حفاظت از یوز با دستان خالی
بیمایه فطیر است
احمد دباغیان- کارشناس محیط زیست
خبر کوتاه بود و قابل تأمل؛ باقیمانده ثبتشده یوزهای ایرانی 12 فرد است که سه ماده بالغ در بین آنها شناسایی شده است. سرزمین چهارفصل ایران، تا چند دهه پیش به وجود بزرگترینِ گربهسانان، یعنی شیر و ببر نیز زینت یافته بود، اما امروز که نسل شیر ایرانی و ببر مازندران از بین رفته، دو گربه بزرگ دیگر در رأس هرم گوشتخواران حیات وحش ایران ایستادهاند؛ پلنگ ایرانی و یوز آسیایی. یوز آسیایی که روزگاری از شمال آفریقا و شبهجزیره عربستان تا هندوستان و ترکمنستان، حضورش احساس میشد، بر اثر بیرحمی و حقناشناسی انسانها، کارش به جایی رسید که امروز همه حیات طبیعیاش در این دنیا در وجود تعداد اندک انگشتشماری در خاک ایران مانده است. در ایران نیز با آنکه دههها پیش یوزها در مناطق مختلفی حضور داشتند، درحالحاضر زیستگاهشان محدود شده است. هیچکس در ایران و جهان نیست که ادعا کند همهچیز را درباره یوزها میداند. حقایق پنهانی درباره این گونه زیبا هست که هنوز هم نمیدانیم. این گربهسان باشکوه و خجالتی مدتهای مدیدی است که سرازیری انقراض را بدون ترمز و با سرعتی بیسابقه طی میکند. سرعتی که در چند سال گذشته با تخریب اکوسیستمهای محل زیست این گونه از جادهسازی و توسعه بیضابطه شهرنشینی تا دامداری سنتی و برداشتهای معدنی شتابش بیشتر شده است. منکر آن نیستم که نباید توسعه بیابیم. کشوری در حال توسعه هستیم و به گسترش صنایع و استفاده از مواد معدنی بیش از پیش نیازمندیم، اما همانطور که پیشرفت کشور را در حوزه صنعتی میخواهیم، قطعا باید هزینه جبران آسیب به طبیعت را بپردازیم. اعتقاد دارم که بالاترین مرجع حفاظت و حمایت از حیات وحش این مرز و بوم سازمان حفاظت محیط زیست است، اما باید قبول کنیم که یک دست صدا ندارد. بودجه اندک و قطرهچکانی سازمانی که 12 درصد از مناطق این کشور را تحت مدیریت دارد، تعداد نیروی محیطبانی که اندکی بیش از سه هزار نفر است و هزاران هزار مشکل دیگر برای سازمانی به نام محیط زیست.
باز هم توجه به این نکته ضروری است که «تأمین اعتبار لازم برای حفاظت بهتر و مؤثرتر از زیستگاههای حیات وحش» برای حفاظت از گونههای جانوری کشور بهخصوص گونههای پرچم مانند یوز، لازم، ضروری و از نان شب هم برای سازمان حفاظت محیط زیست واجبتر است. اینکه سازمانی با این همه وظایف
حاکمیتی - نظارتی اینچنین با کمبود بودجه برای حفاظت از اکوسیستم و گونههایش دستبهگریبان است، عجیب به نظر میرسد؛ زیرا محیط زیست به لطف شبکههای اجتماعی و رسانههای جمعی دیگر یک مسئله لوکس نیست و شاهد این کلام، صحبتهای رهبر معظم انقلاب در اسفند سال 93 در جمع فعالان محیط زیست است که فرمودند «مسئله محیط زیست، مسئله این دولت و آن دولت نیست؛ مسئله طولانیمدت است؛ مسئله زید و عمرو نیست؛ مسئله این جریان و آن جریان نیست؛ مسئله همه کشور است؛ همه باید دستبهدست هم بدهند و این مشکل را حل کنند». یوز یک گونه است و اگر حمایت دیگر دستگاههای اجرائی و حاکمیتی همچون سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد و دارایی، وزارت صنعت، وزارت جهاد کشاورزی، مجلس شورای اسلامی و... را سازمان حفاظت محیط زیست نداشته باشد، صدها گونه دیگر در کنار یوز به گرداب انقراض نزدیک میشوند. این واقعیت را باید قبول داشت؛ دستهای سازمان محیط زیست خالی است و با دست خالی هم نمیتوانیم انتظار مدیریت چالشها را داشته باشیم، به مصداق این مثال قدیمی که «بیمایه فطیر است».
خبر کوتاه بود و قابل تأمل؛ باقیمانده ثبتشده یوزهای ایرانی 12 فرد است که سه ماده بالغ در بین آنها شناسایی شده است. سرزمین چهارفصل ایران، تا چند دهه پیش به وجود بزرگترینِ گربهسانان، یعنی شیر و ببر نیز زینت یافته بود، اما امروز که نسل شیر ایرانی و ببر مازندران از بین رفته، دو گربه بزرگ دیگر در رأس هرم گوشتخواران حیات وحش ایران ایستادهاند؛ پلنگ ایرانی و یوز آسیایی. یوز آسیایی که روزگاری از شمال آفریقا و شبهجزیره عربستان تا هندوستان و ترکمنستان، حضورش احساس میشد، بر اثر بیرحمی و حقناشناسی انسانها، کارش به جایی رسید که امروز همه حیات طبیعیاش در این دنیا در وجود تعداد اندک انگشتشماری در خاک ایران مانده است. در ایران نیز با آنکه دههها پیش یوزها در مناطق مختلفی حضور داشتند، درحالحاضر زیستگاهشان محدود شده است. هیچکس در ایران و جهان نیست که ادعا کند همهچیز را درباره یوزها میداند. حقایق پنهانی درباره این گونه زیبا هست که هنوز هم نمیدانیم. این گربهسان باشکوه و خجالتی مدتهای مدیدی است که سرازیری انقراض را بدون ترمز و با سرعتی بیسابقه طی میکند. سرعتی که در چند سال گذشته با تخریب اکوسیستمهای محل زیست این گونه از جادهسازی و توسعه بیضابطه شهرنشینی تا دامداری سنتی و برداشتهای معدنی شتابش بیشتر شده است. منکر آن نیستم که نباید توسعه بیابیم. کشوری در حال توسعه هستیم و به گسترش صنایع و استفاده از مواد معدنی بیش از پیش نیازمندیم، اما همانطور که پیشرفت کشور را در حوزه صنعتی میخواهیم، قطعا باید هزینه جبران آسیب به طبیعت را بپردازیم. اعتقاد دارم که بالاترین مرجع حفاظت و حمایت از حیات وحش این مرز و بوم سازمان حفاظت محیط زیست است، اما باید قبول کنیم که یک دست صدا ندارد. بودجه اندک و قطرهچکانی سازمانی که 12 درصد از مناطق این کشور را تحت مدیریت دارد، تعداد نیروی محیطبانی که اندکی بیش از سه هزار نفر است و هزاران هزار مشکل دیگر برای سازمانی به نام محیط زیست.
باز هم توجه به این نکته ضروری است که «تأمین اعتبار لازم برای حفاظت بهتر و مؤثرتر از زیستگاههای حیات وحش» برای حفاظت از گونههای جانوری کشور بهخصوص گونههای پرچم مانند یوز، لازم، ضروری و از نان شب هم برای سازمان حفاظت محیط زیست واجبتر است. اینکه سازمانی با این همه وظایف
حاکمیتی - نظارتی اینچنین با کمبود بودجه برای حفاظت از اکوسیستم و گونههایش دستبهگریبان است، عجیب به نظر میرسد؛ زیرا محیط زیست به لطف شبکههای اجتماعی و رسانههای جمعی دیگر یک مسئله لوکس نیست و شاهد این کلام، صحبتهای رهبر معظم انقلاب در اسفند سال 93 در جمع فعالان محیط زیست است که فرمودند «مسئله محیط زیست، مسئله این دولت و آن دولت نیست؛ مسئله طولانیمدت است؛ مسئله زید و عمرو نیست؛ مسئله این جریان و آن جریان نیست؛ مسئله همه کشور است؛ همه باید دستبهدست هم بدهند و این مشکل را حل کنند». یوز یک گونه است و اگر حمایت دیگر دستگاههای اجرائی و حاکمیتی همچون سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد و دارایی، وزارت صنعت، وزارت جهاد کشاورزی، مجلس شورای اسلامی و... را سازمان حفاظت محیط زیست نداشته باشد، صدها گونه دیگر در کنار یوز به گرداب انقراض نزدیک میشوند. این واقعیت را باید قبول داشت؛ دستهای سازمان محیط زیست خالی است و با دست خالی هم نمیتوانیم انتظار مدیریت چالشها را داشته باشیم، به مصداق این مثال قدیمی که «بیمایه فطیر است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.