|

نقدی بر استدلال‌های طرفداران غذا‌دادن به سگ‌های ولگرد

تعارض اجتماعی

حسین آخانی- استاد دانشگاه تهران

مدتی است برخی از حامیان غذا‌دهی به سگ‌های ولگرد با استناد به دستورالعملی که توسط انجمن خیریه آی‌کم (ICAM) در انگلیس منتشر شده است، مدعی هستند راهبردهای این انجمن بهترین و مؤثرترین راه مبارزه با معضل افزایش سگ‌های ولگرد است‌. یکی از دوستان مترجم این‌جانب که خود تجربه تلخ حمله سگ‌های ولگرد را داشته است، با بررسی دقیق و مقایسه چهار دستورالعمل شامل آی‌کم، دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت حیوانات (OIE)، سازمان خوار‌‌وبار جهانی (FAO) و سازمان بهداشت جهان (WHO) برداشت‌های نادرست این طرفداران را نقد کرده است. من خیلی دوست داشتم این متن با نام خودشان منتشر شود‌ ولی به دلیل برخوردهای به‌شدت خشن و غیر‌اخلاقی حامیان سگ‌ها و گربه‌ها از من خواهش کردند مسئولیت انتشار آن را بر عهده بگیرم (‌بخش اول این مطلب روز گذشته در این صفحه منتشر شده است‌).

سوم: دستورالعمل مدیریت جمعیت سگ‌ها، فائو، در بخش ۴.۴ می‌نویسد: «مؤثرترین شکل مدیریت جمعیت سگ‌ها برای تمام جمعیت‌های سگ، مالکیت مسئولانه سگ‌هاست؛ در نتیجه، اعمال صاحبان سگ‌ها اهمیت کلیدی دارد و باید تمرکز برنامه‌های مدیریت سگ‌ها بر آن باشد». در ادامه اما توضیح می‌‌دهد که جنبه‌هایی از مالکیت سگ‌ها ممکن است در مکان‌های مختلف متفاوت باشد‌ و در ادامه می‌نویسد: «در جاهایی که سگ‌های پرسه‌زن [از سوی جوامع] تحمل می‌شوند، مالکان این سگ‌ها باید خطرات آنها را از طریق مراقب‌های بهداشتی پیشگیرانه برای اجتماع کمینه کنند و مسئولیت مخاطرات پیش‌آمده از سوی این حیوانات را بپذیرند». در بخشی دیگر از متن، پروژه کنترل جمعیت سگ‌های ولگرد در هند تحت عنوان
ABC project را مثال می‌زند. در ادامه می‌نویسد: «مسئولیت‌پذیری سگ‌های اجتماع محلی اجازه می‌دهد پیشرفت افراد از شفقت و دلسوزی به عمل مالکیت مسئولانه واقعی صورت پذیرد». در ادامه در همین بخش می‌نویسد: «اگر متوقف‌کردن غذادهی به سگ‌های آزاد پرسه‌زن به دلیل وابستگی سگ‌ها به منابع غذا یا نیاز روان‌شناختی افراد به غذادهی واقع‌گرایانه نبود،‌ از این افراد بخواهید به سگ‌های آزاد پرسه‌زن تنها در جایگاه‌های ویژه تعیین‌شده غذا دهند تا تعارض اجتماعی با دیگر افراد جامعه کاهش یابد». در اینجا از نیاز روان‌شناختی برخی افراد به غذادهی به سگ‌ها و تعارض اجتماعی سخن به میان آمده است. متأسفانه برخی افراد در ایران این جمله محتاطانه در این دستورالعمل را از کل متن 47صفحه‌ای و از زمینه بحث بیرون می‌کشند و عجولانه نتیجه می‌گیرند که در ایران توقف غذادهی به سگ‌های ولگرد به دلیل نیاز روان‌شناختی کسانی که غذا می‌دهند، وجود ندارد. این استدلال دو خطای منطقی شناخته‌شده دارد: اول خطای مغالطه تصدیق تالی
(fallacy of the converse) و دوم مغالطه تسبیب ماتقدم (Post hoc ergo propter hoc). خطای منطقی اول را می‌توان با درنظرگرفتن این عبارت بیان کرد: اگر برخی نیاز روان‌شناختی دارند (الف) پس باید غذادهی مسئولانه در مکان‌های مشخص‌شده ویژه داشت، (ب) چون شاهد غذادهی هستیم (البته متأسفانه کاملا غیرمسئولانه) پس مجبوریم فرض الف را بپذیریم. به این خطای منطقی مغالطه تصدیق تالی یا مغالطه خطای عکس گفته می‌شود. خطای منطقی دوم این است که همبستگی (correlation) نیاز روان‌شناختی برخی افراد به غذادهی به حیوانات، این را که با غذادهی به حیوانات حس مثبتی از دلسوزی و شفقت در فرد به وجود می‌آید‌، بپذیریم و از آن نتیجه علّی بگیریم که باید مسئولانه به حیوانات غذا داد (ب).
چهارم: دستورالعمل اوآی‌ای منتشرشده در سال ۲۰۲۰ در بخشی از ماده ۷.۷.۸ می‌نویسد: «سگ‌هایی بی‌صاحب که مسئولیت آنها پذیرفته شده، می‌توانند هنوز در محله‌ای پذیرفته و تحمل شوند‌ و افرادی از محله برای آنها غذا و سرپناه تأمین کنند. این حیوانات سگ‌های در مالکیت اجتماع محلی (Community owned dogs) یا سگ‌های محله (Neighbourhood dogs) نامیده می‌شوند». این دستورالعمل توضیح می‌دهد که ناظری بیرونی نمی‌تواند سگ‌های اجتماع محلی را از سگ‌های آزاد ولگرد تشخیص دهد و فقط با پیمایش اجتماعی می‌توان این سگ‌ها را مشخص کرد و به‌ دقت توضیح می‌دهد که مسئولیت این سگ‌ها را چند نفر بر عهده می‌گیرند و ظرفیت زیستی یک محله با پیمایش اجتماعی و شمارش سگ‌های ولگرد و بی‌صاحب تخمین زده می‌شود و برنامه مدیریت جمعیت سگ‌ها برای کنترل شیوع بیماری‌هایی مانند هاری برنامه‌ریزی می‌شود.
پنجم: برخی استدلال می‌کنند که دیگر معضلات بدخیم محیط‌زیستی در ایران، ورشکستگی آبی‌ و جنگل‌خواری‌ها و کوه‌خواری‌های غیرقانونی و مشکلات رهاشدن پلاستیک‌ها در طبیعت، نسبت به معضل سگ‌های ولگرد در اولویت‌اند. البته معضل سگ‌ها نباید باعث شود از معضلات بدخیم دیگر غافل شویم‌ ولی کم‌اهمیت‌ جلوه‌دادن معضل بدخیم سگ‌های ولگرد خطای منطقی دیگری به نام مشاغبه
(ignoratio elenchi) دارد. از نظر ارسطو این خطای منطقی از جهل درباره طبیعت تکذیبه حاصل می‌شود. برای اینکه ادعایی تکذیب شود، باید خلاف آن ثابت شود. در اینجا ادعا این است که سگ‌های ولگرد به معضلی بدخیم تبدیل شده‌اند. رد این ادعا با به‌میان‌کشیدن معضلات بدخیم دیگر انجام‌پذیر نیست.

مدتی است برخی از حامیان غذا‌دهی به سگ‌های ولگرد با استناد به دستورالعملی که توسط انجمن خیریه آی‌کم (ICAM) در انگلیس منتشر شده است، مدعی هستند راهبردهای این انجمن بهترین و مؤثرترین راه مبارزه با معضل افزایش سگ‌های ولگرد است‌. یکی از دوستان مترجم این‌جانب که خود تجربه تلخ حمله سگ‌های ولگرد را داشته است، با بررسی دقیق و مقایسه چهار دستورالعمل شامل آی‌کم، دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت حیوانات (OIE)، سازمان خوار‌‌وبار جهانی (FAO) و سازمان بهداشت جهان (WHO) برداشت‌های نادرست این طرفداران را نقد کرده است. من خیلی دوست داشتم این متن با نام خودشان منتشر شود‌ ولی به دلیل برخوردهای به‌شدت خشن و غیر‌اخلاقی حامیان سگ‌ها و گربه‌ها از من خواهش کردند مسئولیت انتشار آن را بر عهده بگیرم (‌بخش اول این مطلب روز گذشته در این صفحه منتشر شده است‌).

سوم: دستورالعمل مدیریت جمعیت سگ‌ها، فائو، در بخش ۴.۴ می‌نویسد: «مؤثرترین شکل مدیریت جمعیت سگ‌ها برای تمام جمعیت‌های سگ، مالکیت مسئولانه سگ‌هاست؛ در نتیجه، اعمال صاحبان سگ‌ها اهمیت کلیدی دارد و باید تمرکز برنامه‌های مدیریت سگ‌ها بر آن باشد». در ادامه اما توضیح می‌‌دهد که جنبه‌هایی از مالکیت سگ‌ها ممکن است در مکان‌های مختلف متفاوت باشد‌ و در ادامه می‌نویسد: «در جاهایی که سگ‌های پرسه‌زن [از سوی جوامع] تحمل می‌شوند، مالکان این سگ‌ها باید خطرات آنها را از طریق مراقب‌های بهداشتی پیشگیرانه برای اجتماع کمینه کنند و مسئولیت مخاطرات پیش‌آمده از سوی این حیوانات را بپذیرند». در بخشی دیگر از متن، پروژه کنترل جمعیت سگ‌های ولگرد در هند تحت عنوان
ABC project را مثال می‌زند. در ادامه می‌نویسد: «مسئولیت‌پذیری سگ‌های اجتماع محلی اجازه می‌دهد پیشرفت افراد از شفقت و دلسوزی به عمل مالکیت مسئولانه واقعی صورت پذیرد». در ادامه در همین بخش می‌نویسد: «اگر متوقف‌کردن غذادهی به سگ‌های آزاد پرسه‌زن به دلیل وابستگی سگ‌ها به منابع غذا یا نیاز روان‌شناختی افراد به غذادهی واقع‌گرایانه نبود،‌ از این افراد بخواهید به سگ‌های آزاد پرسه‌زن تنها در جایگاه‌های ویژه تعیین‌شده غذا دهند تا تعارض اجتماعی با دیگر افراد جامعه کاهش یابد». در اینجا از نیاز روان‌شناختی برخی افراد به غذادهی به سگ‌ها و تعارض اجتماعی سخن به میان آمده است. متأسفانه برخی افراد در ایران این جمله محتاطانه در این دستورالعمل را از کل متن 47صفحه‌ای و از زمینه بحث بیرون می‌کشند و عجولانه نتیجه می‌گیرند که در ایران توقف غذادهی به سگ‌های ولگرد به دلیل نیاز روان‌شناختی کسانی که غذا می‌دهند، وجود ندارد. این استدلال دو خطای منطقی شناخته‌شده دارد: اول خطای مغالطه تصدیق تالی
(fallacy of the converse) و دوم مغالطه تسبیب ماتقدم (Post hoc ergo propter hoc). خطای منطقی اول را می‌توان با درنظرگرفتن این عبارت بیان کرد: اگر برخی نیاز روان‌شناختی دارند (الف) پس باید غذادهی مسئولانه در مکان‌های مشخص‌شده ویژه داشت، (ب) چون شاهد غذادهی هستیم (البته متأسفانه کاملا غیرمسئولانه) پس مجبوریم فرض الف را بپذیریم. به این خطای منطقی مغالطه تصدیق تالی یا مغالطه خطای عکس گفته می‌شود. خطای منطقی دوم این است که همبستگی (correlation) نیاز روان‌شناختی برخی افراد به غذادهی به حیوانات، این را که با غذادهی به حیوانات حس مثبتی از دلسوزی و شفقت در فرد به وجود می‌آید‌، بپذیریم و از آن نتیجه علّی بگیریم که باید مسئولانه به حیوانات غذا داد (ب).
چهارم: دستورالعمل اوآی‌ای منتشرشده در سال ۲۰۲۰ در بخشی از ماده ۷.۷.۸ می‌نویسد: «سگ‌هایی بی‌صاحب که مسئولیت آنها پذیرفته شده، می‌توانند هنوز در محله‌ای پذیرفته و تحمل شوند‌ و افرادی از محله برای آنها غذا و سرپناه تأمین کنند. این حیوانات سگ‌های در مالکیت اجتماع محلی (Community owned dogs) یا سگ‌های محله (Neighbourhood dogs) نامیده می‌شوند». این دستورالعمل توضیح می‌دهد که ناظری بیرونی نمی‌تواند سگ‌های اجتماع محلی را از سگ‌های آزاد ولگرد تشخیص دهد و فقط با پیمایش اجتماعی می‌توان این سگ‌ها را مشخص کرد و به‌ دقت توضیح می‌دهد که مسئولیت این سگ‌ها را چند نفر بر عهده می‌گیرند و ظرفیت زیستی یک محله با پیمایش اجتماعی و شمارش سگ‌های ولگرد و بی‌صاحب تخمین زده می‌شود و برنامه مدیریت جمعیت سگ‌ها برای کنترل شیوع بیماری‌هایی مانند هاری برنامه‌ریزی می‌شود.
پنجم: برخی استدلال می‌کنند که دیگر معضلات بدخیم محیط‌زیستی در ایران، ورشکستگی آبی‌ و جنگل‌خواری‌ها و کوه‌خواری‌های غیرقانونی و مشکلات رهاشدن پلاستیک‌ها در طبیعت، نسبت به معضل سگ‌های ولگرد در اولویت‌اند. البته معضل سگ‌ها نباید باعث شود از معضلات بدخیم دیگر غافل شویم‌ ولی کم‌اهمیت‌ جلوه‌دادن معضل بدخیم سگ‌های ولگرد خطای منطقی دیگری به نام مشاغبه
(ignoratio elenchi) دارد. از نظر ارسطو این خطای منطقی از جهل درباره طبیعت تکذیبه حاصل می‌شود. برای اینکه ادعایی تکذیب شود، باید خلاف آن ثابت شود. در اینجا ادعا این است که سگ‌های ولگرد به معضلی بدخیم تبدیل شده‌اند. رد این ادعا با به‌میان‌کشیدن معضلات بدخیم دیگر انجام‌پذیر نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.