چگونه بازارهای مالی سقوط کردند
سقوط مالی سال 2008 یکی از بزرگترین بحرانهای اقتصادی قرن بیستم پس از رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ بود. کتاب «سقوط اقتصادی ۲۰۰۸: چگونه یک دهه درگیری با بحرانهای مالی جهان را تغییر داد» نوشته آدام توز که با ترجمه پیروز اشرف از سوی نشر اختران منتشر شده به صورت مفصل به ریشهها و تبعات سقوط اقتصادی ۲۰۰۸ میپردازد. آدام توز درحالحاضر مدیر و استاد تاریخ در مؤسسه مطالعات اروپایی دانشگاه کلمبیا در نیویورک است. بحران سال 2008 نتیجه شکاف بیسابقه بین بهرهوری تولید و دستمزدهای واقعی نیروی کار بود. از دهه ۱۹۷۰ شکاف بین این دو به دلیل افزایش بهرهوری تولید و کاهش دستمزدهای نیروی کار به طرز فزایندهای افزایش یافت. کاهش دستمزدهای واقعی، بیکاری گسترده، بحران بودجه، رشد نابرابری، کاهش خدمات اجتماعی تنها بخشی از علائم بحران بود که دیگر با الگوهای اقتصاد کلاسیک قابل توضیح نبودند؛ اقتصادی که معتقد است اشتغال کامل و رشد سریع از ویژگیهای ذاتی سرمایهداریاند. پس برای تحلیل و شناخت اقتصاد کنونی و آینده، به یک الگوی اقتصادی نیاز داریم که بتواند این بحرانها و نتایجشان را توضیح دهد. در فاصله سالهای ۱۹۴۹ تا ۱۹۷۳ که مشهور به عصر طلایی است، دولتهای غربی رشد اقتصادی و شاخصهای زندگی را مهندسی کردند؛ از طریق مجموعهای از آموزههای دولت رفاه، مدیریت کینزی و کنترل مناسبات سرکوب. از زمان آغاز بحران نیمه دهه ۱۹۷۰ بسیاری از تحلیلگران ظهور دوباره اضافه انباشت و گرایش به رکود ممتد را توضیح دادند. در این زمان درمان نسبی جدیدی برای اقتصاد پدیدار شد که گرچه نتیجه منطقی کل تاریخ سرمایهداری تا آن زمان بود، غیرمنتظره به نظر میرسید. این درمان به شکل ایجاد روبنای مالی وسیع و نسبتا خودگردان بر پایه تولید اقتصاد سرمایهداری به وجود آمد. البته در طول تاریخ، بازارها و نهادهای مالی به همراه سرمایهداری تکامل یافته بودند. ولی دورههای رونق اقتصادی عموما کوتاهمدت و همزمان با اوج چرخههای اقتصادی بودهاند و هرگز آن ماهیت مستقلی را نداشتند که در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به دست آمد. تغییر تاریخیای که در این دوره رخ داد چنین بود: سرمایه که نمیتوانست گریزگاهی برای مازاد فزایندهاش در اقتصاد واقعی بیابد، از طریق شرکتها و سرمایهگذاران منفرد، مازاد یا پسانداز زیادی خود را با سوداگری در افزایش قیمت دارایی به مالیه سرازیر کرد. نتیجه تاریخی این دوره ایجاد کوهی از بدهی بود به همراه افزایش فوقالعاده سود مالی، همزمان انحصارهای چندملیتی تحت لوای اقتصاد بازار آزاد در جستوجوی سرمایهگذاری سودآور، به صدور سرمایه به جهان جنوب روی آوردند. پیامد فرایند این جهانیسازی شد بحران ممتد اقتصادهای پیشرفته در سطح جهانی. نتیجهای که در دنیای جهانیشده امروز، بحران سرمایه انحصاری- مالی را هم به لحاظ زمانی و هم مکانی بیپایان اعلام میدارد. چنانکه اگر هیچ راهی برای فراتررفتن تاریخی از تضادهای فزاینده پیشرفت سرمایهداری درون چارچوب این نظام نباشد، هیچ ترمیم ماندگاری هم وجود نخواهد داشت تا ما را از نظامی رها سازد که اکنون کل جهان را احاطه کرده است. ربط کل موقعیت تحولات اقتصادی - نه صرفا در چند دهه گذشته بلکه در قرون سرمایهداری- با اثرات زندگی واقعی سرمایهداری انحصاری، در کار بسیاری از پژوهشگران بررسی شده است. این کتاب مجموعهای است دانشنامهگونه درباره روند جهانیشدن اقتصاد سیاسی کشورهای دنیا طی چند دهه اخیر و پیامدهای آن. در فرایند پیچیده تولید و توزیع ثروت کموبیش جهانیشده، مناسبات قدرت و سطح کارایی اقتصادی-سیاسی در درون کشورها میان بازارها و صنایع جهانی شده و دولتهای حامی آنها تعیینکننده سهم هر یک از بخشهای ذینفع است. نویسنده ضمن یادآوری دوران رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰، تحولات مالی و پولی جهان غرب بعد از جنگ جهانی دوم، تشکیل بازار مشترک و اتحادیه اروپا و فروپاشی بلوک شوروی، با نگاهی تفصیلی به زمینههای ایجاد بحران مالی اقتصادی ۲۰۰۸ و سیر تکوین و اشکال بروز و رویارویی با آن در جهان غرب، اروپای شرقی، روسیه و جمهوریهای شوروی سابق، چین و اقتصادهای نوظهور در طی ۱۰ سال تا اوایل سال ۲۰۱۸ میپردازد. در این کتاب تنشهای اقتصادی و سیاسی درون کشورها و میان کشورها و همچنین ملاحظات جغرافیای سیاسی و جغرافیای اقتصادی پدیدآمده در جهانی با گرایش قوی به سوی چندقطبیشدن، بررسی میشود. نویسنده برای تحلیل نقش شخصیتها، تصمیمات و سیاستهای اتخاذشده در تحولات یک دهه پس از بحران، از مجموعهای وسیع و معتبر از دادههای مالی پولی و اقتصادی و نیز منابع تحلیلی و خبری سود برده است. در این کتاب بحران مالی ۲۰۰۸ و پیامدهای آن، از جمله بحران بدهی دولتهای کشورهایی مانند یونان و پرتغال، برگزیت و انتخاب ترامپ به ریاستجمهوری آمریکا و رویکرد او به چالشهای جهانیشدن اقتصاد و رقابتهای ژئوپلیتیکی با چین و روسیه به تفصیل به بحث گذاشته شده است.
سقوط مالی سال 2008 یکی از بزرگترین بحرانهای اقتصادی قرن بیستم پس از رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ بود. کتاب «سقوط اقتصادی ۲۰۰۸: چگونه یک دهه درگیری با بحرانهای مالی جهان را تغییر داد» نوشته آدام توز که با ترجمه پیروز اشرف از سوی نشر اختران منتشر شده به صورت مفصل به ریشهها و تبعات سقوط اقتصادی ۲۰۰۸ میپردازد. آدام توز درحالحاضر مدیر و استاد تاریخ در مؤسسه مطالعات اروپایی دانشگاه کلمبیا در نیویورک است. بحران سال 2008 نتیجه شکاف بیسابقه بین بهرهوری تولید و دستمزدهای واقعی نیروی کار بود. از دهه ۱۹۷۰ شکاف بین این دو به دلیل افزایش بهرهوری تولید و کاهش دستمزدهای نیروی کار به طرز فزایندهای افزایش یافت. کاهش دستمزدهای واقعی، بیکاری گسترده، بحران بودجه، رشد نابرابری، کاهش خدمات اجتماعی تنها بخشی از علائم بحران بود که دیگر با الگوهای اقتصاد کلاسیک قابل توضیح نبودند؛ اقتصادی که معتقد است اشتغال کامل و رشد سریع از ویژگیهای ذاتی سرمایهداریاند. پس برای تحلیل و شناخت اقتصاد کنونی و آینده، به یک الگوی اقتصادی نیاز داریم که بتواند این بحرانها و نتایجشان را توضیح دهد. در فاصله سالهای ۱۹۴۹ تا ۱۹۷۳ که مشهور به عصر طلایی است، دولتهای غربی رشد اقتصادی و شاخصهای زندگی را مهندسی کردند؛ از طریق مجموعهای از آموزههای دولت رفاه، مدیریت کینزی و کنترل مناسبات سرکوب. از زمان آغاز بحران نیمه دهه ۱۹۷۰ بسیاری از تحلیلگران ظهور دوباره اضافه انباشت و گرایش به رکود ممتد را توضیح دادند. در این زمان درمان نسبی جدیدی برای اقتصاد پدیدار شد که گرچه نتیجه منطقی کل تاریخ سرمایهداری تا آن زمان بود، غیرمنتظره به نظر میرسید. این درمان به شکل ایجاد روبنای مالی وسیع و نسبتا خودگردان بر پایه تولید اقتصاد سرمایهداری به وجود آمد. البته در طول تاریخ، بازارها و نهادهای مالی به همراه سرمایهداری تکامل یافته بودند. ولی دورههای رونق اقتصادی عموما کوتاهمدت و همزمان با اوج چرخههای اقتصادی بودهاند و هرگز آن ماهیت مستقلی را نداشتند که در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به دست آمد. تغییر تاریخیای که در این دوره رخ داد چنین بود: سرمایه که نمیتوانست گریزگاهی برای مازاد فزایندهاش در اقتصاد واقعی بیابد، از طریق شرکتها و سرمایهگذاران منفرد، مازاد یا پسانداز زیادی خود را با سوداگری در افزایش قیمت دارایی به مالیه سرازیر کرد. نتیجه تاریخی این دوره ایجاد کوهی از بدهی بود به همراه افزایش فوقالعاده سود مالی، همزمان انحصارهای چندملیتی تحت لوای اقتصاد بازار آزاد در جستوجوی سرمایهگذاری سودآور، به صدور سرمایه به جهان جنوب روی آوردند. پیامد فرایند این جهانیسازی شد بحران ممتد اقتصادهای پیشرفته در سطح جهانی. نتیجهای که در دنیای جهانیشده امروز، بحران سرمایه انحصاری- مالی را هم به لحاظ زمانی و هم مکانی بیپایان اعلام میدارد. چنانکه اگر هیچ راهی برای فراتررفتن تاریخی از تضادهای فزاینده پیشرفت سرمایهداری درون چارچوب این نظام نباشد، هیچ ترمیم ماندگاری هم وجود نخواهد داشت تا ما را از نظامی رها سازد که اکنون کل جهان را احاطه کرده است. ربط کل موقعیت تحولات اقتصادی - نه صرفا در چند دهه گذشته بلکه در قرون سرمایهداری- با اثرات زندگی واقعی سرمایهداری انحصاری، در کار بسیاری از پژوهشگران بررسی شده است. این کتاب مجموعهای است دانشنامهگونه درباره روند جهانیشدن اقتصاد سیاسی کشورهای دنیا طی چند دهه اخیر و پیامدهای آن. در فرایند پیچیده تولید و توزیع ثروت کموبیش جهانیشده، مناسبات قدرت و سطح کارایی اقتصادی-سیاسی در درون کشورها میان بازارها و صنایع جهانی شده و دولتهای حامی آنها تعیینکننده سهم هر یک از بخشهای ذینفع است. نویسنده ضمن یادآوری دوران رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰، تحولات مالی و پولی جهان غرب بعد از جنگ جهانی دوم، تشکیل بازار مشترک و اتحادیه اروپا و فروپاشی بلوک شوروی، با نگاهی تفصیلی به زمینههای ایجاد بحران مالی اقتصادی ۲۰۰۸ و سیر تکوین و اشکال بروز و رویارویی با آن در جهان غرب، اروپای شرقی، روسیه و جمهوریهای شوروی سابق، چین و اقتصادهای نوظهور در طی ۱۰ سال تا اوایل سال ۲۰۱۸ میپردازد. در این کتاب تنشهای اقتصادی و سیاسی درون کشورها و میان کشورها و همچنین ملاحظات جغرافیای سیاسی و جغرافیای اقتصادی پدیدآمده در جهانی با گرایش قوی به سوی چندقطبیشدن، بررسی میشود. نویسنده برای تحلیل نقش شخصیتها، تصمیمات و سیاستهای اتخاذشده در تحولات یک دهه پس از بحران، از مجموعهای وسیع و معتبر از دادههای مالی پولی و اقتصادی و نیز منابع تحلیلی و خبری سود برده است. در این کتاب بحران مالی ۲۰۰۸ و پیامدهای آن، از جمله بحران بدهی دولتهای کشورهایی مانند یونان و پرتغال، برگزیت و انتخاب ترامپ به ریاستجمهوری آمریکا و رویکرد او به چالشهای جهانیشدن اقتصاد و رقابتهای ژئوپلیتیکی با چین و روسیه به تفصیل به بحث گذاشته شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.