|

شب بزرگداشت محمد رحمانیان برگزار شد

مردی که درس‌های زیادی به تئاتر ما داد

فرزانه ابراهیم‌زاده: «دیگر مرا مادر نخوانید... من پسرانی داشتم که به میدان رفتند و بازنگشتند.» وقتی مهتاب نصیرپور این جملات را از زبان حضرت ام‌البنین‌(س) خواند بغض کرده بود، مثل خیلی از کسانی که در آن لحظه با او این جمله‌ها را مرور کردند؛ مثل خالق روز حسین که بغض نگذاشت. سپاسگزاری‌اش را از دوستان و شاگردانش کامل کند. شامگاه آخرین شنبه سال 92 شب سختی برای محمد رحمانیان بود؛ شبی که تالار تئاتر کانون پرورش‌ فکری کودکان و نوجوانان میزبان مراسم بزرگداشت او به همت دوستانش بود؛ مراسمی که پر از نام نمایش‌های به‌یادماندنی اجراشده و اجرانشده محمد رحمانیان در 30سال گذشته بود. نویسنده و کارگردانی که چندسالی از تئاتر ایران دور بود و سال 92 با کارهای تازه‌اش به صحنه بازگشت؛ کارگردانی که تازه‌ترین نمایشش «در روزهای‌ آخر اسفند» جمعه در پرده آخر به صحنه رفته بود و با این مراسم غافلگیر شده بود و گفت که آرزو می‌کرد چنین مراسمی برایش برگزار نمی‌شد. اما دوستان رحمانیان برای او سنگ‌تمام گذاشته بودند. از استادش بهرام بیضایی که در یادداشتی هنر او را در خود بودن و یکجانماندن دانست تا حمید امجد که به پاس قدردانی از دوست قدیم خود بعد از سال‌ها نمایشی برای او نوشت و کارگردانی کرد که در آن علی عمرانی، مهتاب نصیرپور، هنگامه قاضیانی، حبیب رضایی، افشین هاشمی و علی سرابی بازی می‌کردند و محمد چرمشیر دوست دیگرش که او را با جمله‌ای که میلان کوندرا درباره سروانتس گفته بود توصیف کرد: «بعضی از آدم‌ها هستند که اجازه نمی‌دهند دنیا چیزی را به آنان تحمیل کند بلکه آنان خواسته‌های خود را به این دنیا تحمیل می‌کنند» و برای من محمد رحمانیان کسی است که آنطور که خواسته، زندگی کرده است.» چرمشیر رحمانیان را جوان شورشی دهه60 خطاب کرد و از دوستی‌ای که در خانه جمشید اسماعیل‌خانی با یک سلام آغاز شد و تا امروز ادامه داشت گفت: «رحمانیان فرازونشیب‌های زیادی را در این سی‌وچندسال از سر گذرانده که من افتخار می‌کنم که از او شور را آموختم، جدی‌بودن در زمینه تئاتر، بی‌غرض به جهان نگاه‌کردن و جسارت‌داشتن را آموختم. همچنین آموختم هر کاری در جهان شدنی است و یاد گرفتم که ما در جهانی زندگی می‌کنیم که بر اساس ندانسته‌های ما پابرجاست و ما می‌رویم که دانسته‌ها را در جهان برقرار کنیم. رحمانیان درس‌های بزرگی به تئاتر ما داده و امیدوارم تئاتر این ظرفیت را داشته باشد که از این ظرفیت‌ها استفاده کند.» اجرای قطعات کوتاهی از دو نمایش اجرانشده محمد رحمانیان یعنی روز حسین و هامون‌بازان توسط مهتاب نصیرپور و اشکان خطیبی و پخش بخشی از تنها اجرای نمایش شهادت‌خوانی قدمشاد مطرب در تهران با بازی مرحوم احمد آقالو بخش دیگری از این مراسم بود. نمایش قطعه ویدیویی با حضور برخی از هنرمندان چون عباس جوانمرد، اصغر فرهادی، گلاب‌ آدینه، امیر اثباتی، محمود کلاری، فرشته طائرپور، کامبوزیا پرتوی، شهرام زرگر، فریده سپاه‌منصور و رضا بابک از محمد رحمانیان و چهره‌ای اسطوره‌ای با ریش‌ها و موهای بلند گفتند و با او حرف زدند. رضا کیانیان هنرمند دیگری بود که در این مراسم حضور داشت که خطاب به رحمانیان گفت: «همیشه به تو حسودی‌ام شده، اصولا در زندگی‌ام خیلی حسرت نمی‌خورم چون به آنچه می‌خواسته‌ام، رسیده‌ام اما به سه‌نفر در تئاتر همیشه حسودی‌ام شده است؛ حمید امجد، ‌کوروش‌ (محمد) چرمشیر و محمد رحمانیان. چون شما خیلی می‌دانید و من زیاد نمی‌دانم اما امیدوارم شما که این‌همه می‌دانید و این‌همه خوبید، همیشه باشید.»
هوشنگ گلمکانی، منتقد سینما و تئاتر هم که مقاله‌ای در هزارو323صفحه درباره رحمانیان نوشته به گفتن مقدمه کوتاهی درباره وضعیت تئاتر ایران بسنده کرد. او گفت: «زمانی که من در حال دیدن نمایشی هستم بعد از نیم‌ساعت اول مدام ساعتم را نگاه می‌کنم که نمایش کی تمام می‌شود، صندلی سالن‌های ما هم طوری ساخته شده که نمی‌توان به آنها تکیه داد و چرت زد؛ بنابراین مجبورم سر را روی ستون فقرات ثابت نگه دارم و تا انتها نمایش‌ها را تحمل کنم اما در نمایش‌های رحمانیان برعکس هیچ‌گاه ساعتم را نگاه نمی‌کنم و وقتی تمام می‌شود، حسرت می‌خورم که چرا بیش از این نبوده است.» بخش اصلی این بزرگداشت با حضور محمد رحمانیان به همراه مادرش منصوره نوروزی به روی صحنه رفت؛ زنی که منبع الهام رحمانیان برای نوشتن آثار مذهبی چون عشقه و مجلس‌نامه و شهادت‌خوانی قدمشاد مطرب بود. اما حرف‌زدن در این مراسم برای رحمانیان سخت بود. او که ساعتی پیش از مراسم متوجه آن شده بود، گفت: «از روزی که این داستان (مراسم بزرگداشت) از شایعه به واقعیت پیوست، خیلی روزها و شب‌های سختی را گذراندم. دلم می‌خواست این ماجرا در حد شایعه بماند یا اینکه بخشی از برنامه‌‌ای دیگر باشد. وقتی در سالن حضور داشتم، واقعا مثل شمع داشتم آب می‌شدم. از این میزانسن خیلی خجالت‌زده‌ام و از تمام دوستانی که برای این برنامه زحمت کشیدند، شرمسارم. وقتی نمایش حمید امجد اجرا می‌شد، قلبم داشت بیرون می‌زد.» رحمانیان همچنین از همراه همیشه این سال‌هایش که بخشی از «روز حسین» را اجرا کرد، تشکر کرد و گفت: «از مهتاب بسیار ممنونم که تکه‌ای از نمایش «روز حسین» را اجرا کرد؛ نمایشی که به خاطرش خیلی رنج بردیم، اما خوشحالم سه‌دقیقه‌اش را روی صحنه دیدم.» او با یادآوری سال گذشته گفت: «سال گذشته در چنین زمانی با خون و اشک نمایشنامه «شب سال‌نو» را براساس طرحی از حمید امجد می‌نوشتم و فکر نمی‌کردم امسال این‌روزها ایران باشم. از همه کسانی که کمک کردند، محمد رحمانیان چیزی باشد که الان روی صحنه ایستاده، سپاسگزارم. دلم می‌خواهد از همه شما تشکر کنم ولی نمی‌توانم. مرا به این برنامه دعوت کردید اما جز بغض، اشک و تشکر‌، چیزی ندارم. لایق این همه مهربانی شما نبوده و نیستم.»
فرزانه ابراهیم‌زاده: «دیگر مرا مادر نخوانید... من پسرانی داشتم که به میدان رفتند و بازنگشتند.» وقتی مهتاب نصیرپور این جملات را از زبان حضرت ام‌البنین‌(س) خواند بغض کرده بود، مثل خیلی از کسانی که در آن لحظه با او این جمله‌ها را مرور کردند؛ مثل خالق روز حسین که بغض نگذاشت. سپاسگزاری‌اش را از دوستان و شاگردانش کامل کند. شامگاه آخرین شنبه سال 92 شب سختی برای محمد رحمانیان بود؛ شبی که تالار تئاتر کانون پرورش‌ فکری کودکان و نوجوانان میزبان مراسم بزرگداشت او به همت دوستانش بود؛ مراسمی که پر از نام نمایش‌های به‌یادماندنی اجراشده و اجرانشده محمد رحمانیان در 30سال گذشته بود. نویسنده و کارگردانی که چندسالی از تئاتر ایران دور بود و سال 92 با کارهای تازه‌اش به صحنه بازگشت؛ کارگردانی که تازه‌ترین نمایشش «در روزهای‌ آخر اسفند» جمعه در پرده آخر به صحنه رفته بود و با این مراسم غافلگیر شده بود و گفت که آرزو می‌کرد چنین مراسمی برایش برگزار نمی‌شد. اما دوستان رحمانیان برای او سنگ‌تمام گذاشته بودند. از استادش بهرام بیضایی که در یادداشتی هنر او را در خود بودن و یکجانماندن دانست تا حمید امجد که به پاس قدردانی از دوست قدیم خود بعد از سال‌ها نمایشی برای او نوشت و کارگردانی کرد که در آن علی عمرانی، مهتاب نصیرپور، هنگامه قاضیانی، حبیب رضایی، افشین هاشمی و علی سرابی بازی می‌کردند و محمد چرمشیر دوست دیگرش که او را با جمله‌ای که میلان کوندرا درباره سروانتس گفته بود توصیف کرد: «بعضی از آدم‌ها هستند که اجازه نمی‌دهند دنیا چیزی را به آنان تحمیل کند بلکه آنان خواسته‌های خود را به این دنیا تحمیل می‌کنند» و برای من محمد رحمانیان کسی است که آنطور که خواسته، زندگی کرده است.» چرمشیر رحمانیان را جوان شورشی دهه60 خطاب کرد و از دوستی‌ای که در خانه جمشید اسماعیل‌خانی با یک سلام آغاز شد و تا امروز ادامه داشت گفت: «رحمانیان فرازونشیب‌های زیادی را در این سی‌وچندسال از سر گذرانده که من افتخار می‌کنم که از او شور را آموختم، جدی‌بودن در زمینه تئاتر، بی‌غرض به جهان نگاه‌کردن و جسارت‌داشتن را آموختم. همچنین آموختم هر کاری در جهان شدنی است و یاد گرفتم که ما در جهانی زندگی می‌کنیم که بر اساس ندانسته‌های ما پابرجاست و ما می‌رویم که دانسته‌ها را در جهان برقرار کنیم. رحمانیان درس‌های بزرگی به تئاتر ما داده و امیدوارم تئاتر این ظرفیت را داشته باشد که از این ظرفیت‌ها استفاده کند.» اجرای قطعات کوتاهی از دو نمایش اجرانشده محمد رحمانیان یعنی روز حسین و هامون‌بازان توسط مهتاب نصیرپور و اشکان خطیبی و پخش بخشی از تنها اجرای نمایش شهادت‌خوانی قدمشاد مطرب در تهران با بازی مرحوم احمد آقالو بخش دیگری از این مراسم بود. نمایش قطعه ویدیویی با حضور برخی از هنرمندان چون عباس جوانمرد، اصغر فرهادی، گلاب‌ آدینه، امیر اثباتی، محمود کلاری، فرشته طائرپور، کامبوزیا پرتوی، شهرام زرگر، فریده سپاه‌منصور و رضا بابک از محمد رحمانیان و چهره‌ای اسطوره‌ای با ریش‌ها و موهای بلند گفتند و با او حرف زدند. رضا کیانیان هنرمند دیگری بود که در این مراسم حضور داشت که خطاب به رحمانیان گفت: «همیشه به تو حسودی‌ام شده، اصولا در زندگی‌ام خیلی حسرت نمی‌خورم چون به آنچه می‌خواسته‌ام، رسیده‌ام اما به سه‌نفر در تئاتر همیشه حسودی‌ام شده است؛ حمید امجد، ‌کوروش‌ (محمد) چرمشیر و محمد رحمانیان. چون شما خیلی می‌دانید و من زیاد نمی‌دانم اما امیدوارم شما که این‌همه می‌دانید و این‌همه خوبید، همیشه باشید.»
هوشنگ گلمکانی، منتقد سینما و تئاتر هم که مقاله‌ای در هزارو323صفحه درباره رحمانیان نوشته به گفتن مقدمه کوتاهی درباره وضعیت تئاتر ایران بسنده کرد. او گفت: «زمانی که من در حال دیدن نمایشی هستم بعد از نیم‌ساعت اول مدام ساعتم را نگاه می‌کنم که نمایش کی تمام می‌شود، صندلی سالن‌های ما هم طوری ساخته شده که نمی‌توان به آنها تکیه داد و چرت زد؛ بنابراین مجبورم سر را روی ستون فقرات ثابت نگه دارم و تا انتها نمایش‌ها را تحمل کنم اما در نمایش‌های رحمانیان برعکس هیچ‌گاه ساعتم را نگاه نمی‌کنم و وقتی تمام می‌شود، حسرت می‌خورم که چرا بیش از این نبوده است.» بخش اصلی این بزرگداشت با حضور محمد رحمانیان به همراه مادرش منصوره نوروزی به روی صحنه رفت؛ زنی که منبع الهام رحمانیان برای نوشتن آثار مذهبی چون عشقه و مجلس‌نامه و شهادت‌خوانی قدمشاد مطرب بود. اما حرف‌زدن در این مراسم برای رحمانیان سخت بود. او که ساعتی پیش از مراسم متوجه آن شده بود، گفت: «از روزی که این داستان (مراسم بزرگداشت) از شایعه به واقعیت پیوست، خیلی روزها و شب‌های سختی را گذراندم. دلم می‌خواست این ماجرا در حد شایعه بماند یا اینکه بخشی از برنامه‌‌ای دیگر باشد. وقتی در سالن حضور داشتم، واقعا مثل شمع داشتم آب می‌شدم. از این میزانسن خیلی خجالت‌زده‌ام و از تمام دوستانی که برای این برنامه زحمت کشیدند، شرمسارم. وقتی نمایش حمید امجد اجرا می‌شد، قلبم داشت بیرون می‌زد.» رحمانیان همچنین از همراه همیشه این سال‌هایش که بخشی از «روز حسین» را اجرا کرد، تشکر کرد و گفت: «از مهتاب بسیار ممنونم که تکه‌ای از نمایش «روز حسین» را اجرا کرد؛ نمایشی که به خاطرش خیلی رنج بردیم، اما خوشحالم سه‌دقیقه‌اش را روی صحنه دیدم.» او با یادآوری سال گذشته گفت: «سال گذشته در چنین زمانی با خون و اشک نمایشنامه «شب سال‌نو» را براساس طرحی از حمید امجد می‌نوشتم و فکر نمی‌کردم امسال این‌روزها ایران باشم. از همه کسانی که کمک کردند، محمد رحمانیان چیزی باشد که الان روی صحنه ایستاده، سپاسگزارم. دلم می‌خواهد از همه شما تشکر کنم ولی نمی‌توانم. مرا به این برنامه دعوت کردید اما جز بغض، اشک و تشکر‌، چیزی ندارم. لایق این همه مهربانی شما نبوده و نیستم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.