روایتی از رمان «زنها در زندگی من یا دَلفِ معبد دلفی»
این نقد کاملا مغرضانه است یا خودت را دور بریز
احمد غلامی
«زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» را خواندم و تصمیم گرفتم هر طور شده، درباره آن چیزی بنویسم. چون فرید قدمی به شهادت کتاب، بچه سلسبیل است و من دوره راهنمایی را در سلسبیل و در مدرسه فرزین خواندهام. این خیابان که در جنوبغربی تهران است، «بالاشهر» ما بود، بالا شهری با بچههای جنوبشهری که هر وقت من از مدرسه تعطیل میشدم با ترسولرز از کوچهپسکوچه میرفتم تا گیرشان نیفتم که نمیشد و هفتهای نبود که کتک نخورم. پس این نقد کاملا مغرضانه و از سر انتقامجویی است. هر جنگی تمام میشود اما جنگ طبقاتی تمام نمیشود. پس اگر دنبال عدل و انصاف هستید این نوشته را نخوانید. روح شیطانی در من حلول کرد و گفت: «نقدت را مثل فصل ششم رمان؛ «کافه فقانسه» بنویس» یعنی نوشتن فارسی با لهجه فرانسوی، تا خود نویسنده هم طعم اینجور خواندن را تجربه کند.
دیدم شاید با اینطور نوشتن خوانندهها با خودشان بگویند: «اِ چه جالب، برویم کتاب را بخریم» و این نقض غرض است. باز شیطان راه دیگری جلوی پایم گذاشت: «بیا تو هم از روایت کتاب تقلید کن و با روایتی سرخوشانه و بازیگوش بنویس تا همه بخوانند.» و تاکید کرد: «مگر خودت بههمین دلیل کتاب را تا آخر نخواندی؟» اینجا بود که به شیطان شک کردم، معلوم نبود طرف من است یا نویسنده. یاد پدرم افتادم که میگفت: «آدم نباید اختیارش را دست شیطان بدهد. چون خودش از شیطان، شیطانتر است.» یاد اسمردیاکف در «برادران کارامازوف» افتادم که اختیارش را داد دست ایوان و پدرش را کشت. من که نمیخواهم فرید قدمی را بکشم، بگذریم.
پدر بیچارهام ناطورِ شبِ شرکت ویتانا بود. هر وقت بچهها توی مدرسه ازم سوال میکردند پدرت چکارهاست، میگفتم: «ناطور». آنها نمیدانستند ناطور یعنی چه و میگفتند: «برو خالی نبند، اگر بابات ناطوره، چرا خانهتان شمالشهر نیست!» پدرم صبحها که میآمد خانه تریاکش را میکشید و تا سرش را میگذاشت روی بالش خوابش میبرد. همین دوره بود که من کمونیست شدم و دلم میخواست خلق را نجات بدهم. همزمان با من برادرم سیگاری شد و هر دو کشیک میکشیدیم تا پدر بیدار شود تا یقهاش کنیم و او پول سیگارش را و من پول کتابم را
در بیاوریم. اما فایدهای نداشت. زیاد که اصرار میکردیم، پدرم دلش میسوخت، پول سیگار برادرم را میداد و من که اعتراض میکردم با پسگردنی از خانه بیرونم میکرد و میگفت: «یک کمونیست که دستش توی جیب باباش نیست!» این مزخرفات چیه دارم مینویسم. برگردیم سر اصل مطلب. باید فکرم را متمرکز کنم. اما نمیشود، این کتاب به آدمها و موضوعات زیادی پرداخته از کیسینجر تا مراد فرهادپور. تازه راوی 11تا زن هم گرفته و طلاق داده. خداییش جوانهای امروز خیلی هم بدشانس نیستند. مثلا همین کتابِ «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی»، کیفیت کاغذ متن و جلدش حرف ندارد. کاغذ متناش درجه یک و جلد گالینگور است، تازه آن هم با یک کاور اضافه. این یعنی ارایه دادن یک کالای شیک و چشمگیر. الحق همه کتابها باید اینجور چاپ شود، دست ناشرش درد نکند. این چیزها را زمانی فهمیدم که از کمونیست بودن خود پشیمان گشته و لیبرالی دوآتشه شدم و با جیب خالی رفتم سمت افکار بورژوازی. یک روز که مادرم خانه نبود و مهندس ریحانی میهمان پدرم بود، پیشنهاد دادم بروم برای ناهار ساندویچ بخرم. پدرم گفت: «من که اشتها ندارم، ببین آقای مهندس چی میل دارند.» مهندس ریحانی گفت: «با ساندویچ موافقم.» رفتم ساندویچ خریدم و آوردم. پدرم تا جعبههای ساندویچ را دید گفت: «باید خیلی مفصل وگران باشد.» مهندس ریحانی گفت: «این روزها توی دنیا حرف اول را بستهبندی میزند.» احساس غرور میکردم، انگار همه آنها کار من است. تندتند بستهها را باز کردم. پدرم همبرگر را برداشت، همبرگر، در دستهای کارگر پدرم به گردی یک شیرینی کشمشی بود. گفت: «ای بابا کی با این سیر میشود!» تا خواست عصبانی بشود مهندس ریحانی گفت: «راستی، میخواهی چهکاره بشوی؟» گفتم: «روشنفکر» گفت: «روشنفکری که شغل نیست. تو الان هم روشنفکری» و اشاره کرد به کتابخانه کوچکم گوشه اتاق. گفت: «داستایفسکی را دوست داری؟» گفتم: «آره.» گفت: «بهبه... از سارتر هم کتاب داری؟» گفتم: «بله» گفت: «این هم کافکا، جلال، مکتبهای ادبی سیدحسینی... همه اینها را خواندی؟» گفتم: «بله». گفت: «برای چی؟» گفتم: «میخواهم تو داستانهایم استفاده کنم» گفت: «بریزشان دور» بهم برخورد. باور نمیکردم کسی بگوید کتابهایت را دور بریز. با اینکه پدرم نگهبان بود، هیچ وقت این حرف را نمیزد. گفتم: «برای چی؟» گفت: «کتابها را نه، آن چیزهایی را که خواندی بریز دور. نویسنده میخواند میریزد دور. میفهمد میریزد دور، حس میکند میریزد دور. نویسندهای که دلش نیاد بریزد دور نویسنده نمیشود. خودت را هم دور بریز، بعد بنویس.» گفتم: «بعد چی بنویسم؟» گفت: «مهم نیست خودش میآید. فقط بریز دور بعد بنویس، فهمیدی!» گفتم: «آره» اما دروغ میگفتم، نفهمیده بودم. ناهار را خورده و نخورده، پدرم گفت: «مهندس جان تا بساط ما را دور نریختی بیا یه بست بزن.» مهندس ریحانی چنان زد زیر خنده که لقمه پرید توی گلویش و به سرفه افتاد و چشمهایش پر از اشک شد. گفت: «ببخشید!» و پاشد رفت تا صورتش را بشوید. پدرم گفت: «سیاسیه، ساواک شکنجهاش کرده تا میتوانی ازش یاد بگیر...» بلند شدم زدم بیرون. از کارها و رفتار خودم خجالت میکشیدم.
این خاطرات مزخرف چیه پشتسر هم توی سرم میآید. مگر قرار نبود، کتاب «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» را مغرضانه نقد کنم. واقعا هر کاری کردم نتوانستم فکرم را جمعوجور کنم. فرید جان ببخشید. اگر زنده بودم برای کتاب بعدیات از خجالتت در میآیم. البته اگر تا آن موقع آلزایمر نگرفته باشم. بگذارید این بار خوانندهها خودشان بروند و کتاب را بخرند و بخوانند که خوب و بدش هم پای خودشان باشد.
بعد از تحریر: صادقانه بگویم بعد از یک هفته از نوشتن این نقد، احساس میکنم «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» چیزی دارد که من از خواندنش لذت بردم اما درست نمیدانم آن چیست. شاید نثر شوخ آن یا فصلهای کوتاه آن یا حظ نهفته در لحن داستان است که مرا تا حدی راضی نگه داشته است. البته این به معنای نقض نظراتم در این نقد نیست که صرفا بیان حسی دوگانه در خودم است.
دیدم شاید با اینطور نوشتن خوانندهها با خودشان بگویند: «اِ چه جالب، برویم کتاب را بخریم» و این نقض غرض است. باز شیطان راه دیگری جلوی پایم گذاشت: «بیا تو هم از روایت کتاب تقلید کن و با روایتی سرخوشانه و بازیگوش بنویس تا همه بخوانند.» و تاکید کرد: «مگر خودت بههمین دلیل کتاب را تا آخر نخواندی؟» اینجا بود که به شیطان شک کردم، معلوم نبود طرف من است یا نویسنده. یاد پدرم افتادم که میگفت: «آدم نباید اختیارش را دست شیطان بدهد. چون خودش از شیطان، شیطانتر است.» یاد اسمردیاکف در «برادران کارامازوف» افتادم که اختیارش را داد دست ایوان و پدرش را کشت. من که نمیخواهم فرید قدمی را بکشم، بگذریم.
پدر بیچارهام ناطورِ شبِ شرکت ویتانا بود. هر وقت بچهها توی مدرسه ازم سوال میکردند پدرت چکارهاست، میگفتم: «ناطور». آنها نمیدانستند ناطور یعنی چه و میگفتند: «برو خالی نبند، اگر بابات ناطوره، چرا خانهتان شمالشهر نیست!» پدرم صبحها که میآمد خانه تریاکش را میکشید و تا سرش را میگذاشت روی بالش خوابش میبرد. همین دوره بود که من کمونیست شدم و دلم میخواست خلق را نجات بدهم. همزمان با من برادرم سیگاری شد و هر دو کشیک میکشیدیم تا پدر بیدار شود تا یقهاش کنیم و او پول سیگارش را و من پول کتابم را
در بیاوریم. اما فایدهای نداشت. زیاد که اصرار میکردیم، پدرم دلش میسوخت، پول سیگار برادرم را میداد و من که اعتراض میکردم با پسگردنی از خانه بیرونم میکرد و میگفت: «یک کمونیست که دستش توی جیب باباش نیست!» این مزخرفات چیه دارم مینویسم. برگردیم سر اصل مطلب. باید فکرم را متمرکز کنم. اما نمیشود، این کتاب به آدمها و موضوعات زیادی پرداخته از کیسینجر تا مراد فرهادپور. تازه راوی 11تا زن هم گرفته و طلاق داده. خداییش جوانهای امروز خیلی هم بدشانس نیستند. مثلا همین کتابِ «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی»، کیفیت کاغذ متن و جلدش حرف ندارد. کاغذ متناش درجه یک و جلد گالینگور است، تازه آن هم با یک کاور اضافه. این یعنی ارایه دادن یک کالای شیک و چشمگیر. الحق همه کتابها باید اینجور چاپ شود، دست ناشرش درد نکند. این چیزها را زمانی فهمیدم که از کمونیست بودن خود پشیمان گشته و لیبرالی دوآتشه شدم و با جیب خالی رفتم سمت افکار بورژوازی. یک روز که مادرم خانه نبود و مهندس ریحانی میهمان پدرم بود، پیشنهاد دادم بروم برای ناهار ساندویچ بخرم. پدرم گفت: «من که اشتها ندارم، ببین آقای مهندس چی میل دارند.» مهندس ریحانی گفت: «با ساندویچ موافقم.» رفتم ساندویچ خریدم و آوردم. پدرم تا جعبههای ساندویچ را دید گفت: «باید خیلی مفصل وگران باشد.» مهندس ریحانی گفت: «این روزها توی دنیا حرف اول را بستهبندی میزند.» احساس غرور میکردم، انگار همه آنها کار من است. تندتند بستهها را باز کردم. پدرم همبرگر را برداشت، همبرگر، در دستهای کارگر پدرم به گردی یک شیرینی کشمشی بود. گفت: «ای بابا کی با این سیر میشود!» تا خواست عصبانی بشود مهندس ریحانی گفت: «راستی، میخواهی چهکاره بشوی؟» گفتم: «روشنفکر» گفت: «روشنفکری که شغل نیست. تو الان هم روشنفکری» و اشاره کرد به کتابخانه کوچکم گوشه اتاق. گفت: «داستایفسکی را دوست داری؟» گفتم: «آره.» گفت: «بهبه... از سارتر هم کتاب داری؟» گفتم: «بله» گفت: «این هم کافکا، جلال، مکتبهای ادبی سیدحسینی... همه اینها را خواندی؟» گفتم: «بله». گفت: «برای چی؟» گفتم: «میخواهم تو داستانهایم استفاده کنم» گفت: «بریزشان دور» بهم برخورد. باور نمیکردم کسی بگوید کتابهایت را دور بریز. با اینکه پدرم نگهبان بود، هیچ وقت این حرف را نمیزد. گفتم: «برای چی؟» گفت: «کتابها را نه، آن چیزهایی را که خواندی بریز دور. نویسنده میخواند میریزد دور. میفهمد میریزد دور، حس میکند میریزد دور. نویسندهای که دلش نیاد بریزد دور نویسنده نمیشود. خودت را هم دور بریز، بعد بنویس.» گفتم: «بعد چی بنویسم؟» گفت: «مهم نیست خودش میآید. فقط بریز دور بعد بنویس، فهمیدی!» گفتم: «آره» اما دروغ میگفتم، نفهمیده بودم. ناهار را خورده و نخورده، پدرم گفت: «مهندس جان تا بساط ما را دور نریختی بیا یه بست بزن.» مهندس ریحانی چنان زد زیر خنده که لقمه پرید توی گلویش و به سرفه افتاد و چشمهایش پر از اشک شد. گفت: «ببخشید!» و پاشد رفت تا صورتش را بشوید. پدرم گفت: «سیاسیه، ساواک شکنجهاش کرده تا میتوانی ازش یاد بگیر...» بلند شدم زدم بیرون. از کارها و رفتار خودم خجالت میکشیدم.
این خاطرات مزخرف چیه پشتسر هم توی سرم میآید. مگر قرار نبود، کتاب «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» را مغرضانه نقد کنم. واقعا هر کاری کردم نتوانستم فکرم را جمعوجور کنم. فرید جان ببخشید. اگر زنده بودم برای کتاب بعدیات از خجالتت در میآیم. البته اگر تا آن موقع آلزایمر نگرفته باشم. بگذارید این بار خوانندهها خودشان بروند و کتاب را بخرند و بخوانند که خوب و بدش هم پای خودشان باشد.
بعد از تحریر: صادقانه بگویم بعد از یک هفته از نوشتن این نقد، احساس میکنم «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» چیزی دارد که من از خواندنش لذت بردم اما درست نمیدانم آن چیست. شاید نثر شوخ آن یا فصلهای کوتاه آن یا حظ نهفته در لحن داستان است که مرا تا حدی راضی نگه داشته است. البته این به معنای نقض نظراتم در این نقد نیست که صرفا بیان حسی دوگانه در خودم است.
«زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» را خواندم و تصمیم گرفتم هر طور شده، درباره آن چیزی بنویسم. چون فرید قدمی به شهادت کتاب، بچه سلسبیل است و من دوره راهنمایی را در سلسبیل و در مدرسه فرزین خواندهام. این خیابان که در جنوبغربی تهران است، «بالاشهر» ما بود، بالا شهری با بچههای جنوبشهری که هر وقت من از مدرسه تعطیل میشدم با ترسولرز از کوچهپسکوچه میرفتم تا گیرشان نیفتم که نمیشد و هفتهای نبود که کتک نخورم. پس این نقد کاملا مغرضانه و از سر انتقامجویی است. هر جنگی تمام میشود اما جنگ طبقاتی تمام نمیشود. پس اگر دنبال عدل و انصاف هستید این نوشته را نخوانید. روح شیطانی در من حلول کرد و گفت: «نقدت را مثل فصل ششم رمان؛ «کافه فقانسه» بنویس» یعنی نوشتن فارسی با لهجه فرانسوی، تا خود نویسنده هم طعم اینجور خواندن را تجربه کند.
دیدم شاید با اینطور نوشتن خوانندهها با خودشان بگویند: «اِ چه جالب، برویم کتاب را بخریم» و این نقض غرض است. باز شیطان راه دیگری جلوی پایم گذاشت: «بیا تو هم از روایت کتاب تقلید کن و با روایتی سرخوشانه و بازیگوش بنویس تا همه بخوانند.» و تاکید کرد: «مگر خودت بههمین دلیل کتاب را تا آخر نخواندی؟» اینجا بود که به شیطان شک کردم، معلوم نبود طرف من است یا نویسنده. یاد پدرم افتادم که میگفت: «آدم نباید اختیارش را دست شیطان بدهد. چون خودش از شیطان، شیطانتر است.» یاد اسمردیاکف در «برادران کارامازوف» افتادم که اختیارش را داد دست ایوان و پدرش را کشت. من که نمیخواهم فرید قدمی را بکشم، بگذریم.
پدر بیچارهام ناطورِ شبِ شرکت ویتانا بود. هر وقت بچهها توی مدرسه ازم سوال میکردند پدرت چکارهاست، میگفتم: «ناطور». آنها نمیدانستند ناطور یعنی چه و میگفتند: «برو خالی نبند، اگر بابات ناطوره، چرا خانهتان شمالشهر نیست!» پدرم صبحها که میآمد خانه تریاکش را میکشید و تا سرش را میگذاشت روی بالش خوابش میبرد. همین دوره بود که من کمونیست شدم و دلم میخواست خلق را نجات بدهم. همزمان با من برادرم سیگاری شد و هر دو کشیک میکشیدیم تا پدر بیدار شود تا یقهاش کنیم و او پول سیگارش را و من پول کتابم را
در بیاوریم. اما فایدهای نداشت. زیاد که اصرار میکردیم، پدرم دلش میسوخت، پول سیگار برادرم را میداد و من که اعتراض میکردم با پسگردنی از خانه بیرونم میکرد و میگفت: «یک کمونیست که دستش توی جیب باباش نیست!» این مزخرفات چیه دارم مینویسم. برگردیم سر اصل مطلب. باید فکرم را متمرکز کنم. اما نمیشود، این کتاب به آدمها و موضوعات زیادی پرداخته از کیسینجر تا مراد فرهادپور. تازه راوی 11تا زن هم گرفته و طلاق داده. خداییش جوانهای امروز خیلی هم بدشانس نیستند. مثلا همین کتابِ «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی»، کیفیت کاغذ متن و جلدش حرف ندارد. کاغذ متناش درجه یک و جلد گالینگور است، تازه آن هم با یک کاور اضافه. این یعنی ارایه دادن یک کالای شیک و چشمگیر. الحق همه کتابها باید اینجور چاپ شود، دست ناشرش درد نکند. این چیزها را زمانی فهمیدم که از کمونیست بودن خود پشیمان گشته و لیبرالی دوآتشه شدم و با جیب خالی رفتم سمت افکار بورژوازی. یک روز که مادرم خانه نبود و مهندس ریحانی میهمان پدرم بود، پیشنهاد دادم بروم برای ناهار ساندویچ بخرم. پدرم گفت: «من که اشتها ندارم، ببین آقای مهندس چی میل دارند.» مهندس ریحانی گفت: «با ساندویچ موافقم.» رفتم ساندویچ خریدم و آوردم. پدرم تا جعبههای ساندویچ را دید گفت: «باید خیلی مفصل وگران باشد.» مهندس ریحانی گفت: «این روزها توی دنیا حرف اول را بستهبندی میزند.» احساس غرور میکردم، انگار همه آنها کار من است. تندتند بستهها را باز کردم. پدرم همبرگر را برداشت، همبرگر، در دستهای کارگر پدرم به گردی یک شیرینی کشمشی بود. گفت: «ای بابا کی با این سیر میشود!» تا خواست عصبانی بشود مهندس ریحانی گفت: «راستی، میخواهی چهکاره بشوی؟» گفتم: «روشنفکر» گفت: «روشنفکری که شغل نیست. تو الان هم روشنفکری» و اشاره کرد به کتابخانه کوچکم گوشه اتاق. گفت: «داستایفسکی را دوست داری؟» گفتم: «آره.» گفت: «بهبه... از سارتر هم کتاب داری؟» گفتم: «بله» گفت: «این هم کافکا، جلال، مکتبهای ادبی سیدحسینی... همه اینها را خواندی؟» گفتم: «بله». گفت: «برای چی؟» گفتم: «میخواهم تو داستانهایم استفاده کنم» گفت: «بریزشان دور» بهم برخورد. باور نمیکردم کسی بگوید کتابهایت را دور بریز. با اینکه پدرم نگهبان بود، هیچ وقت این حرف را نمیزد. گفتم: «برای چی؟» گفت: «کتابها را نه، آن چیزهایی را که خواندی بریز دور. نویسنده میخواند میریزد دور. میفهمد میریزد دور، حس میکند میریزد دور. نویسندهای که دلش نیاد بریزد دور نویسنده نمیشود. خودت را هم دور بریز، بعد بنویس.» گفتم: «بعد چی بنویسم؟» گفت: «مهم نیست خودش میآید. فقط بریز دور بعد بنویس، فهمیدی!» گفتم: «آره» اما دروغ میگفتم، نفهمیده بودم. ناهار را خورده و نخورده، پدرم گفت: «مهندس جان تا بساط ما را دور نریختی بیا یه بست بزن.» مهندس ریحانی چنان زد زیر خنده که لقمه پرید توی گلویش و به سرفه افتاد و چشمهایش پر از اشک شد. گفت: «ببخشید!» و پاشد رفت تا صورتش را بشوید. پدرم گفت: «سیاسیه، ساواک شکنجهاش کرده تا میتوانی ازش یاد بگیر...» بلند شدم زدم بیرون. از کارها و رفتار خودم خجالت میکشیدم.
این خاطرات مزخرف چیه پشتسر هم توی سرم میآید. مگر قرار نبود، کتاب «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» را مغرضانه نقد کنم. واقعا هر کاری کردم نتوانستم فکرم را جمعوجور کنم. فرید جان ببخشید. اگر زنده بودم برای کتاب بعدیات از خجالتت در میآیم. البته اگر تا آن موقع آلزایمر نگرفته باشم. بگذارید این بار خوانندهها خودشان بروند و کتاب را بخرند و بخوانند که خوب و بدش هم پای خودشان باشد.
بعد از تحریر: صادقانه بگویم بعد از یک هفته از نوشتن این نقد، احساس میکنم «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» چیزی دارد که من از خواندنش لذت بردم اما درست نمیدانم آن چیست. شاید نثر شوخ آن یا فصلهای کوتاه آن یا حظ نهفته در لحن داستان است که مرا تا حدی راضی نگه داشته است. البته این به معنای نقض نظراتم در این نقد نیست که صرفا بیان حسی دوگانه در خودم است.
دیدم شاید با اینطور نوشتن خوانندهها با خودشان بگویند: «اِ چه جالب، برویم کتاب را بخریم» و این نقض غرض است. باز شیطان راه دیگری جلوی پایم گذاشت: «بیا تو هم از روایت کتاب تقلید کن و با روایتی سرخوشانه و بازیگوش بنویس تا همه بخوانند.» و تاکید کرد: «مگر خودت بههمین دلیل کتاب را تا آخر نخواندی؟» اینجا بود که به شیطان شک کردم، معلوم نبود طرف من است یا نویسنده. یاد پدرم افتادم که میگفت: «آدم نباید اختیارش را دست شیطان بدهد. چون خودش از شیطان، شیطانتر است.» یاد اسمردیاکف در «برادران کارامازوف» افتادم که اختیارش را داد دست ایوان و پدرش را کشت. من که نمیخواهم فرید قدمی را بکشم، بگذریم.
پدر بیچارهام ناطورِ شبِ شرکت ویتانا بود. هر وقت بچهها توی مدرسه ازم سوال میکردند پدرت چکارهاست، میگفتم: «ناطور». آنها نمیدانستند ناطور یعنی چه و میگفتند: «برو خالی نبند، اگر بابات ناطوره، چرا خانهتان شمالشهر نیست!» پدرم صبحها که میآمد خانه تریاکش را میکشید و تا سرش را میگذاشت روی بالش خوابش میبرد. همین دوره بود که من کمونیست شدم و دلم میخواست خلق را نجات بدهم. همزمان با من برادرم سیگاری شد و هر دو کشیک میکشیدیم تا پدر بیدار شود تا یقهاش کنیم و او پول سیگارش را و من پول کتابم را
در بیاوریم. اما فایدهای نداشت. زیاد که اصرار میکردیم، پدرم دلش میسوخت، پول سیگار برادرم را میداد و من که اعتراض میکردم با پسگردنی از خانه بیرونم میکرد و میگفت: «یک کمونیست که دستش توی جیب باباش نیست!» این مزخرفات چیه دارم مینویسم. برگردیم سر اصل مطلب. باید فکرم را متمرکز کنم. اما نمیشود، این کتاب به آدمها و موضوعات زیادی پرداخته از کیسینجر تا مراد فرهادپور. تازه راوی 11تا زن هم گرفته و طلاق داده. خداییش جوانهای امروز خیلی هم بدشانس نیستند. مثلا همین کتابِ «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی»، کیفیت کاغذ متن و جلدش حرف ندارد. کاغذ متناش درجه یک و جلد گالینگور است، تازه آن هم با یک کاور اضافه. این یعنی ارایه دادن یک کالای شیک و چشمگیر. الحق همه کتابها باید اینجور چاپ شود، دست ناشرش درد نکند. این چیزها را زمانی فهمیدم که از کمونیست بودن خود پشیمان گشته و لیبرالی دوآتشه شدم و با جیب خالی رفتم سمت افکار بورژوازی. یک روز که مادرم خانه نبود و مهندس ریحانی میهمان پدرم بود، پیشنهاد دادم بروم برای ناهار ساندویچ بخرم. پدرم گفت: «من که اشتها ندارم، ببین آقای مهندس چی میل دارند.» مهندس ریحانی گفت: «با ساندویچ موافقم.» رفتم ساندویچ خریدم و آوردم. پدرم تا جعبههای ساندویچ را دید گفت: «باید خیلی مفصل وگران باشد.» مهندس ریحانی گفت: «این روزها توی دنیا حرف اول را بستهبندی میزند.» احساس غرور میکردم، انگار همه آنها کار من است. تندتند بستهها را باز کردم. پدرم همبرگر را برداشت، همبرگر، در دستهای کارگر پدرم به گردی یک شیرینی کشمشی بود. گفت: «ای بابا کی با این سیر میشود!» تا خواست عصبانی بشود مهندس ریحانی گفت: «راستی، میخواهی چهکاره بشوی؟» گفتم: «روشنفکر» گفت: «روشنفکری که شغل نیست. تو الان هم روشنفکری» و اشاره کرد به کتابخانه کوچکم گوشه اتاق. گفت: «داستایفسکی را دوست داری؟» گفتم: «آره.» گفت: «بهبه... از سارتر هم کتاب داری؟» گفتم: «بله» گفت: «این هم کافکا، جلال، مکتبهای ادبی سیدحسینی... همه اینها را خواندی؟» گفتم: «بله». گفت: «برای چی؟» گفتم: «میخواهم تو داستانهایم استفاده کنم» گفت: «بریزشان دور» بهم برخورد. باور نمیکردم کسی بگوید کتابهایت را دور بریز. با اینکه پدرم نگهبان بود، هیچ وقت این حرف را نمیزد. گفتم: «برای چی؟» گفت: «کتابها را نه، آن چیزهایی را که خواندی بریز دور. نویسنده میخواند میریزد دور. میفهمد میریزد دور، حس میکند میریزد دور. نویسندهای که دلش نیاد بریزد دور نویسنده نمیشود. خودت را هم دور بریز، بعد بنویس.» گفتم: «بعد چی بنویسم؟» گفت: «مهم نیست خودش میآید. فقط بریز دور بعد بنویس، فهمیدی!» گفتم: «آره» اما دروغ میگفتم، نفهمیده بودم. ناهار را خورده و نخورده، پدرم گفت: «مهندس جان تا بساط ما را دور نریختی بیا یه بست بزن.» مهندس ریحانی چنان زد زیر خنده که لقمه پرید توی گلویش و به سرفه افتاد و چشمهایش پر از اشک شد. گفت: «ببخشید!» و پاشد رفت تا صورتش را بشوید. پدرم گفت: «سیاسیه، ساواک شکنجهاش کرده تا میتوانی ازش یاد بگیر...» بلند شدم زدم بیرون. از کارها و رفتار خودم خجالت میکشیدم.
این خاطرات مزخرف چیه پشتسر هم توی سرم میآید. مگر قرار نبود، کتاب «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» را مغرضانه نقد کنم. واقعا هر کاری کردم نتوانستم فکرم را جمعوجور کنم. فرید جان ببخشید. اگر زنده بودم برای کتاب بعدیات از خجالتت در میآیم. البته اگر تا آن موقع آلزایمر نگرفته باشم. بگذارید این بار خوانندهها خودشان بروند و کتاب را بخرند و بخوانند که خوب و بدش هم پای خودشان باشد.
بعد از تحریر: صادقانه بگویم بعد از یک هفته از نوشتن این نقد، احساس میکنم «زنها در زندگی من یا دلف معبد دلفی» چیزی دارد که من از خواندنش لذت بردم اما درست نمیدانم آن چیست. شاید نثر شوخ آن یا فصلهای کوتاه آن یا حظ نهفته در لحن داستان است که مرا تا حدی راضی نگه داشته است. البته این به معنای نقض نظراتم در این نقد نیست که صرفا بیان حسی دوگانه در خودم است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.