|

پرسش ادبیات

«آمینادَب» عنوان یکی از مشهورترین رمان‌های موریس بلانشو است که به‌تازگی با ترجمه مجتبی پورمحسن به فارسی منتشر شده است. بلانشو یکی از مهم‌ترین و در عین حال مرموزترین چهره‌های ادبیات معاصر جهانی است که به‌جز آثار ادبی‌اش، در عرصه سیاسی نیز حضوری بااهمیت داشته است. او یکی از امضا‌کنندگان اصلی مانیفستی بود که از سربازانی که نمی‌خواستند در الجزایر بجنگند حمایت می‌کرد. بلانشو همچنین بعد از رخدادهای می 68 نیز در حمایت از دانشجویان معترض در عرصه عمومی حاضر شد.
اما «آمینادب» همان‌طور که در مقدمه فارسی کتاب هم اشاره شده، دومین رمان بلانشو است که یک‌سال بعد از انتشار اولین نسخه از اولین رمان او، «توماس گمنام»، منتشر شد. منتقدان زیادی به مقایسه «آمینادب» بلانشو با «قصر» کافکا پرداخته‌اند، هرچند که خود بلانشو اشاره کرده که هنگام نوشتن آمینادب آثار کافکا را نخوانده بود.
در مقدمه کتاب درباره یکی از ویژگی‌های «آمینادب» آمده: «یکی از ویژگی‌های قابل ذکر این کتاب تغییر از رمان به چیزی است که بلانشو بعدا آن را Recits نامید: (شرح رخدادها) اصطلاحی که به سختی می‌توان ترجمه‌اش کرد و ابهام‌اش به‌خوبی مناسب داستان‌هایی است که کارهای او هرگز به‌طور کامل با آن متناسب نیست. Recits در حالی که تهی از ویژگی‌هایی مثل کاراکترها و اتفاقات نیست، به‌تدریج از همه قواعد مرسوم روایت، تن می‌زند و به‌طور مداوم حول‌وحوش نابودی والای صدایی که آنها را ارایه می‌کند نزدیک می‌شود. از سویی دیگر آمینادب بیشتر یک رمان است و روی این مساله با ذکر عنوان در نسخه اصلی به ما گوشزد می‌شود.» داستان آمینادب حول یک شخصیت می‌چرخد و روایتی کمابیش خطی دارد و بنا به توضیح مقدمه کتاب، «چنین طرحی می‌تواند سنتی و حتی از جهاتی بسیار کلاسیک به نظر برسد. اما بلانشو می‌کوشد با این ژانر آشنا با تاکید خودش روی بیگانگی و با زیبایی‌شناسی کاملا ضدرئالیستی روبه‌رو شود، چراکه این زیبایی‌شناسی ضروری‌تر از هر زمانی است.» بلانشو هنگام نوشتن رمان آمینادب، به تفکر درباره ذات رمان مشغول بوده و در چند مقاله‌ای که در همین دوره نوشته به پرسش درباره رمان اشاره کرده است. ضمنا شرایطی که این مقالات در آن نوشته شده بود قابل‌توجه است. «بین سال‌های 1941 تا 1943 بلانشو در پاریس اشغال‌شده توسط آلمان نازی زندگی می‌کرد و برای نشریه‌ای طرفدار «مارشال پتن» ستون هفتگی می‌نوشت. اما بلانشو در این ستون مقالات سیاسی نمی‌نوشت و هیچ علاقه‌ای هم به این کار نداشت. در عوض ستون او با عنوان «وقایع‌نگاری زندگی روشنفکرانه» تماما وقف مسایل ادبی بود. به‌طور عجیبی به نظر می‌رسید که او به‌سادگی زمینه سیاسی جایی را که در آن زندگی می‌کرد، نادیده می‌گیرد. اغلب گفته می‌شود که آغاز جنگ جهانی دوم و به‌ویژه هنگام تسلیم فرانسه، برای بلانشو، دوره کناره‌گیری از سیاست به‌نفع ادبیات بود.» کریستوف بیدان، نویسنده زندگینامه بلانشو گفته که آمینادب، نام برادر کوچک‌تر امانوئل لویناس بود که پیش از انتشار رمان بلانشو، به دست نازی‌ها در لیتوانی کشته شد. آمینادب به زبان عبری به معنای «مردم من بخشنده هستند» است. البته اینها ارجاعاتی است که در هیچ کجای رمان آشکار نیست.
آمینادب اینطور شروع می‌شود: «روز کاملا برآمده بود. توماس که تا آن لحظه تنها بود، خوشحال بود که می‌دید یک مرد با ظاهری تنومند بی‌صدا راهرویش را جارو می‌کند. کرکره فلزی مغازه تا نیمه بالا بود. توماس کمی خم شد و دید زنی روی تختی دراز کشیده که تمام فضای اتاق را که مبله نبود، اشغال کرده بود. چهره زن ‌رو به دیوار بود، هرچند کاملا هم پنهان نبود: ظریف، بی‌قرار، رنجیده و سرشار از سکوت- اینگونه بود. توماس بلند شد، ایستاد. می‌خواست به راهش ادامه دهد. اما مرد تنومند که داشت جارو می‌کرد، صدایش زد. گفت: «بیا تو. دستش را دراز کرد تا راه را نشان دهد.»
«آمینادَب» عنوان یکی از مشهورترین رمان‌های موریس بلانشو است که به‌تازگی با ترجمه مجتبی پورمحسن به فارسی منتشر شده است. بلانشو یکی از مهم‌ترین و در عین حال مرموزترین چهره‌های ادبیات معاصر جهانی است که به‌جز آثار ادبی‌اش، در عرصه سیاسی نیز حضوری بااهمیت داشته است. او یکی از امضا‌کنندگان اصلی مانیفستی بود که از سربازانی که نمی‌خواستند در الجزایر بجنگند حمایت می‌کرد. بلانشو همچنین بعد از رخدادهای می 68 نیز در حمایت از دانشجویان معترض در عرصه عمومی حاضر شد.
اما «آمینادب» همان‌طور که در مقدمه فارسی کتاب هم اشاره شده، دومین رمان بلانشو است که یک‌سال بعد از انتشار اولین نسخه از اولین رمان او، «توماس گمنام»، منتشر شد. منتقدان زیادی به مقایسه «آمینادب» بلانشو با «قصر» کافکا پرداخته‌اند، هرچند که خود بلانشو اشاره کرده که هنگام نوشتن آمینادب آثار کافکا را نخوانده بود.
در مقدمه کتاب درباره یکی از ویژگی‌های «آمینادب» آمده: «یکی از ویژگی‌های قابل ذکر این کتاب تغییر از رمان به چیزی است که بلانشو بعدا آن را Recits نامید: (شرح رخدادها) اصطلاحی که به سختی می‌توان ترجمه‌اش کرد و ابهام‌اش به‌خوبی مناسب داستان‌هایی است که کارهای او هرگز به‌طور کامل با آن متناسب نیست. Recits در حالی که تهی از ویژگی‌هایی مثل کاراکترها و اتفاقات نیست، به‌تدریج از همه قواعد مرسوم روایت، تن می‌زند و به‌طور مداوم حول‌وحوش نابودی والای صدایی که آنها را ارایه می‌کند نزدیک می‌شود. از سویی دیگر آمینادب بیشتر یک رمان است و روی این مساله با ذکر عنوان در نسخه اصلی به ما گوشزد می‌شود.» داستان آمینادب حول یک شخصیت می‌چرخد و روایتی کمابیش خطی دارد و بنا به توضیح مقدمه کتاب، «چنین طرحی می‌تواند سنتی و حتی از جهاتی بسیار کلاسیک به نظر برسد. اما بلانشو می‌کوشد با این ژانر آشنا با تاکید خودش روی بیگانگی و با زیبایی‌شناسی کاملا ضدرئالیستی روبه‌رو شود، چراکه این زیبایی‌شناسی ضروری‌تر از هر زمانی است.» بلانشو هنگام نوشتن رمان آمینادب، به تفکر درباره ذات رمان مشغول بوده و در چند مقاله‌ای که در همین دوره نوشته به پرسش درباره رمان اشاره کرده است. ضمنا شرایطی که این مقالات در آن نوشته شده بود قابل‌توجه است. «بین سال‌های 1941 تا 1943 بلانشو در پاریس اشغال‌شده توسط آلمان نازی زندگی می‌کرد و برای نشریه‌ای طرفدار «مارشال پتن» ستون هفتگی می‌نوشت. اما بلانشو در این ستون مقالات سیاسی نمی‌نوشت و هیچ علاقه‌ای هم به این کار نداشت. در عوض ستون او با عنوان «وقایع‌نگاری زندگی روشنفکرانه» تماما وقف مسایل ادبی بود. به‌طور عجیبی به نظر می‌رسید که او به‌سادگی زمینه سیاسی جایی را که در آن زندگی می‌کرد، نادیده می‌گیرد. اغلب گفته می‌شود که آغاز جنگ جهانی دوم و به‌ویژه هنگام تسلیم فرانسه، برای بلانشو، دوره کناره‌گیری از سیاست به‌نفع ادبیات بود.» کریستوف بیدان، نویسنده زندگینامه بلانشو گفته که آمینادب، نام برادر کوچک‌تر امانوئل لویناس بود که پیش از انتشار رمان بلانشو، به دست نازی‌ها در لیتوانی کشته شد. آمینادب به زبان عبری به معنای «مردم من بخشنده هستند» است. البته اینها ارجاعاتی است که در هیچ کجای رمان آشکار نیست.
آمینادب اینطور شروع می‌شود: «روز کاملا برآمده بود. توماس که تا آن لحظه تنها بود، خوشحال بود که می‌دید یک مرد با ظاهری تنومند بی‌صدا راهرویش را جارو می‌کند. کرکره فلزی مغازه تا نیمه بالا بود. توماس کمی خم شد و دید زنی روی تختی دراز کشیده که تمام فضای اتاق را که مبله نبود، اشغال کرده بود. چهره زن ‌رو به دیوار بود، هرچند کاملا هم پنهان نبود: ظریف، بی‌قرار، رنجیده و سرشار از سکوت- اینگونه بود. توماس بلند شد، ایستاد. می‌خواست به راهش ادامه دهد. اما مرد تنومند که داشت جارو می‌کرد، صدایش زد. گفت: «بیا تو. دستش را دراز کرد تا راه را نشان دهد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.