گوته و آسیبنگاری روانهای رنجور
شرق: «رنجهای ورتر جوان» از مشهورترین آثار گوته است که در ایران هم با اقبال زیادی روبهرو بوده است. محمود حدادی حدود پانزده سال پیش ترجمه این اثر را منتشر کرد و این کتاب در این سالها بارها تجدید چاپ شده و به چاپ بیستم رسیده است. «رنجهای ورتر جوان» اولینبار در سال ۱۷۷۴ منتشر شد و زمینهساز بستری در ادبیات داستانی شد که به آسیبنگاری روانهای رنجور میپردازد. حدادی در یادداشت ابتدایی کتاب به این نکته اشاره کرده که این سنت پس از این رمان گوته ادامه یافت و در اثری از دیگر نویسنده نابغه آلمانی یعنی گئورگ بوشنر با عنوان «لنس» به پختگی ناب روانشناختی خود رسید. حدادی درباره بازنمایی دنیای درونی انسانهای رنجور در روایتهای داستانی نوشته: «بازنمایی دنیای درون انسانی که خلقوخویی سوای رفتار رایج روز دارد و خوشتر دارد زندگی را در حاشیه اجتماع بگذراند، بیش از دویست سال است که در ادبیات آلمانی و اروپایی - و اگر که به بوف کور بیندیشیم، در این میان در داستانسرایی فارسی هم - گاه و بیگاه تکرار میشود و بهویژه در دورههای بحرانی رواجی بیشتر مییابد، خواهی مقصود از آن ارائه تعریفی از انسان باشد یا کوشش در راه گشودن
روزنههایی نو بر درک درون انسان یا پیچیدگیهای زندگی اجتماعیاش».
«رنجهای ورتر جوان» از این نظر اثری راهگشا در سطحی جهانی بوده است. این داستان در زمانی کوتاه به زبانهایی متعدد ترجمه و با اقبالی کمنظیر روبهرو شد. گوته از فرم نامهنگارانه برای روایت این اثرش بهره برده و این موضوع به بازنمایی بهتر درون انسانها کمک کرده است؛ چراکه در این فرم «نیاز زیادی به پرداختن به رویدادهای ظاهری و حوادث بیرونی ندارد و میدان را بهویژه برای کاوش در درون قهرمان حساس، دانا، سنتستیز و با این حال پاکباز و آرمانگرای این داستان آزادتر میگذارد، نیز حال و هوای شورشگرانه و اجتماعگریز آن -که از مکتب جوانانه و عصیانگرانه توفان و طغیان مایه میگرفت- انگاری با روح زمانه همخوانی داشت و این همه باید که زمینه این توفیق بیمانند را فراهم میکرد». اما در همان دوران این رمان مخالفانی هم داشت. مخالفانی که بهویژه با فضای احساساتی روایت و تأثیری که بر روحیه جوانان میگذاشت، مخالفت داشتند.
«رنجهای ورتر جوان» که روایتی عاشقانه است، نخستین داستان تراژیک از نوع مدرن در تاریخ ادبیات آلمانی است. حدادی به پیوست این رمان شرحی هم از توماس مان ترجمه کرده که به درک بهتر این اثر کمک میکند. توماس مان این رمان را که در قالب مجموعهای از نامهها نوشته شده بزرگترین، پردامنهترین و جنجالیترین موفقیتی نامیده که گوته در سراسر عمر خود دید. گوته این اثر را در جوانی نوشت. وقتی که تنها بیستوچهار سال داشت و البته همواره به آن مباهات میکرد. در بخشی از جستار توماس مان میخوانیم: «این رمان کوچک بهراستی اثری استادانه در بازپرداخت ضرورت است، صورتگریای بینقص از حال و قال آدمی که در مجموع با تاروپودی از هوشمندی و ظرافت آگاه، سیمای عشق و مرگ را ترسیم میکند. نویسنده در عین حال توانسته است آن ضعف مرگبار قهرمان خود را در نیرومندی سرشار و گزاف کار آن ملموس کند. بهراستی که ورتر ما را به یاد آن اسبان نجیبی میاندازد که در خود کتاب از آنها یاد کرده است، نژادی که چون وحشتناک تازاندی و به ستوهش آوردی، از سر غریزه یک رگ خود را به دندان پاره میکند، تا تنفس را بر خود آسانتر کرده باشد. میگوید: من هم اغلب چنین حالی دارم.
دلم میخواهد یک رگ خود را باز کنم و به این ترتیب به آزادی جاویدان برسم. آزادی جاویدان. میل گریز از هرآنچه دستوپاگیر است، درآمدن به پهنه بیکرانگی و بیپایانی! این آن همسانی اصلی و عمدهای است که ورتر با فاوست دارد. در این کتاب آن توصیفی را بخوانید که ورتر درباره دوردستها و آینده مینویسد، درباره شوق سیریناپذیرش به رفتن و دستیافتن به فراسوترین مکان و زمان. آنگاه از او شناختی کامل خواهید یافت». «رنجهای ورتر جوان» که همچنین بهعنوان اثری پیشگام در مبارزه با عقاید کهنه قرون وسطایی شناخته میشود با این سطور آغاز میشود: «چقدر خوشحالم که گذاشتهام و رفتهام! دوست عزیز، راستی که قلب آدمی چیست! من، تویی را که دوست دارم و دلبستهاش هستم میگذارم و میروم و خوشحالم! میدانم که تو میبخشیام. آخر مگر آشناییهای دیگرم را هم سرنوشت برای آن دستچین نکرده بود که به دل مثل منی رنج برساند؟ طفلک لئونوره! با این حال من گناهی نداشتم. آن ناز و اداهای خواهر او دستمایه بازی من بود، و تقصیر من چیست اگر بازیها در آن قلب بینوا شوقی بیدار میکرد؟ با وجود این... آیا بهراستی هیچ تقصیری نکردهام؟ آیا به شوق دل او دامن
نزدهام؟...».
شرق: «رنجهای ورتر جوان» از مشهورترین آثار گوته است که در ایران هم با اقبال زیادی روبهرو بوده است. محمود حدادی حدود پانزده سال پیش ترجمه این اثر را منتشر کرد و این کتاب در این سالها بارها تجدید چاپ شده و به چاپ بیستم رسیده است. «رنجهای ورتر جوان» اولینبار در سال ۱۷۷۴ منتشر شد و زمینهساز بستری در ادبیات داستانی شد که به آسیبنگاری روانهای رنجور میپردازد. حدادی در یادداشت ابتدایی کتاب به این نکته اشاره کرده که این سنت پس از این رمان گوته ادامه یافت و در اثری از دیگر نویسنده نابغه آلمانی یعنی گئورگ بوشنر با عنوان «لنس» به پختگی ناب روانشناختی خود رسید. حدادی درباره بازنمایی دنیای درونی انسانهای رنجور در روایتهای داستانی نوشته: «بازنمایی دنیای درون انسانی که خلقوخویی سوای رفتار رایج روز دارد و خوشتر دارد زندگی را در حاشیه اجتماع بگذراند، بیش از دویست سال است که در ادبیات آلمانی و اروپایی - و اگر که به بوف کور بیندیشیم، در این میان در داستانسرایی فارسی هم - گاه و بیگاه تکرار میشود و بهویژه در دورههای بحرانی رواجی بیشتر مییابد، خواهی مقصود از آن ارائه تعریفی از انسان باشد یا کوشش در راه گشودن
روزنههایی نو بر درک درون انسان یا پیچیدگیهای زندگی اجتماعیاش».
«رنجهای ورتر جوان» از این نظر اثری راهگشا در سطحی جهانی بوده است. این داستان در زمانی کوتاه به زبانهایی متعدد ترجمه و با اقبالی کمنظیر روبهرو شد. گوته از فرم نامهنگارانه برای روایت این اثرش بهره برده و این موضوع به بازنمایی بهتر درون انسانها کمک کرده است؛ چراکه در این فرم «نیاز زیادی به پرداختن به رویدادهای ظاهری و حوادث بیرونی ندارد و میدان را بهویژه برای کاوش در درون قهرمان حساس، دانا، سنتستیز و با این حال پاکباز و آرمانگرای این داستان آزادتر میگذارد، نیز حال و هوای شورشگرانه و اجتماعگریز آن -که از مکتب جوانانه و عصیانگرانه توفان و طغیان مایه میگرفت- انگاری با روح زمانه همخوانی داشت و این همه باید که زمینه این توفیق بیمانند را فراهم میکرد». اما در همان دوران این رمان مخالفانی هم داشت. مخالفانی که بهویژه با فضای احساساتی روایت و تأثیری که بر روحیه جوانان میگذاشت، مخالفت داشتند.
«رنجهای ورتر جوان» که روایتی عاشقانه است، نخستین داستان تراژیک از نوع مدرن در تاریخ ادبیات آلمانی است. حدادی به پیوست این رمان شرحی هم از توماس مان ترجمه کرده که به درک بهتر این اثر کمک میکند. توماس مان این رمان را که در قالب مجموعهای از نامهها نوشته شده بزرگترین، پردامنهترین و جنجالیترین موفقیتی نامیده که گوته در سراسر عمر خود دید. گوته این اثر را در جوانی نوشت. وقتی که تنها بیستوچهار سال داشت و البته همواره به آن مباهات میکرد. در بخشی از جستار توماس مان میخوانیم: «این رمان کوچک بهراستی اثری استادانه در بازپرداخت ضرورت است، صورتگریای بینقص از حال و قال آدمی که در مجموع با تاروپودی از هوشمندی و ظرافت آگاه، سیمای عشق و مرگ را ترسیم میکند. نویسنده در عین حال توانسته است آن ضعف مرگبار قهرمان خود را در نیرومندی سرشار و گزاف کار آن ملموس کند. بهراستی که ورتر ما را به یاد آن اسبان نجیبی میاندازد که در خود کتاب از آنها یاد کرده است، نژادی که چون وحشتناک تازاندی و به ستوهش آوردی، از سر غریزه یک رگ خود را به دندان پاره میکند، تا تنفس را بر خود آسانتر کرده باشد. میگوید: من هم اغلب چنین حالی دارم.
دلم میخواهد یک رگ خود را باز کنم و به این ترتیب به آزادی جاویدان برسم. آزادی جاویدان. میل گریز از هرآنچه دستوپاگیر است، درآمدن به پهنه بیکرانگی و بیپایانی! این آن همسانی اصلی و عمدهای است که ورتر با فاوست دارد. در این کتاب آن توصیفی را بخوانید که ورتر درباره دوردستها و آینده مینویسد، درباره شوق سیریناپذیرش به رفتن و دستیافتن به فراسوترین مکان و زمان. آنگاه از او شناختی کامل خواهید یافت». «رنجهای ورتر جوان» که همچنین بهعنوان اثری پیشگام در مبارزه با عقاید کهنه قرون وسطایی شناخته میشود با این سطور آغاز میشود: «چقدر خوشحالم که گذاشتهام و رفتهام! دوست عزیز، راستی که قلب آدمی چیست! من، تویی را که دوست دارم و دلبستهاش هستم میگذارم و میروم و خوشحالم! میدانم که تو میبخشیام. آخر مگر آشناییهای دیگرم را هم سرنوشت برای آن دستچین نکرده بود که به دل مثل منی رنج برساند؟ طفلک لئونوره! با این حال من گناهی نداشتم. آن ناز و اداهای خواهر او دستمایه بازی من بود، و تقصیر من چیست اگر بازیها در آن قلب بینوا شوقی بیدار میکرد؟ با وجود این... آیا بهراستی هیچ تقصیری نکردهام؟ آیا به شوق دل او دامن
نزدهام؟...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.