|

پیچیده‌شدن بحران اوکراین و تشدید تنش بین آمریکا و روسیه

وساطت اردوغان و تکاپوی دیپلماتیک اروپا

به موازات لفاظی‌های تند طرفین، تلاش‌های دیپلماتیک و میانجیگرانه برای کاهش بحران اوکراین، رئیس‌جمهوری ترکیه که مناسبات حسنه‌ای با همتای روس خود دارد، پنجشنبه گذشته با تشریفات تمام رسمی وارد کی‌یف شد.
اردوغان در کی‌یف تأکید کرد که ترکیه مایل است سهم خود را در کاهش بحران ادا کند و پیشنهاد نشستی را بین طرفین منازعه در کشورش داد. رئیس‌جمهوری اوکراین از ترکیه به خاطر حمایت از تاتارهای کریمه و برنامه‌ریزی برای ساخت مسکن مهاجران این شبه‌جزیره در سه شهر اوکراین تمجید و قدردانی کرد. آنکارا به‌طور سنتی، خود را ملزم به پشتیبانی از اقلیت مسلمان تاتار در کریمه می‌داند که در سال ۲۰۱۴ به روسیه منضم شد. اردوغان در کنفرانسی مطبوعاتی با زلنسکی با اشاره به کریمه تأکید کرد ترکیه از حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین پشتیبانی می‌کند.
ترکیه روابط خوبی با هر دو طرف دارد و منافعش نیز اقتضا می‌کند که این مناسبات را حفظ و تعمیق کند. آنکارا به کی‌یف پهپادهای جنگی تحویل می‌دهد و روسیه گاز ترکیه را تأمین می‌کند. طبق گفته ولادیمیر زلنسکی، قرار است کارخانه‌ ساخت این پهپادها در خود اوکراین احداث شود.
اردوغان پیش‌تر نیز گفته بود مایل است برای کاهش بحران اوکراین وساطت کند. در‌حالی‌که کی‌یف از این پیشنهاد استقبال کرد، واکنش مسکو سکوتی محتاطانه بود.
اردوغان در‌حالی به اوکراین رفت که اولاف شولتس، صدراعظم آلمان و امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه نیز درصدد عزیمت به روسیه و ملاقات با پوتین هستند.
مکرون چهارشنبه‌شب تلفنی با جو بایدن، همتای آمریکایی خود، درباره مسئله اوکراین گفت‌وگو کرد و روز پنجشنبه با پوتین و زلنسکی تماس گرفت. شولتس هم اعلام کرده است به‌زودی به مسکو می‌رود «تا درباره مسائل ضروری» مذاکره کند. شولتس قرار است دوشنبه آینده در واشنگتن با بایدن ملاقات داشته باشد و پس از آن نشستی سه‌جانبه با رؤسای جمهوری لهستان و فرانسه در برلین برگزار کند. لهستان به‌ویژه خواهان ارسال پیامی هشداردهنده به روسیه از سوی ناتو و اتحادیه اروپاست.
غرب روسیه را تهدید کرده در صورت حمله به اوکراین، تحریم‌های سختی متوجه این کشور می‌شود. اورزولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، در جریان سفر به فنلاند بار دیگر تأکید کرد «هرگونه تجاوز نظامی به اوکراین، به معنای تحریم‌های مالی و اقتصادی بیشتر» برای روسیه خواهد بود. فون‌ درلاین ادامه داد که روسیه با این اقدام‌ها «ساختار امنیتی» اروپا را زیر سؤال می‌برد و بدیهی است که هر حمله به همه ۲۷ کشور عضو اتحادیه تلقی شود.
روسیه هم در این میان تأکید می‌کند که اقدام آمریکا در اعزام هزاران نیرو به شرق اروپا، امری بدیهی در راستای تشدید تنش است. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین گفته است: «ما دائما از شرکای آمریکایی خود می‌خواهیم که تنش را در قاره اروپا بیشتر نکنند اما آنها متأسفانه به این کار ادامه می‌دهند». پسکوف گفته که نگرانی مسکو درباره گسترش احتمالی ناتو به سمت شرق و استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه، «کاملا موجه» است. ناتو ادعاهای روسیه را رد می‌کند و می‌گوید فقط تعداد کمی از اعضایش با روسیه مرز مشترک دارند و ناتو یک ائتلاف برای دفاع است.
ولی بسیاری بر این باورند که حضور گسترده نظامی روسیه در نزدیک مرزهای اوکراین، فقط هشداری است به بایدن که به نظر روسیه از نزدیک درگیر مسائل اوکراین خواهد بود و همچنین هشداری به زلنسکی که اخیرا نیروهای طرفدار روسیه را در کشور سرکوب کرده است. با‌این‌حال، کارشناسان در بحبوحه تلاش‌های دیپلماتیک سه سناریو را متحمل می‌دانند: نخست اینکه روسیه فقط در حال به‌رخ‌کشیدن تسلیحاتش است یا اینکه ممکن است به بهانه حمایت از مردم محلی روسی‌زبان واقعا به دونباس حمله کند، یا اینکه برای حل بحران آب در کریمه، وارد جنوب اوکراین شود.

به موازات لفاظی‌های تند طرفین، تلاش‌های دیپلماتیک و میانجیگرانه برای کاهش بحران اوکراین، رئیس‌جمهوری ترکیه که مناسبات حسنه‌ای با همتای روس خود دارد، پنجشنبه گذشته با تشریفات تمام رسمی وارد کی‌یف شد.
اردوغان در کی‌یف تأکید کرد که ترکیه مایل است سهم خود را در کاهش بحران ادا کند و پیشنهاد نشستی را بین طرفین منازعه در کشورش داد. رئیس‌جمهوری اوکراین از ترکیه به خاطر حمایت از تاتارهای کریمه و برنامه‌ریزی برای ساخت مسکن مهاجران این شبه‌جزیره در سه شهر اوکراین تمجید و قدردانی کرد. آنکارا به‌طور سنتی، خود را ملزم به پشتیبانی از اقلیت مسلمان تاتار در کریمه می‌داند که در سال ۲۰۱۴ به روسیه منضم شد. اردوغان در کنفرانسی مطبوعاتی با زلنسکی با اشاره به کریمه تأکید کرد ترکیه از حاکمیت و تمامیت ارضی اوکراین پشتیبانی می‌کند.
ترکیه روابط خوبی با هر دو طرف دارد و منافعش نیز اقتضا می‌کند که این مناسبات را حفظ و تعمیق کند. آنکارا به کی‌یف پهپادهای جنگی تحویل می‌دهد و روسیه گاز ترکیه را تأمین می‌کند. طبق گفته ولادیمیر زلنسکی، قرار است کارخانه‌ ساخت این پهپادها در خود اوکراین احداث شود.
اردوغان پیش‌تر نیز گفته بود مایل است برای کاهش بحران اوکراین وساطت کند. در‌حالی‌که کی‌یف از این پیشنهاد استقبال کرد، واکنش مسکو سکوتی محتاطانه بود.
اردوغان در‌حالی به اوکراین رفت که اولاف شولتس، صدراعظم آلمان و امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه نیز درصدد عزیمت به روسیه و ملاقات با پوتین هستند.
مکرون چهارشنبه‌شب تلفنی با جو بایدن، همتای آمریکایی خود، درباره مسئله اوکراین گفت‌وگو کرد و روز پنجشنبه با پوتین و زلنسکی تماس گرفت. شولتس هم اعلام کرده است به‌زودی به مسکو می‌رود «تا درباره مسائل ضروری» مذاکره کند. شولتس قرار است دوشنبه آینده در واشنگتن با بایدن ملاقات داشته باشد و پس از آن نشستی سه‌جانبه با رؤسای جمهوری لهستان و فرانسه در برلین برگزار کند. لهستان به‌ویژه خواهان ارسال پیامی هشداردهنده به روسیه از سوی ناتو و اتحادیه اروپاست.
غرب روسیه را تهدید کرده در صورت حمله به اوکراین، تحریم‌های سختی متوجه این کشور می‌شود. اورزولا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، در جریان سفر به فنلاند بار دیگر تأکید کرد «هرگونه تجاوز نظامی به اوکراین، به معنای تحریم‌های مالی و اقتصادی بیشتر» برای روسیه خواهد بود. فون‌ درلاین ادامه داد که روسیه با این اقدام‌ها «ساختار امنیتی» اروپا را زیر سؤال می‌برد و بدیهی است که هر حمله به همه ۲۷ کشور عضو اتحادیه تلقی شود.
روسیه هم در این میان تأکید می‌کند که اقدام آمریکا در اعزام هزاران نیرو به شرق اروپا، امری بدیهی در راستای تشدید تنش است. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین گفته است: «ما دائما از شرکای آمریکایی خود می‌خواهیم که تنش را در قاره اروپا بیشتر نکنند اما آنها متأسفانه به این کار ادامه می‌دهند». پسکوف گفته که نگرانی مسکو درباره گسترش احتمالی ناتو به سمت شرق و استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه، «کاملا موجه» است. ناتو ادعاهای روسیه را رد می‌کند و می‌گوید فقط تعداد کمی از اعضایش با روسیه مرز مشترک دارند و ناتو یک ائتلاف برای دفاع است.
ولی بسیاری بر این باورند که حضور گسترده نظامی روسیه در نزدیک مرزهای اوکراین، فقط هشداری است به بایدن که به نظر روسیه از نزدیک درگیر مسائل اوکراین خواهد بود و همچنین هشداری به زلنسکی که اخیرا نیروهای طرفدار روسیه را در کشور سرکوب کرده است. با‌این‌حال، کارشناسان در بحبوحه تلاش‌های دیپلماتیک سه سناریو را متحمل می‌دانند: نخست اینکه روسیه فقط در حال به‌رخ‌کشیدن تسلیحاتش است یا اینکه ممکن است به بهانه حمایت از مردم محلی روسی‌زبان واقعا به دونباس حمله کند، یا اینکه برای حل بحران آب در کریمه، وارد جنوب اوکراین شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.