|

مجیب مهرداد و جست‌وجوی شعر دیداری

دیدار با فاجعه

مجموعه‌‌شعر «کوچه‌ دلفین‌ها» سروده‌ مجیب مهرداد در هفتمین دوره‌ جایزه‌ شعر احمد شاملو به‌عنوان برگزیده اول انتخاب شده است. مجیب مهرداد، شاعر، نویسنده و روزنامه‌نگار افغانستانی است که پیش از این نیز چند دفتر شعر منتشر کرده بود که «گلادیاتورها هنوز هم می‌میرند» در سال ۱۳۸۶ برنده جایزه کتاب برگزیده نهادهای جامعه مدنی افغانستان برای صلح شد.
او علاوه بر شعر سرودن دستی هم بر ترجمه شعر دارد و تاکنون شعرهایی از شاعران مشهور جهان از جمله تاگور، گینزبرگ و مایاکوفسکی را ترجمه کرده است. مجموعه‌شعر «کوچه دلفین‌ها» که مورد توجه داوران هفتمین دوره جایزه شعر احمد شاملو قرار گرفته مضامینی اجتماعی دارد و آن‌طور که خود شاعر نیز می‌گوید زبانِ این شعرها با شعرهای دیگر او چندان تفاوتی ندارند.
مهرداد در گفت‌وگویی با ایسنا، هدف این مجموعه‌شعرش را ترسیم فاجعه‌ای می‌خواند که هم‌وطنان او گرفتارش بودند. «باورم این است که برای بیان وضعیتی که گرفتارش هستیم به تصویر نیاز بیشتری داریم و برای ایجاد همدردی بیشتر و رسیدن به درک متقابل درباره فاجعه افغانستان به شعری نیاز داریم که تصویر عینی و دیداری داشته باشد. برای همین من سال‌هاست که دنبال این نوع شعر در سراسر جهان می‌گردم. شعر من فضای عینی دارد و شعر آبجکتیو است. به لحاظ مضمونی و هم به لحاظ تصویری و زبانی اگر متوجه تصویرهای شعر باشید، شما تصاویر قابل دید مانند تصاویر سینما در شعر من می‌بینید که دلیلش از یک‌ سو علاقه زیادی است که به فیلم دارم و زیاد فیلم می‌بینم. از سوی دیگر علتش جست‌وجوی من در شعر جهان برای یافتن چنین کیفیتی در شعر بوده است». او معتقد است شعر معاصر ما، چه ایران و چه افغانستان، بسیار شعر ذهنی‌ای است از این رو تصمیم می‌گیرد که به سمت گونه‌های شعر عینی برود. «در ایران تجربه‌های فراوانی شده و تغییرات زیاد بوده و هر دهه سبک تازه می‌آمده اما در افغانستان ریتم تحولات بسیار کند بوده، فکر کردم با استفاده از عینیت‌گرایی هایکوی ژاپنی و لندی‌های زبان پشتون در افغانستان و کارهای شاعرانی مانند ازرا پاوند در آمریکا شعر ما هم باید از آن فضای ذهنی و استعاره‌ای درون‌گرا و غیردیداری بیرون شود». مهرداد باور دارد تصویر کردنِ رنج‌های ملموس افغانستان تنها با شعرهای تصویری و تصاویر دیداری و عینیت‌گرا ممکن است و می‌گوید در فضای خفقان سیاسی و استبداد بنا داشته تا شعر آزاد را تجربه کند چون معتقد است این فضا موجب شده شعرها درون‌گرایانه و ذهنی شوند. «البته شاعران دیگری نیز با الهام گرفتن از شعر ساده ایران زبان شعر را منعطف‌تر کرده بودند، طبیعی است که در دهه ۸۰ خورشیدی با سبک‌های معاصر شعر ایران آشنا بودیم و این سبک‌ها اثراتی داشتند و با زبان انگلیسی و فضای شعری آنها هم آشنایی پیدا کردیم و از مجموع اینها به چیزی رسیدیم که فعلا هست».
او اضافه می‌کند که شاعران بسیار مستعدی در تمام نسل‌های شعر افغانستان وجود داشته است؛ «در نسل‌های پس از دهه چهل که با استعدادهایی در حد نبوغ طرف بودیم اما به دلیل اینکه جامعه ما، جامعه درگیر جنگ و کودتا و نابسامانی و تحولات شتاب‌آلود سیاسی بود، هیچ‌گاه به آن ثباتی که بتوانیم یک فضای فرهنگی پویا و بالنده ایجاد کنیم، نرسیدیم و به همین دلیل استعدادهای درخشان ادبیات معاصر ما حیف شدند، این استعدادها قربانی جبر جغرافیایی و جبر تاریخ و سرنوشت ملی‌شان شدند».

مجموعه‌‌شعر «کوچه‌ دلفین‌ها» سروده‌ مجیب مهرداد در هفتمین دوره‌ جایزه‌ شعر احمد شاملو به‌عنوان برگزیده اول انتخاب شده است. مجیب مهرداد، شاعر، نویسنده و روزنامه‌نگار افغانستانی است که پیش از این نیز چند دفتر شعر منتشر کرده بود که «گلادیاتورها هنوز هم می‌میرند» در سال ۱۳۸۶ برنده جایزه کتاب برگزیده نهادهای جامعه مدنی افغانستان برای صلح شد.
او علاوه بر شعر سرودن دستی هم بر ترجمه شعر دارد و تاکنون شعرهایی از شاعران مشهور جهان از جمله تاگور، گینزبرگ و مایاکوفسکی را ترجمه کرده است. مجموعه‌شعر «کوچه دلفین‌ها» که مورد توجه داوران هفتمین دوره جایزه شعر احمد شاملو قرار گرفته مضامینی اجتماعی دارد و آن‌طور که خود شاعر نیز می‌گوید زبانِ این شعرها با شعرهای دیگر او چندان تفاوتی ندارند.
مهرداد در گفت‌وگویی با ایسنا، هدف این مجموعه‌شعرش را ترسیم فاجعه‌ای می‌خواند که هم‌وطنان او گرفتارش بودند. «باورم این است که برای بیان وضعیتی که گرفتارش هستیم به تصویر نیاز بیشتری داریم و برای ایجاد همدردی بیشتر و رسیدن به درک متقابل درباره فاجعه افغانستان به شعری نیاز داریم که تصویر عینی و دیداری داشته باشد. برای همین من سال‌هاست که دنبال این نوع شعر در سراسر جهان می‌گردم. شعر من فضای عینی دارد و شعر آبجکتیو است. به لحاظ مضمونی و هم به لحاظ تصویری و زبانی اگر متوجه تصویرهای شعر باشید، شما تصاویر قابل دید مانند تصاویر سینما در شعر من می‌بینید که دلیلش از یک‌ سو علاقه زیادی است که به فیلم دارم و زیاد فیلم می‌بینم. از سوی دیگر علتش جست‌وجوی من در شعر جهان برای یافتن چنین کیفیتی در شعر بوده است». او معتقد است شعر معاصر ما، چه ایران و چه افغانستان، بسیار شعر ذهنی‌ای است از این رو تصمیم می‌گیرد که به سمت گونه‌های شعر عینی برود. «در ایران تجربه‌های فراوانی شده و تغییرات زیاد بوده و هر دهه سبک تازه می‌آمده اما در افغانستان ریتم تحولات بسیار کند بوده، فکر کردم با استفاده از عینیت‌گرایی هایکوی ژاپنی و لندی‌های زبان پشتون در افغانستان و کارهای شاعرانی مانند ازرا پاوند در آمریکا شعر ما هم باید از آن فضای ذهنی و استعاره‌ای درون‌گرا و غیردیداری بیرون شود». مهرداد باور دارد تصویر کردنِ رنج‌های ملموس افغانستان تنها با شعرهای تصویری و تصاویر دیداری و عینیت‌گرا ممکن است و می‌گوید در فضای خفقان سیاسی و استبداد بنا داشته تا شعر آزاد را تجربه کند چون معتقد است این فضا موجب شده شعرها درون‌گرایانه و ذهنی شوند. «البته شاعران دیگری نیز با الهام گرفتن از شعر ساده ایران زبان شعر را منعطف‌تر کرده بودند، طبیعی است که در دهه ۸۰ خورشیدی با سبک‌های معاصر شعر ایران آشنا بودیم و این سبک‌ها اثراتی داشتند و با زبان انگلیسی و فضای شعری آنها هم آشنایی پیدا کردیم و از مجموع اینها به چیزی رسیدیم که فعلا هست».
او اضافه می‌کند که شاعران بسیار مستعدی در تمام نسل‌های شعر افغانستان وجود داشته است؛ «در نسل‌های پس از دهه چهل که با استعدادهایی در حد نبوغ طرف بودیم اما به دلیل اینکه جامعه ما، جامعه درگیر جنگ و کودتا و نابسامانی و تحولات شتاب‌آلود سیاسی بود، هیچ‌گاه به آن ثباتی که بتوانیم یک فضای فرهنگی پویا و بالنده ایجاد کنیم، نرسیدیم و به همین دلیل استعدادهای درخشان ادبیات معاصر ما حیف شدند، این استعدادها قربانی جبر جغرافیایی و جبر تاریخ و سرنوشت ملی‌شان شدند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.