|

جهان پسادیجیتالی

فریبا نوروزی.عضو انجمن حسابداران خبره ایران - دانشجوی دکترای DBA

تحقیقات مستند جهانی نشان می‌دهد سرعت رشد اقتصادی جهان از هزار سال پیش از میلاد تا قرن 18 میلادی روندی ثابت و خطی داشته است اما با ظهور اولین انقلاب صنعتی در اواسط سده هجدم میلادی، رشد اقتصادی با یک شیب صعودی به حرکت خود ادامه داده که در واقع، این موضوع یک نقطه عطف تاریخی مهم در تحولات اقتصادی بشر به شمار می‌رود، به‌طوری‌که تا قبل از سال‌های 1870 بزرگ‌ترین قدرت‌های اقتصادی جهان چین و هندوستان بودند اما به‌دلیل استعمار این دو کشور و تحولات صنعتی گسترده نظم اقتصادی آن روزگار به نفع کشورهای پیشرو اروپایی و بعدها آمریکا تغییر مسیر داده است.

نگاهی به تاریخ صنعتی‌شدن جهان بیانگر آن است که بعد از انقلاب کشاورزی در هزاران سال پیش جهان از قرن هجدهم تاکنون شاهد چهار انقلاب صنعتی بوده است که انقلاب صنعتی اول در سال ۱۷۸۴ به وقوع پیوست و در آن از نیروی آب و بخار برای راه‌اندازی ماشین‌آلات به‌منظور تولید مکانیزه استفاده شد. انقلاب صنعتی دوم که در آن از انرژی برق برای تولید انبوه بهره گرفته شد در سال 1870 رخ داد و زمینه‌ساز تحولی در تولید بزرگ در صنایع شد. انقلاب صنعتی سوم که در آن از الکترونیک و فناوری اطلاعات برای اتوماسیون تولید استفاده شد و بشر به مرحله تولید انبوه دست یافت در سال ۱۹۶۹ به وقوع پیوست. از سال‌های 2015 به بعد، سرعت فناوری و تکنولوژی با ظهور پدیده‌های نظیر بلاک‌چین و رایانش ابری بر بستر هوش مصنوعی بسیار بیشتر از گذشته شده و ترکیب این فناوری‌های مختلف در حال ایجاد تغییراتی جدی، نظام‌مند و عمیق در زندگی ما شده‌اند. مهم‌ترین ایده درحال‌حاضر که جهان را در شوک و جیرت فروبرده در پنجم فوریه 2016 در پروژه « Feirst Night » توسط دو نفر از ایده‌پردازان تکنولوژی به نام‌های Rosi و Faria صورت گرفت که امروزه به متاورس مشهورشده است. وظیفه این ایده تبدیل رؤیا و تخیلات انسان‌ها به واقعیت بود که در تکامل خود زندگی واقعی را به زندگی دیجیتالی مجازی تبدیل کرده است. ظهور بیماری واگیردار کرونا همه ظرفیت‌های خفته تکنولوژی را به مدد گرفت و ناگهان در مدت کوتاهی برخلاف انقلاب‌های صنعتی قبلی که هریک یک قرن فاصله داشتند، ناگهان در فاصله دو سال، جهان خود را در چنبره انواع تکنولوژی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی یافت که سرعت آن اولا جهشی بود و نابرابری اجتماعی - اقتصادی را دوچندان کرده است. ابزار و عوامل این انقلاب جهشی هوش مصنوعی، پهپادها، ابزارهای فضایی و ماهواره‌هایی هستند که ماهیت کارکرد آنها هنوز هم برای بسیاری ناشناخته است اما این پلت‌فرم‌ها در حال تبدیل‌کردن زندگی واقعی به زندگی دیجیتالی در اشکال خودران‌های الکترونیکی، استفاده از پرینترهای سه‌بعدی به‌منطور برقراری رابطه معنی‌دار بین فضای فیزیکی و دیجیتال و استفاده گسترده از ربات‌های هوشمند هستند. در این مسیر بدون شک اینترنت اشیا نقش بسیار مهمی را ایفا خواهد کرد، به این طریق که تمام مکان‌ها، دستگاه‌ها و... در زندگی بشر قابلیت اتصال به اینترنت و کنترل از راه دور را دارد و مثال ملموس آن خانه‌های هوشمند است که این اتفاق در کشورهای پیشرفته صورت گرفته و نمونه‌هایی از این عملکرد در کشور خود ما هم قابل مشاهده است. اقتصاد دیجیتالی در عمل باعث گسترش اقتصاد اشتراکی خواهد شد. اساس این تغییر بر پایه پلت‌فرم‌هایی است که مفهوم و ارزش دارایی را تغییر می‌دهد، به‌طوری‌که در‌حال‌حاضر، بزرگ‌ترین شرکت تاکسیرانی دنیا حتی یک تاکسی به عنوان دارایی خود در اختیار ندارد یا بزرگ‌ترین شرکت تولید محتوا، خودش هیچ محتوایی تولید نمی‌کند؛ بنابراین آنچه در این حوزه قدرت‌آفرین و ارزش‌آفرین است، پلت‌فرم است. بدون شک توسعه انقلاب دیجیتالی حوزه زیست انسانی و زیست‌محیطی را هم نشانه رفته، به‌طوری‌که تغییر ژن‌ها و نصب تراشه در مغز حیوانات و تبدیل آنها به ابزار‌های فرمانبر چشمگیر خواهد شد. علاوه بر آن تأثیرات شگرف در حوزه اقتصاد، اشتغال و ماهیت کار و تبدیل کار در خانه (نوعی خویش‌کارفرمایی) به جای کار در اداره و کارخانه آشکار می‌شود. شاید فراخوان دولت آلمان برای پذیرش حدود یک میلیون نیروی کار متخصص مهاجر و خارجی در این راستا قابل تأمل باشد که آلمان قصد دارد در برتری اقتصاد دیجیتال از آمریکا و بقیه کشورها عقب نماند. دومین و سومین انقلاب صنعتی عملا موجب ظهور شرکت‌های بزرگ‌تر از دولت‌ها و تشکیل سرمایه‌گذاری مالی - بانکی و سیطره آنها بر جهان شده است. اگرچه انقلاب صنعتی سوم که به انقلاب فناوری معروف شده بود از همان سال‌های 1980 برتری شرکت‌های فناوری را نوید می‌داد، اما انقلاب چهارم صنعتی که پیامد کرونا بود منجر به حضور شرکت‌های سه‌ هزار میلیارددلاری (اپل) و زنجیره شرکت‌های دوهزار میلیارددلاری (ماکروسافت، آمازون و تسلا) شد که بسی بزرگ‌تر از بسیاری کشورها شده‌اند. این انقلاب صنعتی که به‌سرعت در حال ورود به مرحله انقلاب پنجم صنعتی یا دیجیتالی‌شدن اقتصاد و زندگی است، بر پایه فناوری دیجیتال استوار است.

تحقیقات مستند جهانی نشان می‌دهد سرعت رشد اقتصادی جهان از هزار سال پیش از میلاد تا قرن 18 میلادی روندی ثابت و خطی داشته است اما با ظهور اولین انقلاب صنعتی در اواسط سده هجدم میلادی، رشد اقتصادی با یک شیب صعودی به حرکت خود ادامه داده که در واقع، این موضوع یک نقطه عطف تاریخی مهم در تحولات اقتصادی بشر به شمار می‌رود، به‌طوری‌که تا قبل از سال‌های 1870 بزرگ‌ترین قدرت‌های اقتصادی جهان چین و هندوستان بودند اما به‌دلیل استعمار این دو کشور و تحولات صنعتی گسترده نظم اقتصادی آن روزگار به نفع کشورهای پیشرو اروپایی و بعدها آمریکا تغییر مسیر داده است.

نگاهی به تاریخ صنعتی‌شدن جهان بیانگر آن است که بعد از انقلاب کشاورزی در هزاران سال پیش جهان از قرن هجدهم تاکنون شاهد چهار انقلاب صنعتی بوده است که انقلاب صنعتی اول در سال ۱۷۸۴ به وقوع پیوست و در آن از نیروی آب و بخار برای راه‌اندازی ماشین‌آلات به‌منظور تولید مکانیزه استفاده شد. انقلاب صنعتی دوم که در آن از انرژی برق برای تولید انبوه بهره گرفته شد در سال 1870 رخ داد و زمینه‌ساز تحولی در تولید بزرگ در صنایع شد. انقلاب صنعتی سوم که در آن از الکترونیک و فناوری اطلاعات برای اتوماسیون تولید استفاده شد و بشر به مرحله تولید انبوه دست یافت در سال ۱۹۶۹ به وقوع پیوست. از سال‌های 2015 به بعد، سرعت فناوری و تکنولوژی با ظهور پدیده‌های نظیر بلاک‌چین و رایانش ابری بر بستر هوش مصنوعی بسیار بیشتر از گذشته شده و ترکیب این فناوری‌های مختلف در حال ایجاد تغییراتی جدی، نظام‌مند و عمیق در زندگی ما شده‌اند. مهم‌ترین ایده درحال‌حاضر که جهان را در شوک و جیرت فروبرده در پنجم فوریه 2016 در پروژه « Feirst Night » توسط دو نفر از ایده‌پردازان تکنولوژی به نام‌های Rosi و Faria صورت گرفت که امروزه به متاورس مشهورشده است. وظیفه این ایده تبدیل رؤیا و تخیلات انسان‌ها به واقعیت بود که در تکامل خود زندگی واقعی را به زندگی دیجیتالی مجازی تبدیل کرده است. ظهور بیماری واگیردار کرونا همه ظرفیت‌های خفته تکنولوژی را به مدد گرفت و ناگهان در مدت کوتاهی برخلاف انقلاب‌های صنعتی قبلی که هریک یک قرن فاصله داشتند، ناگهان در فاصله دو سال، جهان خود را در چنبره انواع تکنولوژی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی یافت که سرعت آن اولا جهشی بود و نابرابری اجتماعی - اقتصادی را دوچندان کرده است. ابزار و عوامل این انقلاب جهشی هوش مصنوعی، پهپادها، ابزارهای فضایی و ماهواره‌هایی هستند که ماهیت کارکرد آنها هنوز هم برای بسیاری ناشناخته است اما این پلت‌فرم‌ها در حال تبدیل‌کردن زندگی واقعی به زندگی دیجیتالی در اشکال خودران‌های الکترونیکی، استفاده از پرینترهای سه‌بعدی به‌منطور برقراری رابطه معنی‌دار بین فضای فیزیکی و دیجیتال و استفاده گسترده از ربات‌های هوشمند هستند. در این مسیر بدون شک اینترنت اشیا نقش بسیار مهمی را ایفا خواهد کرد، به این طریق که تمام مکان‌ها، دستگاه‌ها و... در زندگی بشر قابلیت اتصال به اینترنت و کنترل از راه دور را دارد و مثال ملموس آن خانه‌های هوشمند است که این اتفاق در کشورهای پیشرفته صورت گرفته و نمونه‌هایی از این عملکرد در کشور خود ما هم قابل مشاهده است. اقتصاد دیجیتالی در عمل باعث گسترش اقتصاد اشتراکی خواهد شد. اساس این تغییر بر پایه پلت‌فرم‌هایی است که مفهوم و ارزش دارایی را تغییر می‌دهد، به‌طوری‌که در‌حال‌حاضر، بزرگ‌ترین شرکت تاکسیرانی دنیا حتی یک تاکسی به عنوان دارایی خود در اختیار ندارد یا بزرگ‌ترین شرکت تولید محتوا، خودش هیچ محتوایی تولید نمی‌کند؛ بنابراین آنچه در این حوزه قدرت‌آفرین و ارزش‌آفرین است، پلت‌فرم است. بدون شک توسعه انقلاب دیجیتالی حوزه زیست انسانی و زیست‌محیطی را هم نشانه رفته، به‌طوری‌که تغییر ژن‌ها و نصب تراشه در مغز حیوانات و تبدیل آنها به ابزار‌های فرمانبر چشمگیر خواهد شد. علاوه بر آن تأثیرات شگرف در حوزه اقتصاد، اشتغال و ماهیت کار و تبدیل کار در خانه (نوعی خویش‌کارفرمایی) به جای کار در اداره و کارخانه آشکار می‌شود. شاید فراخوان دولت آلمان برای پذیرش حدود یک میلیون نیروی کار متخصص مهاجر و خارجی در این راستا قابل تأمل باشد که آلمان قصد دارد در برتری اقتصاد دیجیتال از آمریکا و بقیه کشورها عقب نماند. دومین و سومین انقلاب صنعتی عملا موجب ظهور شرکت‌های بزرگ‌تر از دولت‌ها و تشکیل سرمایه‌گذاری مالی - بانکی و سیطره آنها بر جهان شده است. اگرچه انقلاب صنعتی سوم که به انقلاب فناوری معروف شده بود از همان سال‌های 1980 برتری شرکت‌های فناوری را نوید می‌داد، اما انقلاب چهارم صنعتی که پیامد کرونا بود منجر به حضور شرکت‌های سه‌ هزار میلیارددلاری (اپل) و زنجیره شرکت‌های دوهزار میلیارددلاری (ماکروسافت، آمازون و تسلا) شد که بسی بزرگ‌تر از بسیاری کشورها شده‌اند. این انقلاب صنعتی که به‌سرعت در حال ورود به مرحله انقلاب پنجم صنعتی یا دیجیتالی‌شدن اقتصاد و زندگی است، بر پایه فناوری دیجیتال استوار است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.