|

مهاجرت و ناامیدی نخبگان با کاهش سن جذب هیئت‌ علمی

حسین معافی. تحلیلگر مسائل اجتماعی

سرمایه انسانی از جمله اصلی‌ترین مؤلفه‌های رشد و توسعه کشورها بوده و مهاجرت و ناامیدی آنها در کشورهای درحال‌توسعه فرایند توسعه و پیشرفت را به تعویق می‌اندازد. در سال‌های گذشته نمودار مهاجرت نخبگان در ایران روند صعودی داشته و ادامه این پدیده به‌صورت پیوسته، ایران را در آینده‌ای نزدیک با چالش‌های عظیمی روبه‌رو خواهد کرد. یکی از دلایلی که باعث مهاجرت نخبگان می‌شود، شرایط سخت و دشوار مراحل جذب اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌هاست. کاهش سن جذب هیئت‌علمی باعث شده بسیاری از فارغ‌التحصیلان و دانشجویان دکتری انگیزه خود را برای فعالیت و ادامه تحصیل از دست بدهند و به‌دنبال مهاجرت به کشورهای آمریکایی و اروپایی باشند. براساس بند «م» ماده چهار آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت‌علمی مصوبه یک اسفند سال ۱۳۹۰ حداکثر سن برای دارندگان مدرک تحصیلی دکترای تخصصی و سطح چهار حوزوی ۴۵ سال تمام است درحالی‌که همین بند و همین ماده در مصوبه اصلاحیه جلسه ۱۹۲ هیئت‌عالی جذب مورخ ۳۰ شهریور ۱۳۹۶ به 40 سال تنزل یافته ‌است. جدای از بحث اینکه این مصوبه آیا کارشناسی‌شده و عادلانه است یا خیر و متولیان چه مسائلی را هنگام وضع آن نادیده گرفته‌اند، باید به عرض رساند در اجرای این مصوبه نیز به‌گونه‌ای عمل می‌شود که سبب تضییع حق هزاران نفر از دانش‌آموختگان و دانشجویان دکتری شده و می‌شود که زیان‌دیدگان حق بایسته خود می‌دانند برای استیفای این حقوق تضییع‌شده از هرگونه اقدامی از مجاری قانونی دست برندارند. به‌دنبال این موضوع جمعی از دانش‌آموختگان و دانشجویان سراسر کشور در اعتراض به کاهش شرط سنی برای عضویت هیئت‌علمی در نامه‌ای به مسئولان کشور از جمله رئیس‌جمهور و شورای عالی انقلاب فرهنگی اعتراض خود را اعلام کردند و خواستار لغو این مصوبه شدند. رئیس هیئت‌ عالی جذب شورای عالی انقلاب فرهنگی در جوابیه‌ای اعلام کرد که هیئت ‌عالی مرکزی جذب به پیشنهاد وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت درمان و آموزش پزشکی شرط سنی احراز جایگاه هیئت‌علمی را از ۴۵ سال به ۴۰ سال کاهش داده است و دانش‌آموختگان باید این موضوع را از وزارتین علوم و بهداشت پیگیری کنند، این موضوع ارتباطی به هیئت ‌عالی جذب شورای عالی انقلاب فرهنگی ندارد، هیئت عالی پیشنهاد وزارتین را تأیید کرده است و در صورت موافقت وزارتین دوباره امکان بررسی مصوبه مذکور وجود دارد. با نادیده‌گرفتن این حق مسلم دانش‌آموختگان و دانشجویان و نخبگان کشور افزون بر اینکه هزینه‌های صرف‌شده و سرمایه‌های مادی و معنوی آنان هم پایمال می‌شود زمینه ناامیدی و مهاجرت نخبگان را نیز فراهم می‌کند که بنا به فرموده مقام معظم رهبری تشویق جوانان نخبه به ترک کشور خیانت است. همین آمار و ارقام و موج مهاجرت نخبگان و بی‌انگیزگی قشر تحصیل‌کرده بهانه‌ای شد تا رهبر معظم انقلاب در دیدار نخبگان جوان و استعدادهای برتر علمی، نخبگان را «نور چشمان ملت» بخوانند و از مسئولان خواستند تا راه‌حل‌های مناسبی برای حل این مشکل در نظر گرفته شود و این موضوع مورد بررسی قرار گیرد. براساس جدیدترین آمارهای رصدخانه مهاجرت ایران درصد بالایی از دارندگان مدال‌های المپیاد علمی و اعضای بنیاد نخبگان، مقیم خارج از کشور هستند و این عوامل نه‌تنها آینده علمی کشور را به خطر می‌اندازد، بلکه باعث ناامیدی و عدم انگیزه دانشجویان و حتی دانش‌آموزان کشور نیز می‌شود. جذب نخبگان و فارغ‌التحصیلان به‌صورت اعضای هیئت‌ علمی دانشگاه‌ها می‌تواند یکی از راهکارهای مناسب برای جلوگیری از خروج سرمایه‌های انسانی در کشور باشد. آسان‌ترشدن شرایط جذب هیئت‌علمی و افزایش سن متقاضیان می‌تواند باعث دلگرمی و تلاش‌های بیشتر نخبگان و فارغ‌التحصیلان در عرصه‌های علمی و فناوری در کشور شود؛ بنابراین شایسته است که دولت و مجلس محترم شرایط تسهیل جذب اعضای هیئت‌ علمی و افزایش سن متقاضیان و لغو مصوبه قبلی را در وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت درمان و آموزش پزشکی پیگیری کنند.

سرمایه انسانی از جمله اصلی‌ترین مؤلفه‌های رشد و توسعه کشورها بوده و مهاجرت و ناامیدی آنها در کشورهای درحال‌توسعه فرایند توسعه و پیشرفت را به تعویق می‌اندازد. در سال‌های گذشته نمودار مهاجرت نخبگان در ایران روند صعودی داشته و ادامه این پدیده به‌صورت پیوسته، ایران را در آینده‌ای نزدیک با چالش‌های عظیمی روبه‌رو خواهد کرد. یکی از دلایلی که باعث مهاجرت نخبگان می‌شود، شرایط سخت و دشوار مراحل جذب اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌هاست. کاهش سن جذب هیئت‌علمی باعث شده بسیاری از فارغ‌التحصیلان و دانشجویان دکتری انگیزه خود را برای فعالیت و ادامه تحصیل از دست بدهند و به‌دنبال مهاجرت به کشورهای آمریکایی و اروپایی باشند. براساس بند «م» ماده چهار آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت‌علمی مصوبه یک اسفند سال ۱۳۹۰ حداکثر سن برای دارندگان مدرک تحصیلی دکترای تخصصی و سطح چهار حوزوی ۴۵ سال تمام است درحالی‌که همین بند و همین ماده در مصوبه اصلاحیه جلسه ۱۹۲ هیئت‌عالی جذب مورخ ۳۰ شهریور ۱۳۹۶ به 40 سال تنزل یافته ‌است. جدای از بحث اینکه این مصوبه آیا کارشناسی‌شده و عادلانه است یا خیر و متولیان چه مسائلی را هنگام وضع آن نادیده گرفته‌اند، باید به عرض رساند در اجرای این مصوبه نیز به‌گونه‌ای عمل می‌شود که سبب تضییع حق هزاران نفر از دانش‌آموختگان و دانشجویان دکتری شده و می‌شود که زیان‌دیدگان حق بایسته خود می‌دانند برای استیفای این حقوق تضییع‌شده از هرگونه اقدامی از مجاری قانونی دست برندارند. به‌دنبال این موضوع جمعی از دانش‌آموختگان و دانشجویان سراسر کشور در اعتراض به کاهش شرط سنی برای عضویت هیئت‌علمی در نامه‌ای به مسئولان کشور از جمله رئیس‌جمهور و شورای عالی انقلاب فرهنگی اعتراض خود را اعلام کردند و خواستار لغو این مصوبه شدند. رئیس هیئت‌ عالی جذب شورای عالی انقلاب فرهنگی در جوابیه‌ای اعلام کرد که هیئت ‌عالی مرکزی جذب به پیشنهاد وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت درمان و آموزش پزشکی شرط سنی احراز جایگاه هیئت‌علمی را از ۴۵ سال به ۴۰ سال کاهش داده است و دانش‌آموختگان باید این موضوع را از وزارتین علوم و بهداشت پیگیری کنند، این موضوع ارتباطی به هیئت ‌عالی جذب شورای عالی انقلاب فرهنگی ندارد، هیئت عالی پیشنهاد وزارتین را تأیید کرده است و در صورت موافقت وزارتین دوباره امکان بررسی مصوبه مذکور وجود دارد. با نادیده‌گرفتن این حق مسلم دانش‌آموختگان و دانشجویان و نخبگان کشور افزون بر اینکه هزینه‌های صرف‌شده و سرمایه‌های مادی و معنوی آنان هم پایمال می‌شود زمینه ناامیدی و مهاجرت نخبگان را نیز فراهم می‌کند که بنا به فرموده مقام معظم رهبری تشویق جوانان نخبه به ترک کشور خیانت است. همین آمار و ارقام و موج مهاجرت نخبگان و بی‌انگیزگی قشر تحصیل‌کرده بهانه‌ای شد تا رهبر معظم انقلاب در دیدار نخبگان جوان و استعدادهای برتر علمی، نخبگان را «نور چشمان ملت» بخوانند و از مسئولان خواستند تا راه‌حل‌های مناسبی برای حل این مشکل در نظر گرفته شود و این موضوع مورد بررسی قرار گیرد. براساس جدیدترین آمارهای رصدخانه مهاجرت ایران درصد بالایی از دارندگان مدال‌های المپیاد علمی و اعضای بنیاد نخبگان، مقیم خارج از کشور هستند و این عوامل نه‌تنها آینده علمی کشور را به خطر می‌اندازد، بلکه باعث ناامیدی و عدم انگیزه دانشجویان و حتی دانش‌آموزان کشور نیز می‌شود. جذب نخبگان و فارغ‌التحصیلان به‌صورت اعضای هیئت‌ علمی دانشگاه‌ها می‌تواند یکی از راهکارهای مناسب برای جلوگیری از خروج سرمایه‌های انسانی در کشور باشد. آسان‌ترشدن شرایط جذب هیئت‌علمی و افزایش سن متقاضیان می‌تواند باعث دلگرمی و تلاش‌های بیشتر نخبگان و فارغ‌التحصیلان در عرصه‌های علمی و فناوری در کشور شود؛ بنابراین شایسته است که دولت و مجلس محترم شرایط تسهیل جذب اعضای هیئت‌ علمی و افزایش سن متقاضیان و لغو مصوبه قبلی را در وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت درمان و آموزش پزشکی پیگیری کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.