هممیهنانی که جانپناهی ندارند
عباس مهریاردستانی- پژوهشگر تاریخ
به خاطر مطالعه تاریخ ایران و دانستن اینکه نیاکان ما به واسطه سرما از خاستگاه اولیه خود، ایرانویج به ایران بزرگ که گرمتر از آنجا بود کوچ کردند، همیشه و از دوران کودکی تصویر بدی از زمستان داشتم؛ اما اکنون که مشکل کمآبی داریم، مانند داریوش هخامنشی به دعای نقرشده در کتیبه بیستون التجا میبرم که «خدایا! کشور مرا از دشمن، خشکسالی و دروغ در امان دار» که دراینمیان دشمن و دروغ را فاکتور میگیرم؛ زیرا خود مثنوی هفتاد من کاغذ دیگری است و تنها خدا خدا میکنم که ای کاش باران و برف کافی بر سرزمینم ایران ببارد و مرهمی باشد بر سوءمدیریت کسانی که منابع آب ما را به این روز انداختند. دراینمیان بیتردید تصویر بد داشتن از زمستان ساخته و پرداخته رویدادهایی است که بر کسی گذشته باشد یا درباره آن چیزی خوانده باشد؛ مثل زمستانهای دوران کودکی و نوجوانی من یا آغاز و پایان منظومه آرش کمانگیر که شروعش با بارش برف و انجامش با یخزدگی کوهستانی است که آرش در آن ناپدید میشود و به جز ادراکی از غرور ملی، سراسر از برودت و زمهریربودن هوا سخن میگوید. باوجوداین خانهساختن ایرانیان قدیم که ملهم از اقلیم ایران بود و بیشتر بناهایش با خشت خام و ملاط گل ساخته میشد، متأثر از اجاقی هم بود که گرمایش نویدبخش آرامش و تداوم زندگی بود. اما در این روزها و شبها فرزندانی از ایرانیان، ناخواسته در تکاپوی ادامه حیات، فاقد جانپناهاند؛ چه آنانی که به خاطر انتخاب نادرست در دام اعتیاد و ... گرفتارند و کارتنخواب و گورخواب تلقی میشوند و چه آنانی که آبرومندند، کار دارند؛ اما به واسطه تورم بیرحم، قدرت خرید یا اجاره سرپناه را در پایتخت کشوری که به گفته یکی از اقتصاددانان مِلک آن را حتی با ثروت همه ایرانیان نمیتوان خرید، ندارند و ناچارند شب تا صبح اتوبوس به اتوبوس و خط به خط جا عوض کنند تا روزی دیگر را زندگی کنند؛ البته اگر نام این نوع زیستن را زندگی بگذاریم. این در حالی است که این انسانها در سرزمینی به دنیا آمدهاند که در زیرِ زمین آن مخازن بزرگی از نفت و گاز و حتی زغالسنگ نهفته و با لوله یا نفتکش به این سو و آن سوی ایران و جهان حمل میشود؛ ولی این درماندگان حقی را از این منابع حتی برای گرمشدن در زمستان برای خویش متصور نیستند. یا باید سرمای جانسوز را تحمل کنند یا در برودت آن بمیرند. دراینمیان به نظر میرسد راهی را هم که شهرداری پایتخت در پیش گرفته، برای نوع دوم از بیخانمانها یعنی بیآرتیخوابها کارگشا نباشد؛ زیرا با وجود گرمخانههایی که شهرداری تهران در اختیار کارتنخوابها قرار داده، این خانوادهها یعنی اتوبوسخوابها تمایلی به اسکان شبانه در آنها ندارند؛ چون در صورت رفتن آنها به گرمخانه، آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد و بقیه موارد بر خسران خانوادههای آبرومند فاقد مسکن خواهد افزود و فرزندان کوچک آنان نیز در معرض بزهکاریهای گوناگون اجتماعی قرار خواهند گرفت؛ بنابراین به نظر میرسد تفکیک بیخانمانان آبرومند از کارتنخوابهایی که البته علاوه بر خلقوخوی شخصی به خاطر مسائل اجتماعی و... به این روز افتاده و گفته ژان ژاک روسو در کتاب قرارداد اجتماعی را در ذهن متبادر میکند که گفت: «انسان نیک و پاک به دنیا میآید و بدیهایش مولود جامعهای است که بد اداره میشود»؛ تمهیدی باشد شایسته تا بیخانمانان بیشازاین رنج و سختی نبینند. در پایان تلاشهای برخی افراد، سازمانها و خبرگزاریها را که پیشنهاد اختصاص بخشی از فضای مساجد، حسینیهها و ایستگاههای مترو را برای شبخوابی افراد نیازمند مطرح کردهاند، باید ارج نهاد و از شهرداری پایتخت درخواست کرد تا علاوه بر کانالهای جمعآوری آبهای سطحی که این شبها استراحتگاه کارتنخوابهای تهران شده، از سولههای ستاد مدیریت بحران شهرداری موسوم به الزهرا نیز استفاده کند تا میراث نیاکانمان زنده بماند؛ همانهایی که در سرزمینهای دنیای ایرانی از ابنبطوطه جهانگرد مراکشی پذیرایی کردند و در خانقاههای سده هشتم هجری برایش جا و غذا فراهم آوردند تا او 27 سال سفر کند، کرانههای اقیانوس اطلس و دریای چین را به تماشا نشیند و گفته شیخ ابوالحسن خرقانی را به چشم ببیند که گفت: «هرکس در این سرا درآید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید، چه آنکس که نزد خدای سبحان به جان ارزد، بر خوان بوالحسن به نان ارزد».
به خاطر مطالعه تاریخ ایران و دانستن اینکه نیاکان ما به واسطه سرما از خاستگاه اولیه خود، ایرانویج به ایران بزرگ که گرمتر از آنجا بود کوچ کردند، همیشه و از دوران کودکی تصویر بدی از زمستان داشتم؛ اما اکنون که مشکل کمآبی داریم، مانند داریوش هخامنشی به دعای نقرشده در کتیبه بیستون التجا میبرم که «خدایا! کشور مرا از دشمن، خشکسالی و دروغ در امان دار» که دراینمیان دشمن و دروغ را فاکتور میگیرم؛ زیرا خود مثنوی هفتاد من کاغذ دیگری است و تنها خدا خدا میکنم که ای کاش باران و برف کافی بر سرزمینم ایران ببارد و مرهمی باشد بر سوءمدیریت کسانی که منابع آب ما را به این روز انداختند. دراینمیان بیتردید تصویر بد داشتن از زمستان ساخته و پرداخته رویدادهایی است که بر کسی گذشته باشد یا درباره آن چیزی خوانده باشد؛ مثل زمستانهای دوران کودکی و نوجوانی من یا آغاز و پایان منظومه آرش کمانگیر که شروعش با بارش برف و انجامش با یخزدگی کوهستانی است که آرش در آن ناپدید میشود و به جز ادراکی از غرور ملی، سراسر از برودت و زمهریربودن هوا سخن میگوید. باوجوداین خانهساختن ایرانیان قدیم که ملهم از اقلیم ایران بود و بیشتر بناهایش با خشت خام و ملاط گل ساخته میشد، متأثر از اجاقی هم بود که گرمایش نویدبخش آرامش و تداوم زندگی بود. اما در این روزها و شبها فرزندانی از ایرانیان، ناخواسته در تکاپوی ادامه حیات، فاقد جانپناهاند؛ چه آنانی که به خاطر انتخاب نادرست در دام اعتیاد و ... گرفتارند و کارتنخواب و گورخواب تلقی میشوند و چه آنانی که آبرومندند، کار دارند؛ اما به واسطه تورم بیرحم، قدرت خرید یا اجاره سرپناه را در پایتخت کشوری که به گفته یکی از اقتصاددانان مِلک آن را حتی با ثروت همه ایرانیان نمیتوان خرید، ندارند و ناچارند شب تا صبح اتوبوس به اتوبوس و خط به خط جا عوض کنند تا روزی دیگر را زندگی کنند؛ البته اگر نام این نوع زیستن را زندگی بگذاریم. این در حالی است که این انسانها در سرزمینی به دنیا آمدهاند که در زیرِ زمین آن مخازن بزرگی از نفت و گاز و حتی زغالسنگ نهفته و با لوله یا نفتکش به این سو و آن سوی ایران و جهان حمل میشود؛ ولی این درماندگان حقی را از این منابع حتی برای گرمشدن در زمستان برای خویش متصور نیستند. یا باید سرمای جانسوز را تحمل کنند یا در برودت آن بمیرند. دراینمیان به نظر میرسد راهی را هم که شهرداری پایتخت در پیش گرفته، برای نوع دوم از بیخانمانها یعنی بیآرتیخوابها کارگشا نباشد؛ زیرا با وجود گرمخانههایی که شهرداری تهران در اختیار کارتنخوابها قرار داده، این خانوادهها یعنی اتوبوسخوابها تمایلی به اسکان شبانه در آنها ندارند؛ چون در صورت رفتن آنها به گرمخانه، آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد و بقیه موارد بر خسران خانوادههای آبرومند فاقد مسکن خواهد افزود و فرزندان کوچک آنان نیز در معرض بزهکاریهای گوناگون اجتماعی قرار خواهند گرفت؛ بنابراین به نظر میرسد تفکیک بیخانمانان آبرومند از کارتنخوابهایی که البته علاوه بر خلقوخوی شخصی به خاطر مسائل اجتماعی و... به این روز افتاده و گفته ژان ژاک روسو در کتاب قرارداد اجتماعی را در ذهن متبادر میکند که گفت: «انسان نیک و پاک به دنیا میآید و بدیهایش مولود جامعهای است که بد اداره میشود»؛ تمهیدی باشد شایسته تا بیخانمانان بیشازاین رنج و سختی نبینند. در پایان تلاشهای برخی افراد، سازمانها و خبرگزاریها را که پیشنهاد اختصاص بخشی از فضای مساجد، حسینیهها و ایستگاههای مترو را برای شبخوابی افراد نیازمند مطرح کردهاند، باید ارج نهاد و از شهرداری پایتخت درخواست کرد تا علاوه بر کانالهای جمعآوری آبهای سطحی که این شبها استراحتگاه کارتنخوابهای تهران شده، از سولههای ستاد مدیریت بحران شهرداری موسوم به الزهرا نیز استفاده کند تا میراث نیاکانمان زنده بماند؛ همانهایی که در سرزمینهای دنیای ایرانی از ابنبطوطه جهانگرد مراکشی پذیرایی کردند و در خانقاههای سده هشتم هجری برایش جا و غذا فراهم آوردند تا او 27 سال سفر کند، کرانههای اقیانوس اطلس و دریای چین را به تماشا نشیند و گفته شیخ ابوالحسن خرقانی را به چشم ببیند که گفت: «هرکس در این سرا درآید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید، چه آنکس که نزد خدای سبحان به جان ارزد، بر خوان بوالحسن به نان ارزد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.