|

بی‌توجهی به گویاکردن آثار برای نابینایان

مسئله خدمات‌رسانی به نابینایان از آن داستان‌های پر از آب چشم در ایران است. جمعیت بزرگ نابینایان در ایران از خدمات مناسبی برخوردار نیستند. البته این جامعه بزرگ که بیش از یک میلیون جمعیت دارد در امور اولیه خود مانده است و هنوز خیابان‌ها و ساختمان‌ها برای حضور آنها آماده‌سازی نشده است. کمترین خدماتی که به آنها ارائه نمی‌شود، خرید یک عصای هوشمند است که حداقل 17 میلیون تومان برایشان هزینه برمی‌دارد. نه خدمات خاصی از سوی شورای شهر و شهرداری برخلاف دیگر شهرهای جهان برایشان ارائه می‌شود و نه از سوی سازمان بهزیستی مورد حمایت قرار می‌گیرند. کسی هم جواب‌گوی عدم حمایت‌ها نیست؛ اما در این مطلب قرار است به موضوعی بیشتر از نیازهای اولیه زندگی نابینایان پرداخته شود و این سؤال مطرح شود که «جامعه بزرگ نابینایان ایران تا چه میزان از امکانات فرهنگی برخوردار است؟».
4 مرکز برای یک میلیون نفر
در کلان‌شهر تهران شاید بتوان گفت که چهار مرکز بزرگ و مهم برای در اختیار قرار‌دادن کتاب‌های گویا برای نابینایان وجود دارد. کتاب‌هایی که منبع و کتاب درسی نابینایان علاقه‌مندان به دانش روز است و برای دروس دانشگاهی خود نیاز به خواندن و مطالعه آن دارند. کتاب‌هایی که با همت خودشان، گویا شده تا بتوانند برای دروس دانشگاهی خود بخوانند. کاملا مشخص است که فقط چهار مرکز برای تهیه این کتاب‌ها، نسبت به جامعه بزرگ نابینایان چقدر محدودیت خدمات را به دنبال خواهد داشت؛ هرچند همین چهار مرکز هم با مشکلاتی مواجه هستند. در‌حال‌حاضر مؤسسه رودکی که زمانی زیر‌مجموعه بهزیستی بود و حالا به مرکزی خصوصی تبدیل شده است، با کمبود بودجه روبه‌روست و از تعداد افرادی که پیش‌تر در این مرکز حضور داشتند، فقط دو کارمند باقی مانده است و تمام وظایف را برعهده دارند. یکی از نکته‌هایی که سبب نارضایتی برخی نابینایان شده است، انتقال آرشیو و داشته‌های این مؤسسه به کتابخانه ملی است که انگار در دستور کار قرار گرفته است. برخی نابینایان نسبت به این تغییر اعتراض دارند و معتقدند کتابخانه ملی و فضایش اصلا مناسب حال نابینایان نیست و دسترسی آنها به این آرشیو در صورت انتقال بسیار اندک و مشکل خواهد بود. کتابخانه دانشگاه تهران یکی دیگر از این مراکز است که به نظر می‌رسد مسئولان چندان علاقه و آگاهی نسبت به مسئولیت خود در این زمینه ندارند و مسائل دیگر را بر گویاکردن ارجح می‌دانند. همچنین کتابخانه حسینیه ارشاد که به بهانه کرونا دیگر تلاشی برای گویاکردن کتاب‌ها انجام نمی‌دهد و علاقه‌ای ندارد که امکانات و خدماتی را که پیش‌تر برای نابینایان برای گویا‌کردن در اختیارشان قرار می‌داد، بازهم ادامه دهد. در میان این چهار مرکز تنها می‌توان کتابخانه نابینایان حسینیه ارشاد و مرکز خدمات‌رسانی نابینایان رودکی را صاحب کیفیت قابل قبولی دانست؛ اما آنچه در کتابخانه دانشگاه تهران و کتابخانه ملی اتفاق می‌افتد، یک فاجعه واقعی در صوتی‌کردن کتاب‌هاست. نکته عجیب و ناراحت‌کننده در‌این‌میان این است که دو مرکزی که کیفیت بهتری دارند، کم‌و‌بیش در حال نابودی بخش نابینایان هستند. مؤسسه رودکی که وابسته به بهزیستی است، اعلام کرده که دیگر بودجه‌ای برای گویاکردن کتاب‌ها ندارد و حسینیه ارشاد هم با تغییرات صورت‌گرفته در هیئت‌مدیره وضعیت کتابخانه نابینایانش را راکد گذاشته است؛ اما در مقابل کتابخانه ملی بدون اینکه روی کیفیت کتاب‌هایش تمرکز کند، درصدد افزایش داشته‌هایش است.
چند مشکل برای گویاکردن کتاب
در‌این‌میان می‌توان مشکلاتی را که بر سر راه گویا‌کردن کتاب‌هاست، در چند بخش تقسیم کرد. نخست اینکه گویا‌کردن کتاب‌ها با مشکلات حقوقی همراه است. بسیاری از این مشکلات از سوی انتشارات یا مترجم‌هایی است که خودشان از نویسنده کتاب هم برای ترجمه آثارش اجازه نگرفته‌اند؛ اما همان‌ها وقتی قرار است کتاب در اختیار نابینایان قرار بگیرد، برای آن چالش‌های حقوقی ایجاد کرده‌اند. البته شاید این مشکل به‌سادگی با صحبت‌کردن با ناشران حل شود؛ ولی به هر حال باید راهی هم برای حل این مشکل پیدا کرد و جامعه نابینایان را از خواندن و بهره‌بردن از کتاب‌ها محروم نکرد. نکته بعدی کیفیت گویا‌کردن کتاب‌هاست. در برخی از مراکز یادشده کتاب‌ها چنان پرغلط، اشتباه و با سرعت زیاد به نسخه صوتی تبدیل شده‌اند که شنیدن‌شان جز عذاب‌کشیدن نتیجه‌ای برای شما ندارد. حتی یکی از این مراکز چند نمونه از کتاب‌های ترجمه‌شده خودم را به نسخه فارسی تبدیل کرده که در آن اشتباهات فاحشی وجود دارد. وقتی هم که به آنها اطلاع می‌دهیم که اشتباه در کار فراوان است، با تندی جواب می‌دهند و مسئله را نمی‌پذیرند. نکته دیگر این است که وقتی گویاکردن کتاب‌ها برای نابینایان تنها در اختیار یک سازمان قرار بگیرد، دیگر معلوم است چه بلایی بر سر تنوع موضوعات و کتاب‌ها می‌آید. اعمال سلیقه مشخص موجب می‌شود که دسترسی نابینایان با سلایق مختلف به کتاب‌ها تنها از منظر آن سازمان و نهاد باشد که طبیعی است چه محدودیت‌های بزرگی برای نابینایان ایجاد می‌کند. به نظر می‌رسد رسیدگی و تلاش بیشتر برای بهبود شرایط نابینایان وظیفه‌ای است که نهادها و مراکز مسئول نباید فراموش کنند.

مسئله خدمات‌رسانی به نابینایان از آن داستان‌های پر از آب چشم در ایران است. جمعیت بزرگ نابینایان در ایران از خدمات مناسبی برخوردار نیستند. البته این جامعه بزرگ که بیش از یک میلیون جمعیت دارد در امور اولیه خود مانده است و هنوز خیابان‌ها و ساختمان‌ها برای حضور آنها آماده‌سازی نشده است. کمترین خدماتی که به آنها ارائه نمی‌شود، خرید یک عصای هوشمند است که حداقل 17 میلیون تومان برایشان هزینه برمی‌دارد. نه خدمات خاصی از سوی شورای شهر و شهرداری برخلاف دیگر شهرهای جهان برایشان ارائه می‌شود و نه از سوی سازمان بهزیستی مورد حمایت قرار می‌گیرند. کسی هم جواب‌گوی عدم حمایت‌ها نیست؛ اما در این مطلب قرار است به موضوعی بیشتر از نیازهای اولیه زندگی نابینایان پرداخته شود و این سؤال مطرح شود که «جامعه بزرگ نابینایان ایران تا چه میزان از امکانات فرهنگی برخوردار است؟».
4 مرکز برای یک میلیون نفر
در کلان‌شهر تهران شاید بتوان گفت که چهار مرکز بزرگ و مهم برای در اختیار قرار‌دادن کتاب‌های گویا برای نابینایان وجود دارد. کتاب‌هایی که منبع و کتاب درسی نابینایان علاقه‌مندان به دانش روز است و برای دروس دانشگاهی خود نیاز به خواندن و مطالعه آن دارند. کتاب‌هایی که با همت خودشان، گویا شده تا بتوانند برای دروس دانشگاهی خود بخوانند. کاملا مشخص است که فقط چهار مرکز برای تهیه این کتاب‌ها، نسبت به جامعه بزرگ نابینایان چقدر محدودیت خدمات را به دنبال خواهد داشت؛ هرچند همین چهار مرکز هم با مشکلاتی مواجه هستند. در‌حال‌حاضر مؤسسه رودکی که زمانی زیر‌مجموعه بهزیستی بود و حالا به مرکزی خصوصی تبدیل شده است، با کمبود بودجه روبه‌روست و از تعداد افرادی که پیش‌تر در این مرکز حضور داشتند، فقط دو کارمند باقی مانده است و تمام وظایف را برعهده دارند. یکی از نکته‌هایی که سبب نارضایتی برخی نابینایان شده است، انتقال آرشیو و داشته‌های این مؤسسه به کتابخانه ملی است که انگار در دستور کار قرار گرفته است. برخی نابینایان نسبت به این تغییر اعتراض دارند و معتقدند کتابخانه ملی و فضایش اصلا مناسب حال نابینایان نیست و دسترسی آنها به این آرشیو در صورت انتقال بسیار اندک و مشکل خواهد بود. کتابخانه دانشگاه تهران یکی دیگر از این مراکز است که به نظر می‌رسد مسئولان چندان علاقه و آگاهی نسبت به مسئولیت خود در این زمینه ندارند و مسائل دیگر را بر گویاکردن ارجح می‌دانند. همچنین کتابخانه حسینیه ارشاد که به بهانه کرونا دیگر تلاشی برای گویاکردن کتاب‌ها انجام نمی‌دهد و علاقه‌ای ندارد که امکانات و خدماتی را که پیش‌تر برای نابینایان برای گویا‌کردن در اختیارشان قرار می‌داد، بازهم ادامه دهد. در میان این چهار مرکز تنها می‌توان کتابخانه نابینایان حسینیه ارشاد و مرکز خدمات‌رسانی نابینایان رودکی را صاحب کیفیت قابل قبولی دانست؛ اما آنچه در کتابخانه دانشگاه تهران و کتابخانه ملی اتفاق می‌افتد، یک فاجعه واقعی در صوتی‌کردن کتاب‌هاست. نکته عجیب و ناراحت‌کننده در‌این‌میان این است که دو مرکزی که کیفیت بهتری دارند، کم‌و‌بیش در حال نابودی بخش نابینایان هستند. مؤسسه رودکی که وابسته به بهزیستی است، اعلام کرده که دیگر بودجه‌ای برای گویاکردن کتاب‌ها ندارد و حسینیه ارشاد هم با تغییرات صورت‌گرفته در هیئت‌مدیره وضعیت کتابخانه نابینایانش را راکد گذاشته است؛ اما در مقابل کتابخانه ملی بدون اینکه روی کیفیت کتاب‌هایش تمرکز کند، درصدد افزایش داشته‌هایش است.
چند مشکل برای گویاکردن کتاب
در‌این‌میان می‌توان مشکلاتی را که بر سر راه گویا‌کردن کتاب‌هاست، در چند بخش تقسیم کرد. نخست اینکه گویا‌کردن کتاب‌ها با مشکلات حقوقی همراه است. بسیاری از این مشکلات از سوی انتشارات یا مترجم‌هایی است که خودشان از نویسنده کتاب هم برای ترجمه آثارش اجازه نگرفته‌اند؛ اما همان‌ها وقتی قرار است کتاب در اختیار نابینایان قرار بگیرد، برای آن چالش‌های حقوقی ایجاد کرده‌اند. البته شاید این مشکل به‌سادگی با صحبت‌کردن با ناشران حل شود؛ ولی به هر حال باید راهی هم برای حل این مشکل پیدا کرد و جامعه نابینایان را از خواندن و بهره‌بردن از کتاب‌ها محروم نکرد. نکته بعدی کیفیت گویا‌کردن کتاب‌هاست. در برخی از مراکز یادشده کتاب‌ها چنان پرغلط، اشتباه و با سرعت زیاد به نسخه صوتی تبدیل شده‌اند که شنیدن‌شان جز عذاب‌کشیدن نتیجه‌ای برای شما ندارد. حتی یکی از این مراکز چند نمونه از کتاب‌های ترجمه‌شده خودم را به نسخه فارسی تبدیل کرده که در آن اشتباهات فاحشی وجود دارد. وقتی هم که به آنها اطلاع می‌دهیم که اشتباه در کار فراوان است، با تندی جواب می‌دهند و مسئله را نمی‌پذیرند. نکته دیگر این است که وقتی گویاکردن کتاب‌ها برای نابینایان تنها در اختیار یک سازمان قرار بگیرد، دیگر معلوم است چه بلایی بر سر تنوع موضوعات و کتاب‌ها می‌آید. اعمال سلیقه مشخص موجب می‌شود که دسترسی نابینایان با سلایق مختلف به کتاب‌ها تنها از منظر آن سازمان و نهاد باشد که طبیعی است چه محدودیت‌های بزرگی برای نابینایان ایجاد می‌کند. به نظر می‌رسد رسیدگی و تلاش بیشتر برای بهبود شرایط نابینایان وظیفه‌ای است که نهادها و مراکز مسئول نباید فراموش کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.