گفتوگو با علی نصیر به بهانه 2 نمایشگاه اخیر این هنرمند
تشویش در پس رنگها
رضا امیرزاده
علی نصیر (متولد ۱۳۳۰) نقاش ایرانی مقیم آلمان است که آذرماه امسال شاهد برگزاری نمایشگاهی از آثار اخیرش در گالری «اُ» و تعدادی از آثار قدیمیتر او بهطور همزمان در گالری 009821 بودیم. نقاشیهای این هنرمند که نزدیک به پنج دهه از مهاجرتش به آلمان میگذرد و سابقه تحصیل و تدریس در دانشگاه هنر برلین را در کارنامه خود دارد، ترکیبی از هنر آبستره و فیگوراتیو است. رنگبندی و ترکیببندیهای متفاوت از ویژگیهای برجسته آثار او بوده که معمولا در پی تصویر نگاهی هستیشناسانه به انسان و اشیاست.
بعد از مهاجرت به چه صورت با هنرمندان داخل ایران ارتباط برقرار کردید؟
حدود سال ۱۹۹۰ آقای ممیز برای انجام کاری به برلین آمده بود و من از طریق یکی از دوستان مشترک با ایشان آشنا شدم و دو هفتهای را با هم گذراندیم. اصرار ایشان بود که من به ایران بیایم و نمایشگاه برگزار کنم. ممیز که به ایران برگشت با گالری سبز هماهنگ کرد و اینگونه اولین نمایشگاهم در ایران برگزار شد. آن سالها تعداد گالریها خیلی کم بود و البته بینندهها هم محدودتر بودند. این اتفاق سرآغاز آشنایی من با همکارانم در ایران بود.
آیا پیش از این دیدار، آقای ممیز را به نام میشناختید؟
بله اسم او را شنیده بودم اما ارتباط و دوستی من با ممیز از همین سفرش به برلین آغاز شد و تا زمان درگذشت ایشان ادامه داشت. تا قبل از آشنایی با ممیز من هنرمندان ایرانی را شخصا نمیشناختم و تنها اسامی بعضی از آنان را شنیده بودم. به مرور بعد از برگزاری نمایشگاههای متعدد در ایران و در میهمانیها و جمعهای فرهنگی، با بخشی از جامعه هنری ایران آشنا شدم و هرچهبیشتر به ایران آمدم این آشنایی عمیقتر و وسیعتر شد. همچنین تدریس کوتاه در دانشگاه و برپایی ورکشاپهای مختلف، باعث آشنایی من با نسلهای جوانتر هنرمندان شد.
مهاجرت و زندگی در یک کشور و فرهنگ دیگر در آثار شما چه تأثیری داشت؟
جدای از بحث مهاجرت، من دوست ندارم در نقاشیهایم انسانها یا بهطورکلی فضای اثر، جغرافیای خاصی را نشان دهد. ترجیح میدهم فضای کار همیشه عمومی و گستردهتر باشد. اما در مورد مهاجرت، من در ۲۲سالگی به آلمان رفتم و الان نزدیک به ۴۸ سال است آنجا زندگی میکنم. اگرچه زمانی که ایران بودم، خیلی به نقاشی علاقه داشتم و در کلاسهای مختلفی شرکت میکردم اما نقاشی را بهصورت حرفهای در آلمان یاد گرفتم. آنچه در ایران آموختم، بیشتر کپیکشیدن و تکنیک بود. خب آلمان یک فرهنگ قوی دارد و طبیعی است که آن فضا و فرهنگ روی کار من تأثیر بگذارد. البته من یک گیرنده سیار نبودم که هرچه میگویند ضبط کنم، بلکه سعی داشتم یک مجموعهای از دانستههای پراکنده را که از ایران و فرهنگ خود داشتم، جمعآوری و کاملتر کنم و به آن شکل دهم و با فرهنگ اروپا ترکیب کنم و یک سنتزی از آنها برای خودم به وجود بیاورم. من در درجه اول یک نقاش هستم، نه یک نقاش ایرانی یا آلمانی و این برایم مهم است.
بهعنوان یک مخاطب چه اندازه هنر و ادبیات ایران را دنبال میکنید؟
در این مورد هم مایل نیستم هنر را به این شکل جغرافیایی تفکیک و محدود کنم. من موسیقی و سینمای ایران را دنبال میکنم و از آن همان اندازه لذت میبرم که از موسیقی و سینمای غرب. از همان زمان جوانی هم با ادبیات ایران چه قدیم و چه معاصر ارتباط خوبی داشتم. در مجموع هیچوقت از فضای هنر و ادبیات ایران فاصله نگرفتهام.
ترکیببندی و رنگها در آثار شما نیرو و انرژی فراوانی دارند؛ این نیرو و انرژی از کجا به آثارتان منتقل میشود؟
شاید این یک بحث غریزی یا ذهنی و روانی باشد، به این صورت که یک نقاش روحیه و روان آرامتری دارد و این در اثرش تأثیر بگذارد و نقاش دیگری روحیه پرانرژیتری داشته باشد و این انرژی در کارهایش نمود پیدا کند. نمیتوانم آدرس دقیقی به شما بدهم که انرژی نقاشیهایم از کجا میآید، کارم را خیلی دوست دارم و با تمام وجود و با شور و هیجان به نقاشی میپردازم. از طرفی نگارگری ایرانی و تنوع و جسارتش ازجمله در رنگپردازی که در آن به کار رفته، همیشه برایم شگفتانگیز و الهامبخش بوده است. نه اینکه بخواهم آن را تکرار کنم، بلکه جرئتی است که در کار به من میدهد و سعی میکنم آن رنگبندی را منطبق با استتیک معاصر احیا کنم. به علاوه تاریخ هنر و هنرمندان رشتههای گوناگون هم همیشه الهامبخش بودهاند.
این انرژی از شور زندگی میآید یا اضطراب انسان مدرن؟
نمیتوانم مرزبندی کنم و بگویم این هست و آن نیست. در کارهای نمایشگاه اخیر من هم اگر دقت کنید ضمن اینکه رنگها شاداب و متنوع هستند اما در خود یک آشوب و ریزش و چندپارگی هم دارند. در نقاشیهای من تضادهای زندگی کنار هماند. پشت این ظاهر زیبا، دنیایی که من به آن فکر کردهام و همه مسائل پیرامون و گردشهای ذهنیام از ترس و تردید تا شور و هیجان زندگی، از زشتی و مرگ تا زیبایی پوست و... در آن انعکاس پیدا میکند.
اخیرا یکی از مسائلی که بهطور گسترده دنیای ما را تحت تأثیر قرار داد، ویروس کرونا بود، آیا این موضوع در کارهای شما تأثیر داشته است؟
بله. کارهای نمایشگاه اخیرم را میتوان به دو بخش تقسیم کرد. در بخشی از این آثار همچنان دوست داشتم «زیبایی» را نشان دهم و برای این کار به فرمهایی رجوع کردم که «زیباتر» هستند. بخش دیگری از کارها مربوط به دوران بعد از کروناست که البته بهطور مستقیم به آن نپرداختهام اما در آنها علاوه بر زیبایی، تکههایی از بدن انسان (برای مثال جمجمه) را کار کردهام و از این طریق کدهایی در اثر قرار دادم که توجه مخاطب را به این موضوع جلب کنم. به هر حال آمدن کرونا با خود یک فضای پرتشویش داشت که من هم درگیر آن شدم و این در کارهای من انعکاس پیدا کرد. همچنین در کارهای آخرم نقاشیهایی وجود دارد که در آنها از دوره رنسانس و اسطورهها و وقایع تاریخی تأثیر گرفتهام و در این آثار هم مسئله مرگ کمی بارزتر نمود پیدا کرده است.
گفتید در بعضی کارها روی «زیبایی» بیشتر وقت گذاشتهاید، یعنی بین فرم و محتوا تفکیک قائل میشوید؟
نه؛ این دو را از هم جدا نمیبینم اما نقاشیهای من لایههای مختلفی دارند. شاید شما در لایه اول آن زیبایی و رنگبندی به نظرتان بیاید، اما اگر بیشتر دقت کنید به لایههای دیگری میرسید که همان تشویشها، نگرانیها و مسائلی را که گفتم در بر میگیرد. این لایهها در بعضی کارها پررنگتر و در بعضی کمرنگتر است. آن «زیبایی» هم که گفتم به هر حال یکی از مسائل و نیازهای انسانی و بخش فلسفی و درک استتیکی من است که در دورهای بیشتر به آن پرداختهام.
چقدر برای شما مهم است که مخاطب موفق به درک لایههای دیگر کار شما شود؟
مخاطب خیلی محترم و مهم است و من به مخاطب نیاز دارم، چون در نهایت کار من باید روی دیوار مخاطب برود، اما مخاطب برای من کمی عام هم هست و موقع کارکردن مخاطب پشت در آتلیه میماند. در ضمن اولین مخاطب اثر من، خود من هستم و بعد از آنکه اثر روی دیوار قرار میگیرد دوست دارم دیدگاه مخاطب را بدانم. برگردم به سؤال شما؛ مایلم مخاطبم کنجکاو باشد و فراتر از رنگبندی و تواناییهای تکنیکی به لایههای پنهانتر کار هم بیندیشد. در آنجا بسیاری از مسائل انسانی مطرح میشوند.
در کارهای قدیمیتر معمولا به نقاشی پیکرنگارانه تمایل داشتید و همیشه فیگورهایی در آثارتان دیده میشد، در آثار جدید کمکم به سوی انتزاع متمایل شدهاید و فیگور کمتر به چشم میآید؛ چه عواملی شما را به این سمت متمایل کرد؟
احتمالا چون کارهای قدیمیترم را زیاد در ایران به نمایش نگذاشتم این ذهنیت برای شما به وجود آمده باشد. استفاده از موقعیتهای بصری، استفاده از تضاد عناصر شکلگرا و انتزاعی، شکلدادن به فضاهای چندمتنی و چندمعنایی همیشه در کارهایم بوده و از طرفی حضور آدمها یا فیگورها هم در نقاشیهایم به صورت پیدا یا نامحسوس وجود داشته است، همانطور که انتزاع هم از قبل در نقاشیهای من بوده و این نیست که اخیرا به این سمت رفته باشم. در آخرین کارهایم که در ایران نمایش داده شده، وجه غالب آن همین حضور نامحسوس انسان است. اما در چند کار جدیدتر که گفتم تأثیری از بعضی کارهای دوران رنسانس است، دوباره میتوانید یک بازگشت به فیگورها را ببینید. برای من همیشه این رفت و آمد میان کارهای آبستره و فیگور جذاب بوده است. حالا به اقتضای شرایط روحی و روانی، در برهههای مختلف، به یکی از این فضاها نزدیکتر شدهام. حتی در کارهای آبستره من، شما باز شاهد حضور محسوس و نامحسوس فیگور هستید.
روند شکلگیری یک اثر برای شما به چه شکل اتفاق میافتد؟
معمولا اثری که در حال کشیدن آن هستم، مدل کار بعدی من خواهد بود. به این ترتیب که انگار هر بار یک دیوار را خراب کرده و با مصالح آن دیوار بعدی را میسازم. کار روی بوم را با یک طراحی دقیق از آنچه در ذهن دارم آغاز میکنم. حتی به کمپوزیسیونهای کلاسیک، باروک و مینیاتورهای نگارگری ایرانی که به آنها علاقه دارم رجوع میکنم. از نظر من وقتی طراحی یک کار بزرگ خوب انجام شود آن نقاشی خیلی در حین کار به مشکل برنمیخورد. بعد از آن من دوباره به کارم هجوم میآورم و آنجاست که دیگر آزادانهتر رفتار میکنم. در این مرحله بداهه نقش پررنگتری دارد، به این شکل که گاهی اوقات کار نهایی تفاوت زیادی با طرح اولیه پیدا میکند.
پیش از این گفته بودید آثارتان به صورت پیوسته است و یک محور آنها را به هم متصل میکند، بین خشونت که مرکزیت کارهای قدیمیتر شماست و ازخودبیگانگی که بعدتر به آن پرداختید چه ارتباطی وجود دارد؟
تغییر فضا در کارهای من به تدریج اتفاق افتاده است. مسئله خشونت و قربانی و حاکم و محکوم مربوط به اولین دوره کاری من است که از آن بیش از سه دهه گذشته است. بعد از آن موضوع کارهای من به مرور و در طی سالها تغییر کرد. برای مثال، در یک دوره کوتاهی، هویت هم مسئله من شد. هویت نه به این معنای جغرافیایی و اینکه من دور از وطن هستم و اینگونه کلیشهها، به این معنا که من در کجای این فرهنگ ایرانی و اروپایی ایستادهام. در دورانهای بعدی مسائل انسانی مانند انسان تنها و منزوی، انسان در جمع، انسان در طبیعت و... برای من بیشتر برجسته شد. اینکه گفتم کارهای من پیوستهاند به این معناست که از نظر فرمال، مشخصات خود را دارند. مشخصاتی که در طی سالها همچنان تداوم داشته و به آرامی دچار تغییر شدهاند؛ شکل فیگورها، خطوط مضطرب صیقلنخورده، ترکیببندی و پخششدن کمپوزیسیون در صفحه که شبیه کمپوزیسیون فرش است و هیچ مرکزیتی در کار وجود ندارد ازجمله این مشخصات است. شما این ویژگیها را در کارهای اخیر من هم میبینید.
علی نصیر (متولد ۱۳۳۰) نقاش ایرانی مقیم آلمان است که آذرماه امسال شاهد برگزاری نمایشگاهی از آثار اخیرش در گالری «اُ» و تعدادی از آثار قدیمیتر او بهطور همزمان در گالری 009821 بودیم. نقاشیهای این هنرمند که نزدیک به پنج دهه از مهاجرتش به آلمان میگذرد و سابقه تحصیل و تدریس در دانشگاه هنر برلین را در کارنامه خود دارد، ترکیبی از هنر آبستره و فیگوراتیو است. رنگبندی و ترکیببندیهای متفاوت از ویژگیهای برجسته آثار او بوده که معمولا در پی تصویر نگاهی هستیشناسانه به انسان و اشیاست.
بعد از مهاجرت به چه صورت با هنرمندان داخل ایران ارتباط برقرار کردید؟
حدود سال ۱۹۹۰ آقای ممیز برای انجام کاری به برلین آمده بود و من از طریق یکی از دوستان مشترک با ایشان آشنا شدم و دو هفتهای را با هم گذراندیم. اصرار ایشان بود که من به ایران بیایم و نمایشگاه برگزار کنم. ممیز که به ایران برگشت با گالری سبز هماهنگ کرد و اینگونه اولین نمایشگاهم در ایران برگزار شد. آن سالها تعداد گالریها خیلی کم بود و البته بینندهها هم محدودتر بودند. این اتفاق سرآغاز آشنایی من با همکارانم در ایران بود.
آیا پیش از این دیدار، آقای ممیز را به نام میشناختید؟
بله اسم او را شنیده بودم اما ارتباط و دوستی من با ممیز از همین سفرش به برلین آغاز شد و تا زمان درگذشت ایشان ادامه داشت. تا قبل از آشنایی با ممیز من هنرمندان ایرانی را شخصا نمیشناختم و تنها اسامی بعضی از آنان را شنیده بودم. به مرور بعد از برگزاری نمایشگاههای متعدد در ایران و در میهمانیها و جمعهای فرهنگی، با بخشی از جامعه هنری ایران آشنا شدم و هرچهبیشتر به ایران آمدم این آشنایی عمیقتر و وسیعتر شد. همچنین تدریس کوتاه در دانشگاه و برپایی ورکشاپهای مختلف، باعث آشنایی من با نسلهای جوانتر هنرمندان شد.
مهاجرت و زندگی در یک کشور و فرهنگ دیگر در آثار شما چه تأثیری داشت؟
جدای از بحث مهاجرت، من دوست ندارم در نقاشیهایم انسانها یا بهطورکلی فضای اثر، جغرافیای خاصی را نشان دهد. ترجیح میدهم فضای کار همیشه عمومی و گستردهتر باشد. اما در مورد مهاجرت، من در ۲۲سالگی به آلمان رفتم و الان نزدیک به ۴۸ سال است آنجا زندگی میکنم. اگرچه زمانی که ایران بودم، خیلی به نقاشی علاقه داشتم و در کلاسهای مختلفی شرکت میکردم اما نقاشی را بهصورت حرفهای در آلمان یاد گرفتم. آنچه در ایران آموختم، بیشتر کپیکشیدن و تکنیک بود. خب آلمان یک فرهنگ قوی دارد و طبیعی است که آن فضا و فرهنگ روی کار من تأثیر بگذارد. البته من یک گیرنده سیار نبودم که هرچه میگویند ضبط کنم، بلکه سعی داشتم یک مجموعهای از دانستههای پراکنده را که از ایران و فرهنگ خود داشتم، جمعآوری و کاملتر کنم و به آن شکل دهم و با فرهنگ اروپا ترکیب کنم و یک سنتزی از آنها برای خودم به وجود بیاورم. من در درجه اول یک نقاش هستم، نه یک نقاش ایرانی یا آلمانی و این برایم مهم است.
بهعنوان یک مخاطب چه اندازه هنر و ادبیات ایران را دنبال میکنید؟
در این مورد هم مایل نیستم هنر را به این شکل جغرافیایی تفکیک و محدود کنم. من موسیقی و سینمای ایران را دنبال میکنم و از آن همان اندازه لذت میبرم که از موسیقی و سینمای غرب. از همان زمان جوانی هم با ادبیات ایران چه قدیم و چه معاصر ارتباط خوبی داشتم. در مجموع هیچوقت از فضای هنر و ادبیات ایران فاصله نگرفتهام.
ترکیببندی و رنگها در آثار شما نیرو و انرژی فراوانی دارند؛ این نیرو و انرژی از کجا به آثارتان منتقل میشود؟
شاید این یک بحث غریزی یا ذهنی و روانی باشد، به این صورت که یک نقاش روحیه و روان آرامتری دارد و این در اثرش تأثیر بگذارد و نقاش دیگری روحیه پرانرژیتری داشته باشد و این انرژی در کارهایش نمود پیدا کند. نمیتوانم آدرس دقیقی به شما بدهم که انرژی نقاشیهایم از کجا میآید، کارم را خیلی دوست دارم و با تمام وجود و با شور و هیجان به نقاشی میپردازم. از طرفی نگارگری ایرانی و تنوع و جسارتش ازجمله در رنگپردازی که در آن به کار رفته، همیشه برایم شگفتانگیز و الهامبخش بوده است. نه اینکه بخواهم آن را تکرار کنم، بلکه جرئتی است که در کار به من میدهد و سعی میکنم آن رنگبندی را منطبق با استتیک معاصر احیا کنم. به علاوه تاریخ هنر و هنرمندان رشتههای گوناگون هم همیشه الهامبخش بودهاند.
این انرژی از شور زندگی میآید یا اضطراب انسان مدرن؟
نمیتوانم مرزبندی کنم و بگویم این هست و آن نیست. در کارهای نمایشگاه اخیر من هم اگر دقت کنید ضمن اینکه رنگها شاداب و متنوع هستند اما در خود یک آشوب و ریزش و چندپارگی هم دارند. در نقاشیهای من تضادهای زندگی کنار هماند. پشت این ظاهر زیبا، دنیایی که من به آن فکر کردهام و همه مسائل پیرامون و گردشهای ذهنیام از ترس و تردید تا شور و هیجان زندگی، از زشتی و مرگ تا زیبایی پوست و... در آن انعکاس پیدا میکند.
اخیرا یکی از مسائلی که بهطور گسترده دنیای ما را تحت تأثیر قرار داد، ویروس کرونا بود، آیا این موضوع در کارهای شما تأثیر داشته است؟
بله. کارهای نمایشگاه اخیرم را میتوان به دو بخش تقسیم کرد. در بخشی از این آثار همچنان دوست داشتم «زیبایی» را نشان دهم و برای این کار به فرمهایی رجوع کردم که «زیباتر» هستند. بخش دیگری از کارها مربوط به دوران بعد از کروناست که البته بهطور مستقیم به آن نپرداختهام اما در آنها علاوه بر زیبایی، تکههایی از بدن انسان (برای مثال جمجمه) را کار کردهام و از این طریق کدهایی در اثر قرار دادم که توجه مخاطب را به این موضوع جلب کنم. به هر حال آمدن کرونا با خود یک فضای پرتشویش داشت که من هم درگیر آن شدم و این در کارهای من انعکاس پیدا کرد. همچنین در کارهای آخرم نقاشیهایی وجود دارد که در آنها از دوره رنسانس و اسطورهها و وقایع تاریخی تأثیر گرفتهام و در این آثار هم مسئله مرگ کمی بارزتر نمود پیدا کرده است.
گفتید در بعضی کارها روی «زیبایی» بیشتر وقت گذاشتهاید، یعنی بین فرم و محتوا تفکیک قائل میشوید؟
نه؛ این دو را از هم جدا نمیبینم اما نقاشیهای من لایههای مختلفی دارند. شاید شما در لایه اول آن زیبایی و رنگبندی به نظرتان بیاید، اما اگر بیشتر دقت کنید به لایههای دیگری میرسید که همان تشویشها، نگرانیها و مسائلی را که گفتم در بر میگیرد. این لایهها در بعضی کارها پررنگتر و در بعضی کمرنگتر است. آن «زیبایی» هم که گفتم به هر حال یکی از مسائل و نیازهای انسانی و بخش فلسفی و درک استتیکی من است که در دورهای بیشتر به آن پرداختهام.
چقدر برای شما مهم است که مخاطب موفق به درک لایههای دیگر کار شما شود؟
مخاطب خیلی محترم و مهم است و من به مخاطب نیاز دارم، چون در نهایت کار من باید روی دیوار مخاطب برود، اما مخاطب برای من کمی عام هم هست و موقع کارکردن مخاطب پشت در آتلیه میماند. در ضمن اولین مخاطب اثر من، خود من هستم و بعد از آنکه اثر روی دیوار قرار میگیرد دوست دارم دیدگاه مخاطب را بدانم. برگردم به سؤال شما؛ مایلم مخاطبم کنجکاو باشد و فراتر از رنگبندی و تواناییهای تکنیکی به لایههای پنهانتر کار هم بیندیشد. در آنجا بسیاری از مسائل انسانی مطرح میشوند.
در کارهای قدیمیتر معمولا به نقاشی پیکرنگارانه تمایل داشتید و همیشه فیگورهایی در آثارتان دیده میشد، در آثار جدید کمکم به سوی انتزاع متمایل شدهاید و فیگور کمتر به چشم میآید؛ چه عواملی شما را به این سمت متمایل کرد؟
احتمالا چون کارهای قدیمیترم را زیاد در ایران به نمایش نگذاشتم این ذهنیت برای شما به وجود آمده باشد. استفاده از موقعیتهای بصری، استفاده از تضاد عناصر شکلگرا و انتزاعی، شکلدادن به فضاهای چندمتنی و چندمعنایی همیشه در کارهایم بوده و از طرفی حضور آدمها یا فیگورها هم در نقاشیهایم به صورت پیدا یا نامحسوس وجود داشته است، همانطور که انتزاع هم از قبل در نقاشیهای من بوده و این نیست که اخیرا به این سمت رفته باشم. در آخرین کارهایم که در ایران نمایش داده شده، وجه غالب آن همین حضور نامحسوس انسان است. اما در چند کار جدیدتر که گفتم تأثیری از بعضی کارهای دوران رنسانس است، دوباره میتوانید یک بازگشت به فیگورها را ببینید. برای من همیشه این رفت و آمد میان کارهای آبستره و فیگور جذاب بوده است. حالا به اقتضای شرایط روحی و روانی، در برهههای مختلف، به یکی از این فضاها نزدیکتر شدهام. حتی در کارهای آبستره من، شما باز شاهد حضور محسوس و نامحسوس فیگور هستید.
روند شکلگیری یک اثر برای شما به چه شکل اتفاق میافتد؟
معمولا اثری که در حال کشیدن آن هستم، مدل کار بعدی من خواهد بود. به این ترتیب که انگار هر بار یک دیوار را خراب کرده و با مصالح آن دیوار بعدی را میسازم. کار روی بوم را با یک طراحی دقیق از آنچه در ذهن دارم آغاز میکنم. حتی به کمپوزیسیونهای کلاسیک، باروک و مینیاتورهای نگارگری ایرانی که به آنها علاقه دارم رجوع میکنم. از نظر من وقتی طراحی یک کار بزرگ خوب انجام شود آن نقاشی خیلی در حین کار به مشکل برنمیخورد. بعد از آن من دوباره به کارم هجوم میآورم و آنجاست که دیگر آزادانهتر رفتار میکنم. در این مرحله بداهه نقش پررنگتری دارد، به این شکل که گاهی اوقات کار نهایی تفاوت زیادی با طرح اولیه پیدا میکند.
پیش از این گفته بودید آثارتان به صورت پیوسته است و یک محور آنها را به هم متصل میکند، بین خشونت که مرکزیت کارهای قدیمیتر شماست و ازخودبیگانگی که بعدتر به آن پرداختید چه ارتباطی وجود دارد؟
تغییر فضا در کارهای من به تدریج اتفاق افتاده است. مسئله خشونت و قربانی و حاکم و محکوم مربوط به اولین دوره کاری من است که از آن بیش از سه دهه گذشته است. بعد از آن موضوع کارهای من به مرور و در طی سالها تغییر کرد. برای مثال، در یک دوره کوتاهی، هویت هم مسئله من شد. هویت نه به این معنای جغرافیایی و اینکه من دور از وطن هستم و اینگونه کلیشهها، به این معنا که من در کجای این فرهنگ ایرانی و اروپایی ایستادهام. در دورانهای بعدی مسائل انسانی مانند انسان تنها و منزوی، انسان در جمع، انسان در طبیعت و... برای من بیشتر برجسته شد. اینکه گفتم کارهای من پیوستهاند به این معناست که از نظر فرمال، مشخصات خود را دارند. مشخصاتی که در طی سالها همچنان تداوم داشته و به آرامی دچار تغییر شدهاند؛ شکل فیگورها، خطوط مضطرب صیقلنخورده، ترکیببندی و پخششدن کمپوزیسیون در صفحه که شبیه کمپوزیسیون فرش است و هیچ مرکزیتی در کار وجود ندارد ازجمله این مشخصات است. شما این ویژگیها را در کارهای اخیر من هم میبینید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.