خردهریزهای جامعهای متلاشی
شرق: «عصیان»، رمانی از یوزف روت که به واپسین دم زندگی یک انسان و ذهنیت او مربوط است، چندی پیش با ترجمه سینا درویشعمران و کیوان غفاری به فارسی منتشر شده بود و بهتازگی چاپ تازهای از آن در نشر بیدگل منتشر شده است.
یوزف روت، نویسنده و روزنامهنگار قرن بیستمی اتریش است كه در سال 1894 در خانوادهای یهودی متولد شد. او در دوران جوانی در دانشگاه وین فلسفه و ادبیات آلمانی خواند و در 1916 با پیوستن به نیروهای ارتش تحصیل را رها كرد. جنگ تجربهای است كه تأثیر زیادی بر روت گذاشت و رد این تجربه در برخی آثار او دیده میشود. روت هم بهعنوان نویسنده و هم بهعنوان روزنامهنگار چهره مهمی به شمار میرفت و در هر دو عرصه شناختهشده بود. او در سال 1923 اولین رمانش به نام «تار عنكبوت» را نوشت؛ داستانی كه البته هیچگاه در قالب كتاب به چاپ نرسید. روت این رمان را به شكل پاورقی در روزنامه كارگر وین چاپ میكرد و بعدها آن را به لحاظ ادبی بیارزش دانست. رمان بعدی او «هتل ساوی» نام دارد كه در روزنامه فرانكفورتر منتشر میشد.
«عصیان» سومین رمان یوزف روت است که با این سطور آغاز میشود: «کمپ بیمارستان صحرایی شماره 24 در حومه شهر قرار داشت. آدم سالم و سرحال فاصله آخرین ایستگاه تراموا تا بیمارستان را در نیم ساعت طی میكرد. تراموا به طرف دنیا میرفت، به طرف شهر و زندگی، اما بیماران بیمارستان صحرایی شماره 24 قادر نبودند خود را به ایستگاه تراموا برسانند. آنها نابینا یا فلج بودند، میلنگیدند. ستون فقراتشان خردوخمیر شده بود یا قطع عضو شده بودند یا منتظر عمل قطع عضو بودند. جنگ را خیلی وقت پیش پشت سر گذاشته بودند؛ آموزش نظامی، گروهبان، سروان، گروهان خطشکن، وعاظ ارتش، تولید قیصر، یغلاوی، سنگر و حمله همه را فراموش کرده بودند. جنگ بین آنها و دشمن دیگر تمام شده بود».
این رمان که در روزنامه سوسیالیستهای آلمانی فورورتس منتشر میشد، در سال 1924 در قالب كتاب هم منتشر شد. این سه رمان به دوره آغازین كار روت اختصاص دارند. در بخشی از این داستان میخوانیم: «آدمی میتواند تکهای باارزش و بیتردید حیاتی از وجودش را از دست بدهد و درعینحال به زندگی ادامه دهد. آدم روی دو پایش راه میرود و یکدفعه از زانو به پایین یک پایش قطع میشود؛ مثل چاقویی که از دستهاش جدا شود و باز به راهرفتن ادامه میدهد. نه دردی در کار است، نه خونی دیده میشود، نه گوشتی هست، نه استخوانی و نه رگی». منتقدان «عصیان» را روایتی دانستهاند که از منطق اروپایی و سرراست قصه پریان پیروی میکند و او را یکی از زوایای چهارگوشی میدانند که رئوس دیگرش نامهای بزرگی مانند کافکا، موزیل و تسوایگ هستند.
آندریاس پوم، شخصیت اصلی «عصیان»، کهنهسربازی بازگشته از جنگ جهانی اول است که یک پایش را در جنگ از دست داده و چیزی جز یک نشان نظامی برایش باقی نمانده. او که نوازندهای خیابانی است، برخلاف همرزمانش در جنگ، به خدا و دولت باوری خدشهناپذیر دارد و دشمن و مخالف کافران و دائمالخمرها، دزدها و غارتگرها است؛ اما به طرزی طعنهآمیز پس از یک نزاع خیابانی بهعنوان یک شورشی و عاصی زندانی میشود و تمام چیزهایی که به آنها باور دارد، در لبه پرتگاه قرار میگیرند. در بخشی دیگر از این رمان میخوانیم: «آقای آرنولد قدبلند، تندرست و به نسبت متمول بود و با این حال چندان از زندگیاش راضی نبود. کسبوکارش رونق داشت. در خانه همسری وفادار منتظرش بود که برایش دو فرزند به دنیا آورده بود: دقیقا همانطور که آرزویش را داشت، یک پسر و یک دختر. کتوشلوارهایش خوب به تنش مینشست، کراواتهایش همیشه مطابق مد روز بود، ساعت جیبیاش درست کار میکرد و ساعات روزش با دقت هرچه تمامتر برنامهریزی شده بود. هیچ اتفاق غیرمنتظره ناخوشایندی زندگی آرام و منظمش را متزلزل نمیکرد. تقریبا غیرممکن بود که سر صبح نامهای آزاردهنده از خویشاوندی فقیر به دستش برسد که
در آن عاجزانه از او طلب کمک کرده باشد. اصلا خویشاوند فقیر نداشت. از خانوادهای مرفه بود که در آن هیچ دعوا و مرافعهای رخ نمیداد. همه اعضای خانواده شبیه هم بودند، با یک جور بیاعتنایی مسالمتآمیز و جهانبینی مشابه، نگرش سیاسی مشابه، سلیقه شخصی مشابه و همینطور در تحقیر سلیقه رایج یا پیروی از آن با هم مو نمیزدند».
شرق: «عصیان»، رمانی از یوزف روت که به واپسین دم زندگی یک انسان و ذهنیت او مربوط است، چندی پیش با ترجمه سینا درویشعمران و کیوان غفاری به فارسی منتشر شده بود و بهتازگی چاپ تازهای از آن در نشر بیدگل منتشر شده است.
یوزف روت، نویسنده و روزنامهنگار قرن بیستمی اتریش است كه در سال 1894 در خانوادهای یهودی متولد شد. او در دوران جوانی در دانشگاه وین فلسفه و ادبیات آلمانی خواند و در 1916 با پیوستن به نیروهای ارتش تحصیل را رها كرد. جنگ تجربهای است كه تأثیر زیادی بر روت گذاشت و رد این تجربه در برخی آثار او دیده میشود. روت هم بهعنوان نویسنده و هم بهعنوان روزنامهنگار چهره مهمی به شمار میرفت و در هر دو عرصه شناختهشده بود. او در سال 1923 اولین رمانش به نام «تار عنكبوت» را نوشت؛ داستانی كه البته هیچگاه در قالب كتاب به چاپ نرسید. روت این رمان را به شكل پاورقی در روزنامه كارگر وین چاپ میكرد و بعدها آن را به لحاظ ادبی بیارزش دانست. رمان بعدی او «هتل ساوی» نام دارد كه در روزنامه فرانكفورتر منتشر میشد.
«عصیان» سومین رمان یوزف روت است که با این سطور آغاز میشود: «کمپ بیمارستان صحرایی شماره 24 در حومه شهر قرار داشت. آدم سالم و سرحال فاصله آخرین ایستگاه تراموا تا بیمارستان را در نیم ساعت طی میكرد. تراموا به طرف دنیا میرفت، به طرف شهر و زندگی، اما بیماران بیمارستان صحرایی شماره 24 قادر نبودند خود را به ایستگاه تراموا برسانند. آنها نابینا یا فلج بودند، میلنگیدند. ستون فقراتشان خردوخمیر شده بود یا قطع عضو شده بودند یا منتظر عمل قطع عضو بودند. جنگ را خیلی وقت پیش پشت سر گذاشته بودند؛ آموزش نظامی، گروهبان، سروان، گروهان خطشکن، وعاظ ارتش، تولید قیصر، یغلاوی، سنگر و حمله همه را فراموش کرده بودند. جنگ بین آنها و دشمن دیگر تمام شده بود».
این رمان که در روزنامه سوسیالیستهای آلمانی فورورتس منتشر میشد، در سال 1924 در قالب كتاب هم منتشر شد. این سه رمان به دوره آغازین كار روت اختصاص دارند. در بخشی از این داستان میخوانیم: «آدمی میتواند تکهای باارزش و بیتردید حیاتی از وجودش را از دست بدهد و درعینحال به زندگی ادامه دهد. آدم روی دو پایش راه میرود و یکدفعه از زانو به پایین یک پایش قطع میشود؛ مثل چاقویی که از دستهاش جدا شود و باز به راهرفتن ادامه میدهد. نه دردی در کار است، نه خونی دیده میشود، نه گوشتی هست، نه استخوانی و نه رگی». منتقدان «عصیان» را روایتی دانستهاند که از منطق اروپایی و سرراست قصه پریان پیروی میکند و او را یکی از زوایای چهارگوشی میدانند که رئوس دیگرش نامهای بزرگی مانند کافکا، موزیل و تسوایگ هستند.
آندریاس پوم، شخصیت اصلی «عصیان»، کهنهسربازی بازگشته از جنگ جهانی اول است که یک پایش را در جنگ از دست داده و چیزی جز یک نشان نظامی برایش باقی نمانده. او که نوازندهای خیابانی است، برخلاف همرزمانش در جنگ، به خدا و دولت باوری خدشهناپذیر دارد و دشمن و مخالف کافران و دائمالخمرها، دزدها و غارتگرها است؛ اما به طرزی طعنهآمیز پس از یک نزاع خیابانی بهعنوان یک شورشی و عاصی زندانی میشود و تمام چیزهایی که به آنها باور دارد، در لبه پرتگاه قرار میگیرند. در بخشی دیگر از این رمان میخوانیم: «آقای آرنولد قدبلند، تندرست و به نسبت متمول بود و با این حال چندان از زندگیاش راضی نبود. کسبوکارش رونق داشت. در خانه همسری وفادار منتظرش بود که برایش دو فرزند به دنیا آورده بود: دقیقا همانطور که آرزویش را داشت، یک پسر و یک دختر. کتوشلوارهایش خوب به تنش مینشست، کراواتهایش همیشه مطابق مد روز بود، ساعت جیبیاش درست کار میکرد و ساعات روزش با دقت هرچه تمامتر برنامهریزی شده بود. هیچ اتفاق غیرمنتظره ناخوشایندی زندگی آرام و منظمش را متزلزل نمیکرد. تقریبا غیرممکن بود که سر صبح نامهای آزاردهنده از خویشاوندی فقیر به دستش برسد که
در آن عاجزانه از او طلب کمک کرده باشد. اصلا خویشاوند فقیر نداشت. از خانوادهای مرفه بود که در آن هیچ دعوا و مرافعهای رخ نمیداد. همه اعضای خانواده شبیه هم بودند، با یک جور بیاعتنایی مسالمتآمیز و جهانبینی مشابه، نگرش سیاسی مشابه، سلیقه شخصی مشابه و همینطور در تحقیر سلیقه رایج یا پیروی از آن با هم مو نمیزدند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.