|

زولا و سزان

شرق: «هنگامی که توفان درگرفت، کلود داشت از جلوی ساختمان شهرداری می‌گذشت و ساعت، زنگ دو صبح را می‌نواخت. سراسر آن شبِ سوزان ماه جولای کلود مثل هر هنرمند هرزه‌گردی که شیفته پاریس شبانه است، بی‌خیال در اطراف بازار بزرگ پرسه زده بود. ناگهان باران گرفت؛ قطره‌های باران چنان بزرگ و درشت بود که او پا به فرار گذاشت و گیج و سردرگم در طول که‌دولا‌گِرِو شروع به دویدن کرد. وقتی به پل لویی فیلیپ رسید، ازنفس‌افتاده و خشمگین ایستاد. ترس از باران به نظرش احمقانه آمد؛ در میان تاریکی قیرگون، زیر رگبار تازیانه‌واری که چراغ‌های گاز را در خود غرقه کرده بود، با دست‌های آویزان آهسته از پل گذشت». این آغاز رمان «شاهکار» امیل زولا است که چند سال پیش با ترجمه اکبر معصوم‌بیگی به فارسی منتشر شده بود و اخیرا چاپ تازه‌ای از آن در نشر نگاه منتشر شده است.
«شاهکار» یکی دیگر از رمان‌های مشهور به «روگن- ماکار» است و می‌توان آن را سرگذشت‌نامه‌‌ای شخصی هم دانست. او در این اثر، روایتی از یک نقاش به دست می‌دهد که تمام تلاشش این است که طبیعت را در اثرش به چنگ آورد و هسته واقعی طبیعت را همان‌طورکه هست، در اثرش بیافریند. نقاش در ثبت طبیعت در آثارش ناکام می‌ماند و در آخر دست به خودکشی می‌زند و خود و خانواده‌اش را نابود می‌کند. نقاشِ این رمان کسی نیست جز پل سزان؛ دوست دوران کودکی امیل زولا. زولا و سزان اگرچه از کودکی با هم دوست بودند اما بعدها هریک به راه خود رفتند و زولا نویسنده شد و سزان نقاش. زولا فکر می‌کرد که سزان نقاشی شکست‌خورده است و تلاش‌های او برای گرفتن طبیعت و ثبت آن در آثارش چیزی جز شکست نیست. ازاین‌رو بود که رمان «شاهکار» یا «اثر» را نوشت که باعث رنجش سزان هم شد. شخصیت این رمان زولا در یافتن فرم مورد نظرش برای اثر هنری‌اش درمی‌ماند و در آخر شکستش را می‌پذیرد. مترجم رمان در بخشی از مقدمه‌اش درباره ارتباط این داستان با سزان نوشته: «انتشار شاهکار ضربه‌اى سخت به امپرسیونیست‌ها و به‌ویژه سزان وارد آورد. سزان که بسیار زودرنج و قدیمى‌ترین دوست زولا بود طبعا بیش از همه آزرده شد و پس از دریافت کتاب، یادداشت کوتاهى براى زولا نوشت و از آن پس همه‌ روابطش را با او قطع کرد:
امیل عزیزم، رمان شاهکار که از راه لطف فرستاده بودید، به دستم رسید. از مؤلف روگن‌-ماکار از بابت این یادآورىِ محبت‌آمیزِ خاطرات گذشته ممنونم و از او مى‌خواهم اجازه بدهد که به یاد ایام گذشته دست او را بفشارم.
مونه نیز نامه‌اى به زولا نوشت که آشکارا نشان از رنجیدگى خاطر داشت. مى‌نویسد:
شاهکار را با لذت بسیار خواندم و در هر صفحه‌ آن خاطرات گذشته را بازیافتم. وانگهى خوب مى‌دانى که با چه سرسختى و تعصبى مایه و استعداد تو را مى‌ستایم. نه، مطلب ربطى به استعداد تو ندارد بلکه دیرگاهى است که جنگیده‌ام و از آن بیم دارم که درست در لحظه‌اى که داریم موفق مى‌شویم، دشمنان ما از کتاب تو سوءاستفاده کنند و ضربه‌ کارى و نهایى را بر ما فرود آورند.
شاهکار در میان سلسله رمان‌هاى روگن ماکار تنها داستانى است که تا حدودى رنگ‌و‌بوى سرگذشت‌نامه‌ شخصى دارد. در این کتاب بسیارى از دوستان زولا مثلا بایل، والابرگ، الکسیس، سولارى، بابا تانگى، (خود زولا در قالب شخصیت ساندور) و سرانجام بسیارى از خصایص سزان را در شخصیت اول داستان یعنى کلود لانتیه‌ نقاش مى‌توان بازشناخت».
«شاهکار» روایتی است از مرد جوان نقاشی که در شبی بارانی با دختری روبه‌رو می‌شود که در باران مانده و پناهی ندارد. نقاش او را به خانه می‌برد و پناه می‌دهد و صبح که می‌شود دختر خانه را ترک می‌کند. اما کلود نمی‌تواند دختر را فراموش کند و او نیز نقاش جوان را در خاطر دارد؛ نقاشی که در پی آفریدن شاهکاری در هنرش است. «شاهکار» نشانه‌ای است از سرخوردگی زولا از جنبش امپرسیونیسم درحالی‌که در آغاز او از ستایشگران این جنبش هنری بود: «زولا که در اوایل کار خود از هواخواهان پروپا قرص و حامیان پرشور این جنبش بود (مقالات زولا در دفاع جانانه از مانه زبانزد است)، هنگامی که دوستانش به‌جای درون‌مایه تمام هم و غمشان را معطوف به رنگ و نور و تکنیک کردند، علاقه‌اش سستی گرفت و حس کرد که سزان و دیگران جز یک مشت هنرمند ورشکسته نیستند».
در بخشی دیگر از «شاهکار» می‌خوانیم: «صبح وقتی کلود از خواب برخاست، چشم‌هایش از هم باز نمی‌شد. خیلی دیر بود و آفتاب از پنجره بزرگ به درون می‌تابید. یکی از نظریه‌های کلود این بود که نقاشان منطره‌ساز جوان باید کارگاه‌هایی را کرایه کنند که نقاشان چهره‌پرداز سنتی معمولا آنها را تحقیر می‌کنند، یعنی کارگاه‌هایی که پرتوهای زنده و سرشار آفتاب، چون رودی خروشان در آنها سرازیر می‌شوند. با این همه حس می‌کرد منگ است و دوباره خود را روی نیمکت انداخت و از خودش پرسید چه مرگم شده است که روی نیمکت خوابیده‌ام؟ چشم‌هایش که هنوز از خواب سنگین بود، به‌طور خودکار دورتادور کارگاه را گشت زد و یک‌باره در کنار پرده، کپه‌‌ای از زیرپوش و پیراهن زنانه نظرش را گرفت. سپس ناگهان دختر را به یاد آورد. گوشش را تیز کرد و صدای تنفسی طولانی و منظم را شنید. دختر درست مانند کودکی که آسوده به خواب رفته باشد نفس می‌کشید. آها! پس دخترک هنوز خواب بود؛ و چنان آرام خوابیده بود که بیدارکردنش دور از جوانمردی می‌نمود. کلود حس می‌کرد پاک گیج و منگ شده است و تا اندازه‌ای از این ماجرا دلخور بود، چون به‌هرحال کار صبحش ضایع شده بود. از خوش‌قلبی خودش لجش گرفت؛ حالا هم بهتر بود او را تکان می‌داد و بیدار می‌کرد تا بی‌معطلی می‌گذاشت و می‌رفت. با‌این‌همه به آرامی شلوار و کفش راحتی‌اش را پوشید و آهسته و با سرپنجه راه افتاد. ساعت دیواری زنگ ساعت نه را نواخت و کلود حرکتی حاکی از خشم و کلافگی کرد. آب از آب تکان نخورد. تنفس منظم همچنان ادامه یافت، اندیشید بهتر از همه این است که به کار تابلوی بزرگش بپردازد؛ بعدا وقتی توانست به‌آسانی در اتاق حرکت کند، فکر صبحانه را خواهد کرد».
شرق: «هنگامی که توفان درگرفت، کلود داشت از جلوی ساختمان شهرداری می‌گذشت و ساعت، زنگ دو صبح را می‌نواخت. سراسر آن شبِ سوزان ماه جولای کلود مثل هر هنرمند هرزه‌گردی که شیفته پاریس شبانه است، بی‌خیال در اطراف بازار بزرگ پرسه زده بود. ناگهان باران گرفت؛ قطره‌های باران چنان بزرگ و درشت بود که او پا به فرار گذاشت و گیج و سردرگم در طول که‌دولا‌گِرِو شروع به دویدن کرد. وقتی به پل لویی فیلیپ رسید، ازنفس‌افتاده و خشمگین ایستاد. ترس از باران به نظرش احمقانه آمد؛ در میان تاریکی قیرگون، زیر رگبار تازیانه‌واری که چراغ‌های گاز را در خود غرقه کرده بود، با دست‌های آویزان آهسته از پل گذشت». این آغاز رمان «شاهکار» امیل زولا است که چند سال پیش با ترجمه اکبر معصوم‌بیگی به فارسی منتشر شده بود و اخیرا چاپ تازه‌ای از آن در نشر نگاه منتشر شده است.
«شاهکار» یکی دیگر از رمان‌های مشهور به «روگن- ماکار» است و می‌توان آن را سرگذشت‌نامه‌‌ای شخصی هم دانست. او در این اثر، روایتی از یک نقاش به دست می‌دهد که تمام تلاشش این است که طبیعت را در اثرش به چنگ آورد و هسته واقعی طبیعت را همان‌طورکه هست، در اثرش بیافریند. نقاش در ثبت طبیعت در آثارش ناکام می‌ماند و در آخر دست به خودکشی می‌زند و خود و خانواده‌اش را نابود می‌کند. نقاشِ این رمان کسی نیست جز پل سزان؛ دوست دوران کودکی امیل زولا. زولا و سزان اگرچه از کودکی با هم دوست بودند اما بعدها هریک به راه خود رفتند و زولا نویسنده شد و سزان نقاش. زولا فکر می‌کرد که سزان نقاشی شکست‌خورده است و تلاش‌های او برای گرفتن طبیعت و ثبت آن در آثارش چیزی جز شکست نیست. ازاین‌رو بود که رمان «شاهکار» یا «اثر» را نوشت که باعث رنجش سزان هم شد. شخصیت این رمان زولا در یافتن فرم مورد نظرش برای اثر هنری‌اش درمی‌ماند و در آخر شکستش را می‌پذیرد. مترجم رمان در بخشی از مقدمه‌اش درباره ارتباط این داستان با سزان نوشته: «انتشار شاهکار ضربه‌اى سخت به امپرسیونیست‌ها و به‌ویژه سزان وارد آورد. سزان که بسیار زودرنج و قدیمى‌ترین دوست زولا بود طبعا بیش از همه آزرده شد و پس از دریافت کتاب، یادداشت کوتاهى براى زولا نوشت و از آن پس همه‌ روابطش را با او قطع کرد:
امیل عزیزم، رمان شاهکار که از راه لطف فرستاده بودید، به دستم رسید. از مؤلف روگن‌-ماکار از بابت این یادآورىِ محبت‌آمیزِ خاطرات گذشته ممنونم و از او مى‌خواهم اجازه بدهد که به یاد ایام گذشته دست او را بفشارم.
مونه نیز نامه‌اى به زولا نوشت که آشکارا نشان از رنجیدگى خاطر داشت. مى‌نویسد:
شاهکار را با لذت بسیار خواندم و در هر صفحه‌ آن خاطرات گذشته را بازیافتم. وانگهى خوب مى‌دانى که با چه سرسختى و تعصبى مایه و استعداد تو را مى‌ستایم. نه، مطلب ربطى به استعداد تو ندارد بلکه دیرگاهى است که جنگیده‌ام و از آن بیم دارم که درست در لحظه‌اى که داریم موفق مى‌شویم، دشمنان ما از کتاب تو سوءاستفاده کنند و ضربه‌ کارى و نهایى را بر ما فرود آورند.
شاهکار در میان سلسله رمان‌هاى روگن ماکار تنها داستانى است که تا حدودى رنگ‌و‌بوى سرگذشت‌نامه‌ شخصى دارد. در این کتاب بسیارى از دوستان زولا مثلا بایل، والابرگ، الکسیس، سولارى، بابا تانگى، (خود زولا در قالب شخصیت ساندور) و سرانجام بسیارى از خصایص سزان را در شخصیت اول داستان یعنى کلود لانتیه‌ نقاش مى‌توان بازشناخت».
«شاهکار» روایتی است از مرد جوان نقاشی که در شبی بارانی با دختری روبه‌رو می‌شود که در باران مانده و پناهی ندارد. نقاش او را به خانه می‌برد و پناه می‌دهد و صبح که می‌شود دختر خانه را ترک می‌کند. اما کلود نمی‌تواند دختر را فراموش کند و او نیز نقاش جوان را در خاطر دارد؛ نقاشی که در پی آفریدن شاهکاری در هنرش است. «شاهکار» نشانه‌ای است از سرخوردگی زولا از جنبش امپرسیونیسم درحالی‌که در آغاز او از ستایشگران این جنبش هنری بود: «زولا که در اوایل کار خود از هواخواهان پروپا قرص و حامیان پرشور این جنبش بود (مقالات زولا در دفاع جانانه از مانه زبانزد است)، هنگامی که دوستانش به‌جای درون‌مایه تمام هم و غمشان را معطوف به رنگ و نور و تکنیک کردند، علاقه‌اش سستی گرفت و حس کرد که سزان و دیگران جز یک مشت هنرمند ورشکسته نیستند».
در بخشی دیگر از «شاهکار» می‌خوانیم: «صبح وقتی کلود از خواب برخاست، چشم‌هایش از هم باز نمی‌شد. خیلی دیر بود و آفتاب از پنجره بزرگ به درون می‌تابید. یکی از نظریه‌های کلود این بود که نقاشان منطره‌ساز جوان باید کارگاه‌هایی را کرایه کنند که نقاشان چهره‌پرداز سنتی معمولا آنها را تحقیر می‌کنند، یعنی کارگاه‌هایی که پرتوهای زنده و سرشار آفتاب، چون رودی خروشان در آنها سرازیر می‌شوند. با این همه حس می‌کرد منگ است و دوباره خود را روی نیمکت انداخت و از خودش پرسید چه مرگم شده است که روی نیمکت خوابیده‌ام؟ چشم‌هایش که هنوز از خواب سنگین بود، به‌طور خودکار دورتادور کارگاه را گشت زد و یک‌باره در کنار پرده، کپه‌‌ای از زیرپوش و پیراهن زنانه نظرش را گرفت. سپس ناگهان دختر را به یاد آورد. گوشش را تیز کرد و صدای تنفسی طولانی و منظم را شنید. دختر درست مانند کودکی که آسوده به خواب رفته باشد نفس می‌کشید. آها! پس دخترک هنوز خواب بود؛ و چنان آرام خوابیده بود که بیدارکردنش دور از جوانمردی می‌نمود. کلود حس می‌کرد پاک گیج و منگ شده است و تا اندازه‌ای از این ماجرا دلخور بود، چون به‌هرحال کار صبحش ضایع شده بود. از خوش‌قلبی خودش لجش گرفت؛ حالا هم بهتر بود او را تکان می‌داد و بیدار می‌کرد تا بی‌معطلی می‌گذاشت و می‌رفت. با‌این‌همه به آرامی شلوار و کفش راحتی‌اش را پوشید و آهسته و با سرپنجه راه افتاد. ساعت دیواری زنگ ساعت نه را نواخت و کلود حرکتی حاکی از خشم و کلافگی کرد. آب از آب تکان نخورد. تنفس منظم همچنان ادامه یافت، اندیشید بهتر از همه این است که به کار تابلوی بزرگش بپردازد؛ بعدا وقتی توانست به‌آسانی در اتاق حرکت کند، فکر صبحانه را خواهد کرد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.