|

یادداشتی بر مجموعه‌ شعر «آن‌گونه که دانه‌های انگور» سروده مهدی مظاهری

نشانه‌های زخم

احمد پوری

نخست اینکه این مجموعه با زبانی پاکیزه و بدون دست‌اندازهای رایج که امروز در شعر بسیاری به‌ویژه نوگامان دیده می‌شود، فضایی قابل ارتباط بین شاعر و مخاطب می‌سازد.

شعرها با حال‌وهوای جنگ، از زبان سربازی آغاز می‌شود که جنگ در ذهن و خیالش لکه‌های دردناکی به جا گذاشته است. شاعر بدون دست‌زدن به سانتی‌مانتالیسم در نشان‌دادن این نابسامانی‌ها با تصاویری به‌ظاهر عاری از خشونت آشکار، زهر جنگ را در کام ما می‌ریزد.
در خود خزیده‌ام
در فکر وصیت‌نامه‌ای
که شاید
فرزندانم آن را بخوانند.
پدرم راست می‌گفت
«وقتی می‌ترسی
نباید بنویسی» (صفحه 16).
او در پی وصیت‌نامه‌ای پر‌افتخار برای نسل پس از خود نیست. هنوز هزاران پرسش در ذهن او برای چرایی این جنگ است. می‌خواهد شعارهای رایج را بشکند و نظر واقعی خود را درباره این پدیده دهشتناکی که به درازای تاریخ بشر ویرانگر بوده، بگوید.
ما از جنگ بیزار بودیم
اگرچه بر دشمن می‌تاختیم (صفحه 9).
چیزی به نام پیروزی برای جنگ قائل نمی‌شود و معتقد است که حتی اگر نقشه‌های جغرافیایی هم در نتیجه جنگ عوض شود، کسی پیروز نشده است.
پیروزی
آن است
که کارخانه‌ها
به‌ جای تفنگ‌ها و گلوله‌ها
پارچه‌های سفید ببافند
رنگی که در همه پرچم‌ها هست (صفحه 10).
شاعر پس از حکایت جنگ وارد فضای تغزلی و عاشقانه می‌شود.
ساعت مچی‌ات را باز کن...
اکنون
درست
وقت بوسیدن توست (صفحه 11).
عشق نیز برای شاعر بستری است برای طرح پرسش‌های فلسفی.
محبوب من
درباره حقیقت «عشق»
چه تفسیرهای ساده‌لوحانه‌ای نوشته‌اند (صفحه 17).
شاعر، در اکثر شعرهای عاشقانه این کتاب، کاری با دیدارها و سرخوشی‌های عشق ندارد. آنچه زیر ذره‌بین او قرار می‌گیرد، مفهوم عشق است و اعتبار آن. شاعر این مجموعه در هراسی ابدی و مکانی پر از آشوب و دلهره زندگی می‌کند. حادثه‌های پی‌در‌پی، انفجارها، آرامش و سکون را بی‌اعتبار می‌کند. این است که همه‌ چیز به‌ظاهر عادی زندگی، او را به تفکر فلسفی وامی‌دارد. راوی اشعار انسانی است غمگین و گاه یکسره ناامید و قربانی بازی‌های سیاسی. او زیستن در محدوده‌ای جغرافیایی را نوعی محکومیت به رنج ابدی در فضایی تنگ و کم‌هوا می‌داند.

مرد
چمدانش راباز کرد
و دریایی بیرون آورد
که روزی در آن غرق شده بود (صفحه 65).
هویت شاعر در این نوع شعرها سخت مخدوش است.
می‌آرامم
همچون دریای به دام افتاده
همچون سرزمین‌های گلستان‌شده در ترکمنچای
همچون جزیره‌ای که به تازیان وا‌نهاده شد
پیش از ناکامی آریامهر
در چالش با تازیان بوکینگهام... (صفحه 79).
مهدی مظاهری شاعر این مجموعه در پی بازی‌های زبانی نیست. و همین شعر او را سرراست و آسان کرده است. او می‌کوشد پیام حسی خود را با شفاف‌ترین واژه‌ها و عبارات به خواننده منتقل کند. این است که وسوسه آراستن شعر به بازی‌ها و کرشمه‌های زبانی را کنار نهاده. در شعر او فقط استعاره و تشبیه است که دست بالا را دارد. در واقع حتی عنوان کتاب هم با تشبیه مستقیم بیان می‌شود «آن‌گونه که دانه‌های انگور». شاعر حتی عمدی دارد در بی‌واسطه نشان‌دادن تشبیه با «مثل».
دلگیرم
مثل اتاقی که نمی‌تواند بزرگ شود
مثل نامه بی‌نشانی که برگشت می‌خورد
مثل بیماری که نمی‌داند
آخرین برگ درخت
نقاشی شبانه‌ای است
بر دیوار (صفحه 66).
شاعر در این مجموعه خواننده را در فضایی غبارآلود و پر‌اندوه می‌چرخاند. اندوه او از سر یأس و بدبینی نیست. او نشانه‌های زخم خنجری را بر جانش نشان می‌دهد که روابط حاکم بر زیستگاهش بر آن نشانده است. مهدی مظاهری شاعری است صمیمی که نمی‌خواهد تظاهر کند و دروغ بگوید. و درست به این سبب است که شعر او در دل می‌نشیند.

نخست اینکه این مجموعه با زبانی پاکیزه و بدون دست‌اندازهای رایج که امروز در شعر بسیاری به‌ویژه نوگامان دیده می‌شود، فضایی قابل ارتباط بین شاعر و مخاطب می‌سازد.

شعرها با حال‌وهوای جنگ، از زبان سربازی آغاز می‌شود که جنگ در ذهن و خیالش لکه‌های دردناکی به جا گذاشته است. شاعر بدون دست‌زدن به سانتی‌مانتالیسم در نشان‌دادن این نابسامانی‌ها با تصاویری به‌ظاهر عاری از خشونت آشکار، زهر جنگ را در کام ما می‌ریزد.
در خود خزیده‌ام
در فکر وصیت‌نامه‌ای
که شاید
فرزندانم آن را بخوانند.
پدرم راست می‌گفت
«وقتی می‌ترسی
نباید بنویسی» (صفحه 16).
او در پی وصیت‌نامه‌ای پر‌افتخار برای نسل پس از خود نیست. هنوز هزاران پرسش در ذهن او برای چرایی این جنگ است. می‌خواهد شعارهای رایج را بشکند و نظر واقعی خود را درباره این پدیده دهشتناکی که به درازای تاریخ بشر ویرانگر بوده، بگوید.
ما از جنگ بیزار بودیم
اگرچه بر دشمن می‌تاختیم (صفحه 9).
چیزی به نام پیروزی برای جنگ قائل نمی‌شود و معتقد است که حتی اگر نقشه‌های جغرافیایی هم در نتیجه جنگ عوض شود، کسی پیروز نشده است.
پیروزی
آن است
که کارخانه‌ها
به‌ جای تفنگ‌ها و گلوله‌ها
پارچه‌های سفید ببافند
رنگی که در همه پرچم‌ها هست (صفحه 10).
شاعر پس از حکایت جنگ وارد فضای تغزلی و عاشقانه می‌شود.
ساعت مچی‌ات را باز کن...
اکنون
درست
وقت بوسیدن توست (صفحه 11).
عشق نیز برای شاعر بستری است برای طرح پرسش‌های فلسفی.
محبوب من
درباره حقیقت «عشق»
چه تفسیرهای ساده‌لوحانه‌ای نوشته‌اند (صفحه 17).
شاعر، در اکثر شعرهای عاشقانه این کتاب، کاری با دیدارها و سرخوشی‌های عشق ندارد. آنچه زیر ذره‌بین او قرار می‌گیرد، مفهوم عشق است و اعتبار آن. شاعر این مجموعه در هراسی ابدی و مکانی پر از آشوب و دلهره زندگی می‌کند. حادثه‌های پی‌در‌پی، انفجارها، آرامش و سکون را بی‌اعتبار می‌کند. این است که همه‌ چیز به‌ظاهر عادی زندگی، او را به تفکر فلسفی وامی‌دارد. راوی اشعار انسانی است غمگین و گاه یکسره ناامید و قربانی بازی‌های سیاسی. او زیستن در محدوده‌ای جغرافیایی را نوعی محکومیت به رنج ابدی در فضایی تنگ و کم‌هوا می‌داند.

مرد
چمدانش راباز کرد
و دریایی بیرون آورد
که روزی در آن غرق شده بود (صفحه 65).
هویت شاعر در این نوع شعرها سخت مخدوش است.
می‌آرامم
همچون دریای به دام افتاده
همچون سرزمین‌های گلستان‌شده در ترکمنچای
همچون جزیره‌ای که به تازیان وا‌نهاده شد
پیش از ناکامی آریامهر
در چالش با تازیان بوکینگهام... (صفحه 79).
مهدی مظاهری شاعر این مجموعه در پی بازی‌های زبانی نیست. و همین شعر او را سرراست و آسان کرده است. او می‌کوشد پیام حسی خود را با شفاف‌ترین واژه‌ها و عبارات به خواننده منتقل کند. این است که وسوسه آراستن شعر به بازی‌ها و کرشمه‌های زبانی را کنار نهاده. در شعر او فقط استعاره و تشبیه است که دست بالا را دارد. در واقع حتی عنوان کتاب هم با تشبیه مستقیم بیان می‌شود «آن‌گونه که دانه‌های انگور». شاعر حتی عمدی دارد در بی‌واسطه نشان‌دادن تشبیه با «مثل».
دلگیرم
مثل اتاقی که نمی‌تواند بزرگ شود
مثل نامه بی‌نشانی که برگشت می‌خورد
مثل بیماری که نمی‌داند
آخرین برگ درخت
نقاشی شبانه‌ای است
بر دیوار (صفحه 66).
شاعر در این مجموعه خواننده را در فضایی غبارآلود و پر‌اندوه می‌چرخاند. اندوه او از سر یأس و بدبینی نیست. او نشانه‌های زخم خنجری را بر جانش نشان می‌دهد که روابط حاکم بر زیستگاهش بر آن نشانده است. مهدی مظاهری شاعری است صمیمی که نمی‌خواهد تظاهر کند و دروغ بگوید. و درست به این سبب است که شعر او در دل می‌نشیند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.