|

آخرین داستان کامو

شرق: آلبر کامو از نویسندگان مشهور قرن بیستم است که در ایران هم از سال‌ها پیش شناخته می‌شد و آثار زیادی از او توسط مترجمان مختلف به فارسی ترجمه شده‌اند. کامو هنوز هم در ایران نویسنده محبوبی است و نگاهی به فهرست ترجمه‌های متعددی که از داستان‌های او صورت گرفته و نیز چاپ‌های متعدد این ترجمه‌ها گواه این محبوبیت است. سال گذشته کاوه میرعباسی «سقوط» کامو را در نشر چشمه منتشر کرد و در مدتی اندک کتاب چندین‌ بار تجدید چاپ شده است.
«سقوط» آخرین اثر داستانی کامو است که پیش از مرگش به اتمام رسید و در سال ۱۹۵۶ به چاپ رسید. «سقوط» رمانی فلسفی است که در آن روایتی طعنه‌آمیز از انسانی که خودش را در وضعیت جهان مدرن گیر انداخته، به دست داده شده است. شخصیت اصلی این رمان، ژان باتیست کلمانس، ظاهرا در حال گفت‌و‌گو با آدمی است که اثری از او در روایت وجود ندارد و درواقع شخصیت داستان در حال گفت‌وگو با فردی بی‌صدا است و به‌این‌ترتیب کل روایت تک‌گویی بلند ژان باتیست کلمانس است. داستان در آمستردام هلند می‌گذرد و این تنها اثر داستانی کامو است که در جایی بیرون از الجزایر اتفاق می‌افتد. آمستردام همواره بارانی و مه‌آلود دقیقا در نقطه مقابل الجزایر گرم و آفتابی قرار دارد و به‌این‌ترتیب در این رمان با سقوطی جغرافیایی هم مواجه هستیم. کتاب این‌طور آغاز می‌شود: «جناب آقا، می‌توانم بدون آنکه مزاحم‌تان شوم، کمک‌تان کنم؟ نگرانم مبادا نتوانید منظورتان را به گوریل مفخمی که صاحب اختیار این دم و دستگاه است حالی کنید. راستش، جز هلندی زبان دیگری بلد نیست. اجازه دهید به نیابت از شما سفارش بدهم، وگرنه محال است بفهمد که شما یک لیوان جین می‌خواهید. آهان، اگر اشتباه نکنم، متوجه منظورم شد. از سر تکان‌دادنش می‌شود حدس زد خیال دارد درخواستم را انجام دهد. درواقع دست به کار شده؛ اما با شتابی عاقلانه و بی‌عجله. شانس آوردید غرولند نکرد. اگر خوش نداشته باشد مشتری را راه بیندازد، همین که غرولند کند کافی است: دیگر کسی به او اصرار نمی‌کند. جانوران تنومند این امتیاز ویژه نصیب‌شان شده که به دلخواه، خوش‌خلق یا بدعنق باشند. دیگر رفع زحمت می‌کنم، حضرت‌ آقا؛ خوشحالم به دردتان خوردم. باز هم ممنونم و اگر مطمئن باشم وبال گردن نیستم، با کمال میل می‌پذیرم». همان‌طور که در همین چند سطر ابتدایی داستان دیده می‌شود، شیوه حرف‌زدن ژان باتیست کلمانس مقید و تشریفاتی است. منتقدان مختلفی درباره اینکه او نماد چه گروهی است و چه ویژگی‌هایی دارد، حرف زده‌اند. میرعباسی در گفت‌وگویی با «شرق» درباره این خصلت راوی رمان گفته بود: «ژان باتیست آدمی است که به گونه بسیار هوشمندانه و ظریفی ریاکار است. در رمان می‌بینیم که حتی او محبت می‌کند برای اینکه از احساس دِین مردم به خودش لذت می‌برد. او آدمی آشکارا خودشیفته است؛ در‌عین‌حال بر این خودشیفتگی آگاه است و روراست این را می‌گوید. او احساس نیاز می‌کند که جنبه‌های پنهان شخصیتش را که برای خودش کاملا آشکار است با فردی دیگر در میان بگذارد. آدم مرفهی است؛ اما بیش از آنکه دغدغه مال و اموالش را داشته باشد، دغدغه جلوه‌فروختن دارد. این جلوه‌فروختن حتی در کلامش هم دیده می‌شود و این مسئله مهمی است. زبان او زبان بسیار متکلفی است و ادبی صحبت می‌کند. چون او آدمی است که شیفته بلاغت است و بر توانایی خودش برای اینکه بتواند شیوا سخن بگوید، آگاه است و این را مطرح می‌کند و عامدانه این‌طور صحبت می‌کند و عامدانه می‌خواهد طوری رفتار کند که نکته‌سنج به نظر برسد. می‌بینیم که چنین آدمی که از نظر مالی هم اوضاع خوبی دارد و در میان جنس مخالف هم از محبوبیت زیادی برخوردار است چطور آدم‌های دیگر هریک به نوعی در زندگی خصوصی‌اش بازیچه دستش بوده‌اند. او از یک‌جور فروتنی کاذب و ظاهری استفاده می‌کند برای اینکه مقداری لذت‌های نهفته شخصی خودش را که در خیلی موارد بی‌رحمانه هم هستند، بپوشاند. این آدم تمام این ویژگی‌ها را دارد و شخصیتش استوار ایستاده تا به نقطه‌ای می‌رسد که زنی را که می‌خواهد خودکشی کند می‌بیند و از آنجا سقوطش آغاز می‌شود. از نظر طبقاتی می‌توان او را بورژوا قلمداد کرد؛ اما بیشتر از اینکه این وجه او بارز باشد، جنبه خودشیفتگی او عیان و پررنگ است. ژان باتیست کلمانس یک‌جور شخصیت خودشیفته اغراق‌آمیز دارد که در‌عین‌حال این خودشیفتگی‌اش درونی است و نیاز دارد که آن را بیرون بریزد. در حقیقت من بیشتر جنبه‌های فردی و فلسفی را در این شخصیت برجسته می‌بینم تا اینکه بخواهم او را به نمونه نوعی یک قشر از جامعه تقلیل بدهم». «سقوط» با وجود آنکه حجمی کوتاه دارد؛ اما به مضامین مختلفی پرداخته است و رد دیدگاه‌های فلسفی کامو در آن مشاهده می‌شود.

شرق: آلبر کامو از نویسندگان مشهور قرن بیستم است که در ایران هم از سال‌ها پیش شناخته می‌شد و آثار زیادی از او توسط مترجمان مختلف به فارسی ترجمه شده‌اند. کامو هنوز هم در ایران نویسنده محبوبی است و نگاهی به فهرست ترجمه‌های متعددی که از داستان‌های او صورت گرفته و نیز چاپ‌های متعدد این ترجمه‌ها گواه این محبوبیت است. سال گذشته کاوه میرعباسی «سقوط» کامو را در نشر چشمه منتشر کرد و در مدتی اندک کتاب چندین‌ بار تجدید چاپ شده است.
«سقوط» آخرین اثر داستانی کامو است که پیش از مرگش به اتمام رسید و در سال ۱۹۵۶ به چاپ رسید. «سقوط» رمانی فلسفی است که در آن روایتی طعنه‌آمیز از انسانی که خودش را در وضعیت جهان مدرن گیر انداخته، به دست داده شده است. شخصیت اصلی این رمان، ژان باتیست کلمانس، ظاهرا در حال گفت‌و‌گو با آدمی است که اثری از او در روایت وجود ندارد و درواقع شخصیت داستان در حال گفت‌وگو با فردی بی‌صدا است و به‌این‌ترتیب کل روایت تک‌گویی بلند ژان باتیست کلمانس است. داستان در آمستردام هلند می‌گذرد و این تنها اثر داستانی کامو است که در جایی بیرون از الجزایر اتفاق می‌افتد. آمستردام همواره بارانی و مه‌آلود دقیقا در نقطه مقابل الجزایر گرم و آفتابی قرار دارد و به‌این‌ترتیب در این رمان با سقوطی جغرافیایی هم مواجه هستیم. کتاب این‌طور آغاز می‌شود: «جناب آقا، می‌توانم بدون آنکه مزاحم‌تان شوم، کمک‌تان کنم؟ نگرانم مبادا نتوانید منظورتان را به گوریل مفخمی که صاحب اختیار این دم و دستگاه است حالی کنید. راستش، جز هلندی زبان دیگری بلد نیست. اجازه دهید به نیابت از شما سفارش بدهم، وگرنه محال است بفهمد که شما یک لیوان جین می‌خواهید. آهان، اگر اشتباه نکنم، متوجه منظورم شد. از سر تکان‌دادنش می‌شود حدس زد خیال دارد درخواستم را انجام دهد. درواقع دست به کار شده؛ اما با شتابی عاقلانه و بی‌عجله. شانس آوردید غرولند نکرد. اگر خوش نداشته باشد مشتری را راه بیندازد، همین که غرولند کند کافی است: دیگر کسی به او اصرار نمی‌کند. جانوران تنومند این امتیاز ویژه نصیب‌شان شده که به دلخواه، خوش‌خلق یا بدعنق باشند. دیگر رفع زحمت می‌کنم، حضرت‌ آقا؛ خوشحالم به دردتان خوردم. باز هم ممنونم و اگر مطمئن باشم وبال گردن نیستم، با کمال میل می‌پذیرم». همان‌طور که در همین چند سطر ابتدایی داستان دیده می‌شود، شیوه حرف‌زدن ژان باتیست کلمانس مقید و تشریفاتی است. منتقدان مختلفی درباره اینکه او نماد چه گروهی است و چه ویژگی‌هایی دارد، حرف زده‌اند. میرعباسی در گفت‌وگویی با «شرق» درباره این خصلت راوی رمان گفته بود: «ژان باتیست آدمی است که به گونه بسیار هوشمندانه و ظریفی ریاکار است. در رمان می‌بینیم که حتی او محبت می‌کند برای اینکه از احساس دِین مردم به خودش لذت می‌برد. او آدمی آشکارا خودشیفته است؛ در‌عین‌حال بر این خودشیفتگی آگاه است و روراست این را می‌گوید. او احساس نیاز می‌کند که جنبه‌های پنهان شخصیتش را که برای خودش کاملا آشکار است با فردی دیگر در میان بگذارد. آدم مرفهی است؛ اما بیش از آنکه دغدغه مال و اموالش را داشته باشد، دغدغه جلوه‌فروختن دارد. این جلوه‌فروختن حتی در کلامش هم دیده می‌شود و این مسئله مهمی است. زبان او زبان بسیار متکلفی است و ادبی صحبت می‌کند. چون او آدمی است که شیفته بلاغت است و بر توانایی خودش برای اینکه بتواند شیوا سخن بگوید، آگاه است و این را مطرح می‌کند و عامدانه این‌طور صحبت می‌کند و عامدانه می‌خواهد طوری رفتار کند که نکته‌سنج به نظر برسد. می‌بینیم که چنین آدمی که از نظر مالی هم اوضاع خوبی دارد و در میان جنس مخالف هم از محبوبیت زیادی برخوردار است چطور آدم‌های دیگر هریک به نوعی در زندگی خصوصی‌اش بازیچه دستش بوده‌اند. او از یک‌جور فروتنی کاذب و ظاهری استفاده می‌کند برای اینکه مقداری لذت‌های نهفته شخصی خودش را که در خیلی موارد بی‌رحمانه هم هستند، بپوشاند. این آدم تمام این ویژگی‌ها را دارد و شخصیتش استوار ایستاده تا به نقطه‌ای می‌رسد که زنی را که می‌خواهد خودکشی کند می‌بیند و از آنجا سقوطش آغاز می‌شود. از نظر طبقاتی می‌توان او را بورژوا قلمداد کرد؛ اما بیشتر از اینکه این وجه او بارز باشد، جنبه خودشیفتگی او عیان و پررنگ است. ژان باتیست کلمانس یک‌جور شخصیت خودشیفته اغراق‌آمیز دارد که در‌عین‌حال این خودشیفتگی‌اش درونی است و نیاز دارد که آن را بیرون بریزد. در حقیقت من بیشتر جنبه‌های فردی و فلسفی را در این شخصیت برجسته می‌بینم تا اینکه بخواهم او را به نمونه نوعی یک قشر از جامعه تقلیل بدهم». «سقوط» با وجود آنکه حجمی کوتاه دارد؛ اما به مضامین مختلفی پرداخته است و رد دیدگاه‌های فلسفی کامو در آن مشاهده می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.