|

گفت‌وگو با كيوان كثيريان درباره حواشي اخير جشنواره فيلم فجر

نمی‌توانیم با دارایی آدم‌ها بازی کنیم

بهناز شیربانی: چیزی تا برگزاری چهلمین جشنواره فیلم فجر باقی نمانده؛ جشنواره‌ای که درصدد تغییراتی در نوع برگزاری است و البته برخی حواشی در روزهای اخیر واکنش سینماگران را در پی داشت؛ اما قطعا یکی از پررنگ‌ترین آنها، دیدن فیلم‌های حاضر در جشنواره، از سوی افراد خارج از روال جشنواره بود. طبیعی است که چنین خبری واکنش‌های بسیاری در پی داشته و دست‌اندرکاران فیلم «نگهبان شب» به کارگردانی رضا میرکریمی از مدیران مربوطه خواستند تا در مقام مدعی‌العموم به ماجرا ورود و از حقوق سینماگران دفاع کند؛ اما بعد از انتقاد مجری طرح فیلم «نگهبان شب» (محمدصادق میرکریمی) اطلاعیه‌ای از سوی روابط‌عمومی جشنواره فجر منتشر و اشاره شد که «آثار ارائه‌شده به دبیرخانه جشنواره، فقط از سوی مسئول دبیرخانه، اعضای هیئت انتخاب و شخص دبیر جشنواره مورد بازبینی قرار می‌گیرد و برخلاف حواشی و ادعاهای نادرست، با تدابیر اتخاذ‌شده دبیرخانه جشنواره جهت ایزوله فضای بازبینی، حتی سایر دست‌اندرکاران ستاد جشنواره امکان دیدن آثار را ندارند، چه برسد به افراد متفرقه و بیرونی».
از سویی دیگر محسن دریالعل (مدیر مرکز فیلم و سریال سازمان هنری رسانه‌ای اوج) نیز در یک نشست خبری نسبت به حواشی اخیر واکنش نشان داد و گفت: «ما از عدم پذیرش فیلم «مسیح پسر مریم» در جشنواره گله نداریم؛ ولی اتفاق چند‌وقت اخیر عجیب است‌. در گفتار هیئت انتخاب تعارض‌هایی وجود دارد و در رد فیلم انواع دلایل از‌جمله محتوا، فرم، حجاب و درام گفته می‌شود. ما پس از اعلام اسامی سکوت کردیم؛ چون قاعده را پذیرفته‌ایم؛ ولی صحبت‌هایی شد که دیگر امکان سکوت نبود. می‌خواهیم بدانیم بالاخره مشکل چیست؟ یا سکوت کنید یا دلیل بیاورید. این حق ما نیست که این‌همه تناقض بشنویم. جز این مورد، این بی‌اخلاقی است که الان همه می‌دانند خلاصه داستان فیلم مسیح پسر مریم چیست. این رسم امانتداری نیست. اگر ادعای جشنواره فجر حرفه‌ای‌بودن است، پس چرا در همه رسانه‌ها از داستان فیلم حرف زده شده؟ من اصلا متوجه نمی‌شوم که یعنی چه آدم‌های باربط و بی‌ربط به ما زنگ زدند و گفتند فیلم را دیدند. این اتفاق در بخش فیلم‌نامه هم رخ داد. ما اصلا چنین رفتار غیرحرفه‌ای و غیراخلاقی‌ای را درک نمی‌کنیم. تأکید می‌کنم که سازمان اوج اصلا از ردشدن فیلم ناراحت نیست؛ ولی این حاشیه‌ها را نیز نمی‌پذیرد».
اعتبار جشنواره را مدام مخدوش می‌کنند
کیوان کثیریان، از منتقدان شناخته‌شده سینما، در گفت‌وگو با «شرق» ضمن اشاره به حواشی اخیر جشنواره فیلم فجر گفت: «حاشیه‌های به‌وجود‌آمده در جشنواره فجر امسال، البته چیز جدیدی نیست؛ اما جشنواره فیلم فجر که به نظرم مهم‌ترین رویداد فرهنگی کشور ماست و البته جشنواره‌ای 40‌ساله است و کمتر جشنواره‌ای در دنیا است که 40 سال بی‌وقفه و بدون قطع ادامه پیدا کرده باشد، از چنین رویدادی حواشی از این دست عجیب است. 40 سال زمان زیادی است. 40 سال معروف به این است که فصل جدیدی از زندگی آدم‌ها شروع می‌شود و به‌نوعی اوج پختگی و عقلانیت است؛ اما به نظر نمی‌رسد که به این نقطه رسیده باشد». او در بخش دیگری از صحبت‌هایش گفت: «ما جشنواره را با تغییر دولت‌ها، وزیر و دبیر مدام منقطع می‌بینیم. این در حالی است که در سایر کشورها این مسیر طی می‌شود. فارغ از اینکه چه کسی دبیر است که رئیس‌جمهوری یا نخست‌وزیر کشور کیست؟ و جشنواره به‌عنوان یک پدیده و رویداد مستقل راه خودش را می‌رود. در این شرایط تفاوتی ندارد که چه کسی دبیر جشنواره است؛ چرا‌که از بیرون، پدیده یا رویداد مد‌نظر است که دیده می‌شود. مهم نیست رئیس‌جمهور فرانسه چه کسی است یا امسال چه کسی دبیر جشنواره کن است. ما فقط جشنواره کن را می‌شناسیم؛ اما متأسفانه جشنواره فیلم فجر هنوز به آن شخصیت واحد نرسیده است و هر سال اساسنامه‌اش را دستکاری می‌کنند، همچنان بخش‌هایش تغییر می‌کند. یک بار فیلم اول داریم و سال بعد نداریم. الان که دیگر فیلم‌اولی هم نداریم. یک بار هنر و تجربه جایی در جشنواره دارد و سالی دیگر ندارد و... . اصولا اعتبار جشنواره را مدام مخدوش می‌کنند و بحث اصلی که مدام درباره‌اش صحبت می‌شود که «اساسا این جشن است یا جشنواره؟» مطرح می‌شود. اینکه چرا داور کم و جایزه زیاد دارد. اینها بحث‌های مبنایی است».
او ادامه داد: «اما به نظرم 40‌سالگی ظرفیتی را به یک جشنواره می‌دهد. اینکه کاستی‌هایش را در طول این 40 سال شناسایی کرده و رفع کرده باشد. در‌حالی‌که می‌بینیم هر سال در جشنواره فیلم فجر اتفاق جدیدی رخ می‌دهد و یک مشکل جدید ایجاد می‌شود. دیده‌شدن فیلم‌ها از سوی آدم‌هایی غیر از هیئت انتخاب، بحثی جدی است. دوستی اعلام می‌کند که فیلمی را نسخه موبایلی دیده است و این اصلا خودش بحث دیگری است. یکی از اساس برگزاری جشنواره، داشتن امنیت است و من امیدوارم که این خطا اساسا از طرف جشنواره نبوده باشد؛ چرا‌که به‌هر‌حال دوستانی که آنجا هستند، سال‌های سال است که در برگزاری جشنواره فیلم فجر سابقه دارند‌ و مقتضیات کار را می‌شناسند وآدم‌های باتجربه‌ای هستند».
کثیریان افزود: «از طرف دیگر، برخی این حدس را می‌زنند که شاید غیر از افرادی که باید فیلم‌های حاضر در جشنواره را ببینند، باید دوستان دیگری هم فیلم را ببینند یا اصلا به طرق دیگری فیلم‌ها را می‌بینند؟ هرچند از طرف جشنواره این موضوع شفاف گفته شده که آثار ارائه‌شده به دبیرخانه جشنواره، فقط از سوی مسئول دبیرخانه، اعضای هیئت انتخاب و شخص دبیر جشنواره مورد بازبینی قرار می‌گیرد اما نکته این است که دوست عزیزی در تلویزیون اشاره کرد که 25 فیلم دیده است و در این شرایط می‌توان گمان‌های دیگری داشت که احتمالا جمع‌های دیگری هم فیلم‌ها را می‌بینند؛ چرا‌که دوست عزیزمان ممکن است یکی از نفراتی باشد که فیلم را دیده است و شاید دیگرانی هستند که اصلا درمورد دیدن فیلم‌ها صحبت نکنند. به‌هرحال توقع فیلم‌ساز این است که فیلمش را جای امنی تحویل بدهد و امنیت فیلمش از طرف جشنواره که فیلم‌ساز به آن اعتماد کرده است، تأمین شود. خوشبختانه جشنواره پیرو حواشی اخیر، بیانیه‌ای منتشر کرد و ما هم قبول می‌کنیم و این را معیار قرار می‌دهیم؛ اما اینکه دیگران کجا فیلم‌ها را می‌بینند، نکته مهمی است. این اتفاقی است که فیلم‌ساز را نگران می‌کند. به‌هر‌حال سرمایه‌های زیادی پای یک فیلم می‌خوابد و اگر قرار باشد فیلم به‌سرعت قاچاق و دیده شود، سرمایه آن سرمایه‌گذار به باد می‌رود و این خطرناک است؛ بنابراین باید فکری به حال این امنیت شود. به این معنی که دوستان دیگری که فیلم‌ها را می‌بینند، متوجه باشند که چه ریسک بزرگی می‌کنند و چه کار پرخطری انجام می‌دهند. باید قبول کرد که این فیلم‌ها امانت دست جشنواره است و حق‌الناسی به گردن آنهاست. رضایت فیلم‌ساز قطعا اهمیت دارد».
او در پایان گفت: «به‌هرحال ما همه جزء یک خانواده هستیم و متضرر‌شدن یک فیلم یا یک سرمایه‌گذار، لطمه‌ای است که به کل سینما وارد می‌شود؛ بنابر‌این به نظرم باید نهادها و مسئولان بالا‌دستی وارد عمل شوند. شاید از این موضوع بی‌اطلاع هستند؛ اما اگر مطلع هستند، باید درباره‌اش صحبت کنند و اگر اساسا این ماجرا شکل دیگری دارد و آدمی به‌صورت اتفاقی یک‌سری فیلم را دیده است، این موضوع شفاف شود. به نظرم در این شرایط وظیفه فیلم‌ساز نیست که پیگیر ماجرا باشد که چه کسی فیلمش را دیده یا نه. او اثرش را به یک جشنواره سپرده است. به نظرم فرد یا افرادی که فیلم را دیده‌اند، باید بگویند که فیلم را کجا دیده‌اند؟ فیلم جزء دارایی‌های مادی سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده است و جزء دارایی‌های معنوی فیلم‌ساز. نمی‌توانیم با دارایی آدم‌ها بازی کنیم. امیدوارم باز‌هم این ماجرا موردی باشد و عمومیت نداشته باشد؛ چون در غیر‌این‌صورت اگر اعتماد فیلم‌ساز و تهیه‌کننده به یک مجموعه کم شود، تبعات خوبی ندارد و مجموعه قطعا دچار لطمه می‌شود و ممکن است باعث سلب اعتماد شود».

بهناز شیربانی: چیزی تا برگزاری چهلمین جشنواره فیلم فجر باقی نمانده؛ جشنواره‌ای که درصدد تغییراتی در نوع برگزاری است و البته برخی حواشی در روزهای اخیر واکنش سینماگران را در پی داشت؛ اما قطعا یکی از پررنگ‌ترین آنها، دیدن فیلم‌های حاضر در جشنواره، از سوی افراد خارج از روال جشنواره بود. طبیعی است که چنین خبری واکنش‌های بسیاری در پی داشته و دست‌اندرکاران فیلم «نگهبان شب» به کارگردانی رضا میرکریمی از مدیران مربوطه خواستند تا در مقام مدعی‌العموم به ماجرا ورود و از حقوق سینماگران دفاع کند؛ اما بعد از انتقاد مجری طرح فیلم «نگهبان شب» (محمدصادق میرکریمی) اطلاعیه‌ای از سوی روابط‌عمومی جشنواره فجر منتشر و اشاره شد که «آثار ارائه‌شده به دبیرخانه جشنواره، فقط از سوی مسئول دبیرخانه، اعضای هیئت انتخاب و شخص دبیر جشنواره مورد بازبینی قرار می‌گیرد و برخلاف حواشی و ادعاهای نادرست، با تدابیر اتخاذ‌شده دبیرخانه جشنواره جهت ایزوله فضای بازبینی، حتی سایر دست‌اندرکاران ستاد جشنواره امکان دیدن آثار را ندارند، چه برسد به افراد متفرقه و بیرونی».
از سویی دیگر محسن دریالعل (مدیر مرکز فیلم و سریال سازمان هنری رسانه‌ای اوج) نیز در یک نشست خبری نسبت به حواشی اخیر واکنش نشان داد و گفت: «ما از عدم پذیرش فیلم «مسیح پسر مریم» در جشنواره گله نداریم؛ ولی اتفاق چند‌وقت اخیر عجیب است‌. در گفتار هیئت انتخاب تعارض‌هایی وجود دارد و در رد فیلم انواع دلایل از‌جمله محتوا، فرم، حجاب و درام گفته می‌شود. ما پس از اعلام اسامی سکوت کردیم؛ چون قاعده را پذیرفته‌ایم؛ ولی صحبت‌هایی شد که دیگر امکان سکوت نبود. می‌خواهیم بدانیم بالاخره مشکل چیست؟ یا سکوت کنید یا دلیل بیاورید. این حق ما نیست که این‌همه تناقض بشنویم. جز این مورد، این بی‌اخلاقی است که الان همه می‌دانند خلاصه داستان فیلم مسیح پسر مریم چیست. این رسم امانتداری نیست. اگر ادعای جشنواره فجر حرفه‌ای‌بودن است، پس چرا در همه رسانه‌ها از داستان فیلم حرف زده شده؟ من اصلا متوجه نمی‌شوم که یعنی چه آدم‌های باربط و بی‌ربط به ما زنگ زدند و گفتند فیلم را دیدند. این اتفاق در بخش فیلم‌نامه هم رخ داد. ما اصلا چنین رفتار غیرحرفه‌ای و غیراخلاقی‌ای را درک نمی‌کنیم. تأکید می‌کنم که سازمان اوج اصلا از ردشدن فیلم ناراحت نیست؛ ولی این حاشیه‌ها را نیز نمی‌پذیرد».
اعتبار جشنواره را مدام مخدوش می‌کنند
کیوان کثیریان، از منتقدان شناخته‌شده سینما، در گفت‌وگو با «شرق» ضمن اشاره به حواشی اخیر جشنواره فیلم فجر گفت: «حاشیه‌های به‌وجود‌آمده در جشنواره فجر امسال، البته چیز جدیدی نیست؛ اما جشنواره فیلم فجر که به نظرم مهم‌ترین رویداد فرهنگی کشور ماست و البته جشنواره‌ای 40‌ساله است و کمتر جشنواره‌ای در دنیا است که 40 سال بی‌وقفه و بدون قطع ادامه پیدا کرده باشد، از چنین رویدادی حواشی از این دست عجیب است. 40 سال زمان زیادی است. 40 سال معروف به این است که فصل جدیدی از زندگی آدم‌ها شروع می‌شود و به‌نوعی اوج پختگی و عقلانیت است؛ اما به نظر نمی‌رسد که به این نقطه رسیده باشد». او در بخش دیگری از صحبت‌هایش گفت: «ما جشنواره را با تغییر دولت‌ها، وزیر و دبیر مدام منقطع می‌بینیم. این در حالی است که در سایر کشورها این مسیر طی می‌شود. فارغ از اینکه چه کسی دبیر است که رئیس‌جمهوری یا نخست‌وزیر کشور کیست؟ و جشنواره به‌عنوان یک پدیده و رویداد مستقل راه خودش را می‌رود. در این شرایط تفاوتی ندارد که چه کسی دبیر جشنواره است؛ چرا‌که از بیرون، پدیده یا رویداد مد‌نظر است که دیده می‌شود. مهم نیست رئیس‌جمهور فرانسه چه کسی است یا امسال چه کسی دبیر جشنواره کن است. ما فقط جشنواره کن را می‌شناسیم؛ اما متأسفانه جشنواره فیلم فجر هنوز به آن شخصیت واحد نرسیده است و هر سال اساسنامه‌اش را دستکاری می‌کنند، همچنان بخش‌هایش تغییر می‌کند. یک بار فیلم اول داریم و سال بعد نداریم. الان که دیگر فیلم‌اولی هم نداریم. یک بار هنر و تجربه جایی در جشنواره دارد و سالی دیگر ندارد و... . اصولا اعتبار جشنواره را مدام مخدوش می‌کنند و بحث اصلی که مدام درباره‌اش صحبت می‌شود که «اساسا این جشن است یا جشنواره؟» مطرح می‌شود. اینکه چرا داور کم و جایزه زیاد دارد. اینها بحث‌های مبنایی است».
او ادامه داد: «اما به نظرم 40‌سالگی ظرفیتی را به یک جشنواره می‌دهد. اینکه کاستی‌هایش را در طول این 40 سال شناسایی کرده و رفع کرده باشد. در‌حالی‌که می‌بینیم هر سال در جشنواره فیلم فجر اتفاق جدیدی رخ می‌دهد و یک مشکل جدید ایجاد می‌شود. دیده‌شدن فیلم‌ها از سوی آدم‌هایی غیر از هیئت انتخاب، بحثی جدی است. دوستی اعلام می‌کند که فیلمی را نسخه موبایلی دیده است و این اصلا خودش بحث دیگری است. یکی از اساس برگزاری جشنواره، داشتن امنیت است و من امیدوارم که این خطا اساسا از طرف جشنواره نبوده باشد؛ چرا‌که به‌هر‌حال دوستانی که آنجا هستند، سال‌های سال است که در برگزاری جشنواره فیلم فجر سابقه دارند‌ و مقتضیات کار را می‌شناسند وآدم‌های باتجربه‌ای هستند».
کثیریان افزود: «از طرف دیگر، برخی این حدس را می‌زنند که شاید غیر از افرادی که باید فیلم‌های حاضر در جشنواره را ببینند، باید دوستان دیگری هم فیلم را ببینند یا اصلا به طرق دیگری فیلم‌ها را می‌بینند؟ هرچند از طرف جشنواره این موضوع شفاف گفته شده که آثار ارائه‌شده به دبیرخانه جشنواره، فقط از سوی مسئول دبیرخانه، اعضای هیئت انتخاب و شخص دبیر جشنواره مورد بازبینی قرار می‌گیرد اما نکته این است که دوست عزیزی در تلویزیون اشاره کرد که 25 فیلم دیده است و در این شرایط می‌توان گمان‌های دیگری داشت که احتمالا جمع‌های دیگری هم فیلم‌ها را می‌بینند؛ چرا‌که دوست عزیزمان ممکن است یکی از نفراتی باشد که فیلم را دیده است و شاید دیگرانی هستند که اصلا درمورد دیدن فیلم‌ها صحبت نکنند. به‌هرحال توقع فیلم‌ساز این است که فیلمش را جای امنی تحویل بدهد و امنیت فیلمش از طرف جشنواره که فیلم‌ساز به آن اعتماد کرده است، تأمین شود. خوشبختانه جشنواره پیرو حواشی اخیر، بیانیه‌ای منتشر کرد و ما هم قبول می‌کنیم و این را معیار قرار می‌دهیم؛ اما اینکه دیگران کجا فیلم‌ها را می‌بینند، نکته مهمی است. این اتفاقی است که فیلم‌ساز را نگران می‌کند. به‌هر‌حال سرمایه‌های زیادی پای یک فیلم می‌خوابد و اگر قرار باشد فیلم به‌سرعت قاچاق و دیده شود، سرمایه آن سرمایه‌گذار به باد می‌رود و این خطرناک است؛ بنابراین باید فکری به حال این امنیت شود. به این معنی که دوستان دیگری که فیلم‌ها را می‌بینند، متوجه باشند که چه ریسک بزرگی می‌کنند و چه کار پرخطری انجام می‌دهند. باید قبول کرد که این فیلم‌ها امانت دست جشنواره است و حق‌الناسی به گردن آنهاست. رضایت فیلم‌ساز قطعا اهمیت دارد».
او در پایان گفت: «به‌هرحال ما همه جزء یک خانواده هستیم و متضرر‌شدن یک فیلم یا یک سرمایه‌گذار، لطمه‌ای است که به کل سینما وارد می‌شود؛ بنابر‌این به نظرم باید نهادها و مسئولان بالا‌دستی وارد عمل شوند. شاید از این موضوع بی‌اطلاع هستند؛ اما اگر مطلع هستند، باید درباره‌اش صحبت کنند و اگر اساسا این ماجرا شکل دیگری دارد و آدمی به‌صورت اتفاقی یک‌سری فیلم را دیده است، این موضوع شفاف شود. به نظرم در این شرایط وظیفه فیلم‌ساز نیست که پیگیر ماجرا باشد که چه کسی فیلمش را دیده یا نه. او اثرش را به یک جشنواره سپرده است. به نظرم فرد یا افرادی که فیلم را دیده‌اند، باید بگویند که فیلم را کجا دیده‌اند؟ فیلم جزء دارایی‌های مادی سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده است و جزء دارایی‌های معنوی فیلم‌ساز. نمی‌توانیم با دارایی آدم‌ها بازی کنیم. امیدوارم باز‌هم این ماجرا موردی باشد و عمومیت نداشته باشد؛ چون در غیر‌این‌صورت اگر اعتماد فیلم‌ساز و تهیه‌کننده به یک مجموعه کم شود، تبعات خوبی ندارد و مجموعه قطعا دچار لطمه می‌شود و ممکن است باعث سلب اعتماد شود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.