، مسلمانان و مسیحیان درحال افزایش است. کارشناسان مستقل سازمان ملل متحد این گزارشها را جدی گرفتهاند اما تحقیقات آنها بهدلیل امتناع مقامهای حزب كمونیست چین از ایجاد دسترسی کافی به مدارك و شواهد برای بررسی این جنایتها، با مشکل مواجه شده است. در كنار این مسائل، ظهور فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، نرمافزار تشخیص چهره و ضبط اطلاعات فردی و کلاندادهها به حزب کمونیست چین اجازه میدهد تا با این فناوریهای پیشرفته وضعیتی نظارتی ایجاد کند که زمانی در دنیای واقعی بیرون از رمانهای علمی-تخیلی غیرقابل تصور بود. در خارج از چین هم حكومت
كمونیستی پكن بهطور فزایندهای نسبت به همسایگان خود مانند ژاپن، تایوان، هند، فیلیپین، ویتنام، مالزی و اندونزی بر سر اختلافات زمینی یا دریایی رویكردی تهاجمی در پیش گرفته است. با اینكه اکثر ادعاهای پکن درباره این اختلافات غیرقانونی و نامشروع تشخیص داده شده، پكن رویكرد خود را تغییر نداده است. پكن در یك دهه اخیر حداقل 150 مورد سیاست اجبار و دام اقتصادی را علیه کشورها و شرکتها اجرا كرده که بیش از نیمی از این موارد فقط در دو سال گذشته رخ داده است و استرالیا و لیتوانی دو قربانی اخیر حكومت چین هستند.
پایان خوشبینیها
در سال 2008 كه پكن میزبان المپیك تابستانی بود، هنوز بسیاری در جهان امیدوار بودند که چین در مسیری متفاوت از امروز قرار گیرد و روندی صلحآمیز در سیاست خود در پیش گیرد و با جهان تعامل كند اما همان زمان هم حزب كمونیست چین مثل همیشه مصمم به حفظ سیطره آهنین خود بر قدرت بود. این بدان معنا بود که چین از خوشبینیها نسبت به تغییر رویكرد خود بهرهمند شد و از فرصت میزبانی المپیک بهعنوان شاهدی بر ظهور یک قدرت جهانی مدرن استفاده كرد.
در سال 2022، این خوشبینی به اصلاحپذیری حكومت چین بهویژه در زمان رهبری شی جینپینگ، رئیسجمهوری اقتدارگرای چین، کاملا از بین رفته است، او از زمان بهقدرترسیدن بهطور بیوقفه در حال برنامهریزی برای تحكیم پایههای حكومت خود برای یک دهه آینده است و بیستمین کنگره حزب كمونیست چین در انتهای سال 2022 او را در این موقعیت قرار خواهد داد. برگزاری یك المپیك زمستانی بهظاهر بیعیبونقص، با نمایشدادن قابلیت سازماندهی و استفاده از فناوریهای مدرن، تصویری برخلاف واقعیت را از چین به نمایش میگذارد و همین رویداد هم از طرف تماشاگران مطیع و رسانههای تحت كنترل حكومت مورد حمایت گسترده واقع میشود. دیکتاتورهای سراسر جهان در روزهای پیشرو تا پایان المپیك زمستانی پكن از این نمایش بسیار الهام خواهند گرفت. واقعیت این است كه برگزاری موفق المپیك زمستانی باید این درک را افزایش دهد که از چین اقتدارگرا که بهطور فزایندهای میتواند نقش حكومتی شایسته و کارآمد را بازی كند، باید ترسید و افشاگریها درباره آن را افزیش داد.
در این مدت، پکن از محدودیتهای مربوط به همهگیری كووید 19 برای جلوگیری از تردد آزادانه ورزشکاران و خبرنگاران دیگر استفاده خواهد کرد تا اطمینان حاصل كند که ورزشکاران و روزنامهنگاران فقط آنچه را که حزب كمونیست چین میخواهد، نظارهگر باشند. این اقدام انحرافی را حكومت چین در زمان انتشار بدخواهانه ویروس كووید 19 هم انجام داد. بااینحال حتی در بحبوحه یک بیماری همهگیر نیز اعمال این محدودیتها بهطوركامل کارساز نخواهد بود. پکن در چند سال گذشته بهطور فزایندهای شهروندان خود را ناپدید کرده و روزنامهنگاران خارجی را از چین اخراج کرده است. حزب كمونیست چین دستهای بازی برای کنترل اطلاعات و سركوب آزادی بیان دارد اما نمیتواند فكر و نگاه دیگران به این اقدامات سركوبگرانه خود را كنترل كند. محدودیتهایی که بر شهروندان و خارجیها اعمال میکند، تنها تا جایی كارساز خواهد بود كه رفتوآمد و اظهارات آنها را در چین كنترل كند و بهطور سطحی نشان دهد كه بازیهای المپیك بدون دردسر برگزار میشود؛ اما چالش اصلی حكومت پكن و واقعیت این حكومت زمانی بروز میكند كه تلاش میكند ورزشکاران و روزنامهنگارانی را که ممكن است این رژیم را به
چالش بکشند و از آن انتقاد کنند، به روشهای مختلف مورد تهدید و ارعاب قرار دهد.
آرش فرح زاد: زمانی که توكیو توانست بازیهای المپیک تابستانی 2020 را با یك سال تأخیر بهدلیل همهگیری كووید 19 در جولای و آگوست 2021 با موفقیت برگزار كند، حتی بدبینترین ناظران و مخاطبان هم این موفقیت ژاپن را تحسین كردند. برگزاری آن بازیها گواهی شجاعانه از امکان زندگی با کووید 19 در زمانی بود که بسیاری از مردم جهان همچنان با همهگیری این ویروس و تبعات آن دستوپنجه نرم میكردند. ژاپن نشان داد كه حتی با وجود شیوع ویروس میتوان زیباییهای ورزش را نشان داد. درواقع المپیك توکیو اولین فرصتی بود که جهان برای بازگشت به زندگی عادی و برقراری ارتباط به شیوهای که قبل از همهگیری امری بدیهی تلقی میشد، در اختیار داشت و این امر به این دلیل امکانپذیر شد که این بازیها در ژاپن برگزار شد؛ قهرمان جامعه آزاد و دموکراسی لیبرال در منطقهای كه حكومتهای خودكامه حرف اول را میزنند. المپیک توکیو یک پیروزی برای آزادی و برادری و ادای احترام به دستاوردهای کشور میزبان بود. پکن حدود دوهزارو 100 كیلومتر با توکیو فاصله دارد اما سیستم سیاسی حاكم بر آن فاصلهای فراتر از تصور با ژاپن دارد. نمیتوان این واقعیت را نادیده
گرفت كه حزب كمونیست چین از امتیاز و فرصت میزبانی بازیهای المپیک زمستانی پكن، برای پیشبرد بلندپروازیهای نگرانكننده خود و مجموعه انگیزههایی بسیار متفاوت از ارزشهای بشری استفاده میکند. وبسایت نشنالریویو در تحلیلی مینویسد هر اندازه متفاوت فكر كنیم و بخواهیم جهان را بدون واقعیتهای حاكم بر آن ببینیم، باز هم نمیتوانیم انكار كنیم كه رویدادهای ورزشی جهانی هرگز جدا از سیاست نیستند. برای حکومتهای خودکامه، میزبانی رقابتهای ورزشی فرصتی منحصربهفرد برای نقاب بر چهره زدن و فرورفتن در نقش یك حكومت مسئول و پاسخگو و حامی ارزشهای بشری است. كافی است به برلین 1936، مسکو1980، پکن 2008 و سوچی 2014 نگاهی دوباره بیندازید. در سال 2008، حتی قبل از شروع المپیك پكن، از آتن تا پكن و هر شهری كه مشعل المپیك از آن عبور میكرد، در آن شاهد اعتراضهایی به میزبانی حكومت چین بودیم. آن اعتراضها به نقض حقوق بشر از سوی حكومت چین امروز با شدت بیشتری وجود دارد و باعث شده ایالات متحده، بریتانیا و چند كشور دیگر المپیك زمستانی پكن را تحریم سیاسی و دیپلماتیك کنند. سرکوب خشونتآمیز معترضان در هنگکنگ و نقض گسترده حقوق بشر در سینکیانگ و
تبت واضحترین نمونههای نقض سیستماتیك حقوق بشر از سوی حزب كمونیست چین بهشمار میآیند. این مسائل در سال 2008 هم وجود داشت. بااینحال در فاصله 14سالی كه از آخرین میزبانی چین از یك رقابت بزرگ بینالمللی میگذرد، نگاه جهان در مقیاس و ماهیت به این چالشها بسیار تغییر کرده است.
ظلم و سركوبی كه در قالب اردوگاههای کار اجباری در سینکیانگ اعمال میشود، به نسلکشی واقعی تبدیل شده است. سرکوب سریع و خشونتبار معترضان در هنگکنگ در تضاد با بیانیه الزامآور مشترک چین و بریتانیاست که در آن چین متعهد شد که نهادهای حامی دموكراسی در هنگکنگ را 50 سال حفظ کند. این مسائل نشانه نگرانکنندهای برای تایوان و برنامهای است كه حزب كمونیست چین برای آن دارد؛ اما شواهد گزارشهای مربوط به قاچاق اعضای بدن افراد در بازداشت حكومت چین از جمله پیروان فالون گونگ، اویغورها، تبتیها، مسلمانان و مسیحیان درحال افزایش است. کارشناسان مستقل سازمان ملل متحد این گزارشها را جدی گرفتهاند اما تحقیقات آنها بهدلیل امتناع مقامهای حزب كمونیست چین از ایجاد دسترسی کافی به مدارك و شواهد برای بررسی این جنایتها، با مشکل مواجه شده است. در كنار این مسائل، ظهور فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، نرمافزار تشخیص چهره و ضبط اطلاعات فردی و کلاندادهها به حزب کمونیست چین اجازه میدهد تا با این فناوریهای پیشرفته وضعیتی نظارتی ایجاد کند که زمانی در دنیای واقعی بیرون از رمانهای علمی-تخیلی غیرقابل تصور بود. در خارج از چین هم حكومت
كمونیستی پكن بهطور فزایندهای نسبت به همسایگان خود مانند ژاپن، تایوان، هند، فیلیپین، ویتنام، مالزی و اندونزی بر سر اختلافات زمینی یا دریایی رویكردی تهاجمی در پیش گرفته است. با اینكه اکثر ادعاهای پکن درباره این اختلافات غیرقانونی و نامشروع تشخیص داده شده، پكن رویكرد خود را تغییر نداده است. پكن در یك دهه اخیر حداقل 150 مورد سیاست اجبار و دام اقتصادی را علیه کشورها و شرکتها اجرا كرده که بیش از نیمی از این موارد فقط در دو سال گذشته رخ داده است و استرالیا و لیتوانی دو قربانی اخیر حكومت چین هستند.
پایان خوشبینیها
در سال 2008 كه پكن میزبان المپیك تابستانی بود، هنوز بسیاری در جهان امیدوار بودند که چین در مسیری متفاوت از امروز قرار گیرد و روندی صلحآمیز در سیاست خود در پیش گیرد و با جهان تعامل كند اما همان زمان هم حزب كمونیست چین مثل همیشه مصمم به حفظ سیطره آهنین خود بر قدرت بود. این بدان معنا بود که چین از خوشبینیها نسبت به تغییر رویكرد خود بهرهمند شد و از فرصت میزبانی المپیک بهعنوان شاهدی بر ظهور یک قدرت جهانی مدرن استفاده كرد.
در سال 2022، این خوشبینی به اصلاحپذیری حكومت چین بهویژه در زمان رهبری شی جینپینگ، رئیسجمهوری اقتدارگرای چین، کاملا از بین رفته است، او از زمان بهقدرترسیدن بهطور بیوقفه در حال برنامهریزی برای تحكیم پایههای حكومت خود برای یک دهه آینده است و بیستمین کنگره حزب كمونیست چین در انتهای سال 2022 او را در این موقعیت قرار خواهد داد. برگزاری یك المپیك زمستانی بهظاهر بیعیبونقص، با نمایشدادن قابلیت سازماندهی و استفاده از فناوریهای مدرن، تصویری برخلاف واقعیت را از چین به نمایش میگذارد و همین رویداد هم از طرف تماشاگران مطیع و رسانههای تحت كنترل حكومت مورد حمایت گسترده واقع میشود. دیکتاتورهای سراسر جهان در روزهای پیشرو تا پایان المپیك زمستانی پكن از این نمایش بسیار الهام خواهند گرفت. واقعیت این است كه برگزاری موفق المپیك زمستانی باید این درک را افزایش دهد که از چین اقتدارگرا که بهطور فزایندهای میتواند نقش حكومتی شایسته و کارآمد را بازی كند، باید ترسید و افشاگریها درباره آن را افزیش داد.
در این مدت، پکن از محدودیتهای مربوط به همهگیری كووید 19 برای جلوگیری از تردد آزادانه ورزشکاران و خبرنگاران دیگر استفاده خواهد کرد تا اطمینان حاصل كند که ورزشکاران و روزنامهنگاران فقط آنچه را که حزب كمونیست چین میخواهد، نظارهگر باشند. این اقدام انحرافی را حكومت چین در زمان انتشار بدخواهانه ویروس كووید 19 هم انجام داد. بااینحال حتی در بحبوحه یک بیماری همهگیر نیز اعمال این محدودیتها بهطوركامل کارساز نخواهد بود. پکن در چند سال گذشته بهطور فزایندهای شهروندان خود را ناپدید کرده و روزنامهنگاران خارجی را از چین اخراج کرده است. حزب كمونیست چین دستهای بازی برای کنترل اطلاعات و سركوب آزادی بیان دارد اما نمیتواند فكر و نگاه دیگران به این اقدامات سركوبگرانه خود را كنترل كند. محدودیتهایی که بر شهروندان و خارجیها اعمال میکند، تنها تا جایی كارساز خواهد بود كه رفتوآمد و اظهارات آنها را در چین كنترل كند و بهطور سطحی نشان دهد كه بازیهای المپیك بدون دردسر برگزار میشود؛ اما چالش اصلی حكومت پكن و واقعیت این حكومت زمانی بروز میكند كه تلاش میكند ورزشکاران و روزنامهنگارانی را که ممكن است این رژیم را به
چالش بکشند و از آن انتقاد کنند، به روشهای مختلف مورد تهدید و ارعاب قرار دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.