|

در ستایش تلاش برای حفظ محیط زیست

گيسو فغفوري

بیش از چهار سال است که گروهی از مدافعان محیط زیست در زندان هستند. آنان بهمن و اسفند 96 بازداشت شدند. یکی از آنان کیکاوس امامی در زندان جان باخت و در حالی که وزارت اطلاعات دولت روحانی بارها آنها را از موارد اتهامی مبرا دانسته، اما در آبان 98 احکامی سنگین از شش تا 10 سال زندان برایشان صادر شد. نامه‌هایی که یکی از زنان مدافع محیط زیست درباره رفتارهایی که با او در مدت بازداشت شده بود به رهبری، احساس بسیاری را جریحه‌دار کرد. مرگ مادر سام رجبی در تنهایی و بدون اینکه پسرش بتواند او را برای لحظات آخر ببیند، یکی دیگر از اتفاق‌های تلخ درباره این افراد بود. یاد‌کردن از آنها در موقعیت‌های مختلف ناگزیر است؛ وقتی پروژه احیای یوزپلنگ ایرانی متوقف می‌شود یا موارد دیگر! در این بین، حالا اگر در جشنواره‌ فیلم فجر امسال که به نمایش و انتخاب فیلم‌های متوسط و ضعیف شناخته شده، فیلمی درباره محیط زیست و علاقه به محیط اطراف ببینی، نمی‌توانی به یاد آنها نیفتی. می‌دانی که این موضوع ناخودآگاه است و هیچ ربطی به فیلم ندارد، اما همان لحظه‌ها هم خوشحالی که چه خوب که این فیلم‌ها ساخته می‌شوند؛ نه از آن‌رو که اثر سینمایی فوق‌العاده‌ای هستند یا قرار است سواد و اندیشه کارگردانش را نشان دهند، از این جهت که قرار است کسانی را که خدمات و زحماتشان دیده نمی‌شوند،
یادآوری کنند.
یکی از فیلم‌هایی که از همین الان هم معلوم است چندان مورد استقبال جشنواره‌ها و البته تماشاگران قرار نمی‌گیرد، فیلم «برف آخر» ساخته «‌امیرحسین عسگری» است. او پنج سال پیش با ساخت «بدون مرز» خود را به‌عنوان یک کارگردان آثار سینمایی معرفی کرده بود. فیلمی با طرحی دو‌خطی و شخصیت‌هایی تخت که قرار است در بستر تعریف داستان و به سبب انتخاب شخصیت و پس‌زمینه اثرش، مراقبت و ستایش از محیط زیست را در کنار دغدغه دفاع از حیوانات به تماشاگر یادآوری کند. فیلمی درباره آدم‌ها، درباره گرگ‌ها، درباره آدم‌هایی که حیوان‌ها را نیز دوست دارند، درباره آدم‌های اندکی که تلاش‌های زیادی می‌کنند تا کمی از اثرات مخربی که همنوعانشان در محیط زیست به جا گذاشته‌اند بکاهند، درباره آدم‌های تنها و عشق‌هایی که ناگهان خاموش می‌شوند یا شعله‌های مهری که زیر برف خاکستر می‌شوند. فیلمی درباره آداب و رسوم و حرف مردم و سنت‌ها و طعنه و کنایه‌ها. در سینمای ایران، تجربه ساخت فیلم‌هایی نظیر «تابو» خسرو معصومی و «دانه‌های ریز برف» علیرضا امینی، با پس‌‌زمینه مشترک «برف» وجود داشت.
فیلم «برف آخر» درباره یک دامپزشک (امین حیایی) است که برای نجات گاوها از یک آتش‌سوزی دست و بدنش سوخته و پس از آن همسرش او را ترک کرده است. از سوی دیگر، دختر همکارش - خلیل- گم شده است. این همکار (مجید صالحی‌) معتقد است دخترش را گرگ‌هایی که محافظان محیط زیست در کوه‌های اطراف رها می‌کنند، کشته‌اند؛ در‌حالی‌که مردم این شهر کوچک معتقدند دختر گم نشده و از خانه فرار کرده است و احتمالا چندی بعد به خانه باز خواهد گشت. در این میان رعنا مدنی (لادن مستوفی) زنی است که مدافع این گرگ‌هاست و وظیفه آزادسازی آنها را بر عهده دارد. داستان این آدم‌ها، تقابل‌ها، درگیری‌ها و دوستی‌ها و حتی عشق و علاقه به کندی بازگو می‌شود؛ به تدریج می‌فهمیم که «امین حیایی» شب‌ها گرگ شکار می‌کند، کم‌کم تکلیفمان با خلیل روشن می‌شود، با درد تنهایی و اسارتش در چارچوب‌ها. «مجید صالحی» چه خوب نقش این مرد مدعی و زندانی کلیشه‌های مردانگی را بازی کرده است؛ پدری که از یک سو اگر جنازه دخترش پیدا شود دل دیدن شهر را ندارد و از سوی دیگر اگر دخترش پیدا شود، دل ایستادن در برابر مردم را ندارد. ما کم‌کم از طریق همسر خلیل به فکر می‌افتیم شاید واقعا دختر فرار کرده باشد، چون قرار بود به مردی مسن که شب‌ها مست می‌کرد و دست بزن داشت، شوهر داده شود. ما کم‌کم با زن مدافع محیط زیست و چارچوب‌های مردانه‌ای که برایش ترسیم شده و البته قدرت عشق و علاقه‌اش آشنا می‌شویم. قرار است شخصیتی که از زن مدافع محیط زیست ساخته شده، فراتر از «کلیشه» باشد؛ زنی که برای خواسته‌هایش بجنگد حتی اگر لازم است از دیوار بالا رود، مردانه دعوا کند، از تنهایی نهراسد، عاشق شود و در نهایت برود جوری که دیگر نشود او را پیدا کرد. اما مردان نگاه انحصارگرایانه خود به زنان مستقل را با جملاتی واضح بیان می‌کنند. وقتی یکی از شخصیت‌ها با حسرت از این زن یاد می‌کند و می‌گوید اگر من او را داشتم دیگر هیچی نمی‌خواستم، می‌انداختمش در اتاق و در را رویش قفل می‌کردم و کلیدش را قورت می‌دادم‌! یا دیگری می‌گوید کم آورد و رفت‌!
بازیگران فیلم امین حیایی، لادن مستوفی و مجید صالحی در ایفای نقش خود‌ موفق بوده‌اند، اما کارگردان زمان 120دقیقه‌ای را مناسب بازگویی داستانش می‌داند و تمام تلاشش را کرده تا جزئیات کند و به تدریج برملا شود. به‌عنوان تماشاگر اتفاقا صحنه‌هایی که در طبیعت می‌گذشت، در برف جست‌وجو می‌کردند یا هنگامی که می‌خواستند گرگ‌ها را آزاد کنند یا چشم‌اندازهای آخر فیلم که گرگ تنها در بستر برفی کوه حرکت می‌کند، دیدنی‌ بود. این فیلم سعی خودش را کرده تا به تلاش‌های علاقه‌مندان محیط زیست اشاره داشته باشد؛ کسانی که در ظاهر قانون همراه آنهاست، اما هر چند وقت یک بار خبر کشته‌شدنشان در طبیعت به دست قاچاقچیان یا... منتشر می‌شود یا قرار است به دلیل شلیک... اعدام یا به بهای حفاظت از محیط زیست، زندانی شوند.

بیش از چهار سال است که گروهی از مدافعان محیط زیست در زندان هستند. آنان بهمن و اسفند 96 بازداشت شدند. یکی از آنان کیکاوس امامی در زندان جان باخت و در حالی که وزارت اطلاعات دولت روحانی بارها آنها را از موارد اتهامی مبرا دانسته، اما در آبان 98 احکامی سنگین از شش تا 10 سال زندان برایشان صادر شد. نامه‌هایی که یکی از زنان مدافع محیط زیست درباره رفتارهایی که با او در مدت بازداشت شده بود به رهبری، احساس بسیاری را جریحه‌دار کرد. مرگ مادر سام رجبی در تنهایی و بدون اینکه پسرش بتواند او را برای لحظات آخر ببیند، یکی دیگر از اتفاق‌های تلخ درباره این افراد بود. یاد‌کردن از آنها در موقعیت‌های مختلف ناگزیر است؛ وقتی پروژه احیای یوزپلنگ ایرانی متوقف می‌شود یا موارد دیگر! در این بین، حالا اگر در جشنواره‌ فیلم فجر امسال که به نمایش و انتخاب فیلم‌های متوسط و ضعیف شناخته شده، فیلمی درباره محیط زیست و علاقه به محیط اطراف ببینی، نمی‌توانی به یاد آنها نیفتی. می‌دانی که این موضوع ناخودآگاه است و هیچ ربطی به فیلم ندارد، اما همان لحظه‌ها هم خوشحالی که چه خوب که این فیلم‌ها ساخته می‌شوند؛ نه از آن‌رو که اثر سینمایی فوق‌العاده‌ای هستند یا قرار است سواد و اندیشه کارگردانش را نشان دهند، از این جهت که قرار است کسانی را که خدمات و زحماتشان دیده نمی‌شوند،
یادآوری کنند.
یکی از فیلم‌هایی که از همین الان هم معلوم است چندان مورد استقبال جشنواره‌ها و البته تماشاگران قرار نمی‌گیرد، فیلم «برف آخر» ساخته «‌امیرحسین عسگری» است. او پنج سال پیش با ساخت «بدون مرز» خود را به‌عنوان یک کارگردان آثار سینمایی معرفی کرده بود. فیلمی با طرحی دو‌خطی و شخصیت‌هایی تخت که قرار است در بستر تعریف داستان و به سبب انتخاب شخصیت و پس‌زمینه اثرش، مراقبت و ستایش از محیط زیست را در کنار دغدغه دفاع از حیوانات به تماشاگر یادآوری کند. فیلمی درباره آدم‌ها، درباره گرگ‌ها، درباره آدم‌هایی که حیوان‌ها را نیز دوست دارند، درباره آدم‌های اندکی که تلاش‌های زیادی می‌کنند تا کمی از اثرات مخربی که همنوعانشان در محیط زیست به جا گذاشته‌اند بکاهند، درباره آدم‌های تنها و عشق‌هایی که ناگهان خاموش می‌شوند یا شعله‌های مهری که زیر برف خاکستر می‌شوند. فیلمی درباره آداب و رسوم و حرف مردم و سنت‌ها و طعنه و کنایه‌ها. در سینمای ایران، تجربه ساخت فیلم‌هایی نظیر «تابو» خسرو معصومی و «دانه‌های ریز برف» علیرضا امینی، با پس‌‌زمینه مشترک «برف» وجود داشت.
فیلم «برف آخر» درباره یک دامپزشک (امین حیایی) است که برای نجات گاوها از یک آتش‌سوزی دست و بدنش سوخته و پس از آن همسرش او را ترک کرده است. از سوی دیگر، دختر همکارش - خلیل- گم شده است. این همکار (مجید صالحی‌) معتقد است دخترش را گرگ‌هایی که محافظان محیط زیست در کوه‌های اطراف رها می‌کنند، کشته‌اند؛ در‌حالی‌که مردم این شهر کوچک معتقدند دختر گم نشده و از خانه فرار کرده است و احتمالا چندی بعد به خانه باز خواهد گشت. در این میان رعنا مدنی (لادن مستوفی) زنی است که مدافع این گرگ‌هاست و وظیفه آزادسازی آنها را بر عهده دارد. داستان این آدم‌ها، تقابل‌ها، درگیری‌ها و دوستی‌ها و حتی عشق و علاقه به کندی بازگو می‌شود؛ به تدریج می‌فهمیم که «امین حیایی» شب‌ها گرگ شکار می‌کند، کم‌کم تکلیفمان با خلیل روشن می‌شود، با درد تنهایی و اسارتش در چارچوب‌ها. «مجید صالحی» چه خوب نقش این مرد مدعی و زندانی کلیشه‌های مردانگی را بازی کرده است؛ پدری که از یک سو اگر جنازه دخترش پیدا شود دل دیدن شهر را ندارد و از سوی دیگر اگر دخترش پیدا شود، دل ایستادن در برابر مردم را ندارد. ما کم‌کم از طریق همسر خلیل به فکر می‌افتیم شاید واقعا دختر فرار کرده باشد، چون قرار بود به مردی مسن که شب‌ها مست می‌کرد و دست بزن داشت، شوهر داده شود. ما کم‌کم با زن مدافع محیط زیست و چارچوب‌های مردانه‌ای که برایش ترسیم شده و البته قدرت عشق و علاقه‌اش آشنا می‌شویم. قرار است شخصیتی که از زن مدافع محیط زیست ساخته شده، فراتر از «کلیشه» باشد؛ زنی که برای خواسته‌هایش بجنگد حتی اگر لازم است از دیوار بالا رود، مردانه دعوا کند، از تنهایی نهراسد، عاشق شود و در نهایت برود جوری که دیگر نشود او را پیدا کرد. اما مردان نگاه انحصارگرایانه خود به زنان مستقل را با جملاتی واضح بیان می‌کنند. وقتی یکی از شخصیت‌ها با حسرت از این زن یاد می‌کند و می‌گوید اگر من او را داشتم دیگر هیچی نمی‌خواستم، می‌انداختمش در اتاق و در را رویش قفل می‌کردم و کلیدش را قورت می‌دادم‌! یا دیگری می‌گوید کم آورد و رفت‌!
بازیگران فیلم امین حیایی، لادن مستوفی و مجید صالحی در ایفای نقش خود‌ موفق بوده‌اند، اما کارگردان زمان 120دقیقه‌ای را مناسب بازگویی داستانش می‌داند و تمام تلاشش را کرده تا جزئیات کند و به تدریج برملا شود. به‌عنوان تماشاگر اتفاقا صحنه‌هایی که در طبیعت می‌گذشت، در برف جست‌وجو می‌کردند یا هنگامی که می‌خواستند گرگ‌ها را آزاد کنند یا چشم‌اندازهای آخر فیلم که گرگ تنها در بستر برفی کوه حرکت می‌کند، دیدنی‌ بود. این فیلم سعی خودش را کرده تا به تلاش‌های علاقه‌مندان محیط زیست اشاره داشته باشد؛ کسانی که در ظاهر قانون همراه آنهاست، اما هر چند وقت یک بار خبر کشته‌شدنشان در طبیعت به دست قاچاقچیان یا... منتشر می‌شود یا قرار است به دلیل شلیک... اعدام یا به بهای حفاظت از محیط زیست، زندانی شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.