|

تقدیم به مادران کشته‌شدگان هواپیمای اوکراینی

آرمان‌هایی که زنده می‌ماند

مینو مرتاضی لنگرودی

واژگان دیگری در جهان نخواهند بود/ جز آنچه کودکانمان خواهند سرود
برای والدین فکر جدایی از فرزند اضطراب‌آور است. به نظر می‌رسد اضطرابی هولناک‌تر از فقدان و مرگ فرزند برای والدین به‌ویژه مادران متصور نباشد. این اضطراب از لحظه دریافت بارداری در کنج قلب مادر لانه می‌کند. در‌عین‌حال مادر به هنگام بارداری و پس از وضع حمل یکسره تمام تلاشش را می‌کند تا با پرورش و رشد کودک او را از دامان خود جدا و به استقلال برساند. تفاوت عشق مادرانه با سایر عشق‌ها در همین تلاش آگاهانه برای استقلال و جدایی عاشقانه از فرزند دلبند است. مفهوم عشق تلاش آگاهانه دو فرد متمایز از یکدیگر برای یکی‌شدن است. مفهوم عشق مادرانه اما تلاشی آگاهانه برای جدایی کسانی است که زمانی در یک کالبد و یکی بوده‌اند. از‌این‌رو بی‌راه نیست اگر بگوییم مادران از اولین لحظات در‌یافت حضور جنین در وجود خود، به روز جدایی و نحوه جدایی از این دیگری که جانشان به جان او بسته و یکی است، فکر می‌کنند. روان مادران در تمامی دوران رشد کودک درگیر تناقضات و حتی تضاد‌های ناشی از اضطراب جدایی است. برای خانواده‌ها و والدین آرمانخواه که معمولا زندگی‌های خانوادگی ناایمن و پرمخاطره‌ای دارند، اضطراب جدایی دوچندان است. به خاطر دارم پیش از انقلاب بسیاری از مبارزین عامدا و آگاهانه از برقراری ارتباط عاطفی با خانواده و فرزندان خویش پرهیز داشتند. زیرا پیش خود گمان می‌کردند در زندگی پرمخاطره‌ای که انتخاب کرده‌اند، هر‌قدر عواطف و دلبستگی‌های خانوادگی کمتر باشد، بازماندگان کمتر آسیب خواهند دید و در صورت فقدان زودتر به زندگی عادی باز خواهند گشت. اما تجربه زیسته خانواده‌های درگیر بیانگر این واقعیت است که اضطراب جدایی با بی‌اعتنایی‌های عاطفی عزیزان کمتر نمی‌شود و به قوت خود باقی است. بسیار بودند والدینی که خبر مرگ فرزند را پذیرفتند اما باور نکردند. مادران بسیاری را سراغ دارم که اتاق و لوازم شخصی فرزند را همچنان گویی که حضور دارد، مرتب و آماده نگاه داشته‌اند و زندگی‌شان را با حضور در غیاب فرزند تنظیم کرده‌اند. اما بازهم اضطراب جدایی دست از سر مادر برنمی‌دارد. اضطراب جدایی این‌بار به شکل زنده نگه‌داشتن هرآنچه مورد تأیید فرزند بود، جلوه‌گر می‌شود و کلیت زندگی والدین را دربر می‌گیرد. این‌بار بند ناف از طرف فرزند به سمت مادر کشیده می‌شود. در فقدان و نبود فرزند دلبند، تداوم حیات و زندگی مادر به آرمان‌ها و عواطف و آرزوهای فرزند وابسته می‌شود. این‌بار مادران با پیوندی خود‌خواسته با بند نافی که از آرزوها و آرمان‌ها و امید‌های فرزند ساخته‌اند، به جهانی که خود معمار آن هستند، متصل می‌شوند. کمتر مادری را سراغ داریم که خواهان گسستن و جدایی از این بند باشد. جهانی که مادران داغدار معمار آن هستند و در آن به سر می‌برند، جهانی مادرانه است. در جهان مادرانه مرگ معنای نیستی و عدم ندارد. هرچه هست حیات و هستی نامیراست. در این جهان آینده محترم شمرده می‌شود. بر مادران فرض است همان آینده‌ای را بسازند که قرار بود فرزند دلبند در آن زندگی کند و ببالد. در جهانی که مادران معمار آن هستند، امید بر پایه عشق مادرانه پاینده است. زیرا بدون امید و صبوری نمی‌توان پیوند عاشقانه و بی‌گسست با فرزند را حس و درک کرد. در جهان مادرانه آرمان‌های عدالت و صلح پیگیری می‌شوند؛ زیرا قرن‌هاست که آزاد زنان و مردان ایرانی در راه دستیابی به چنین آرمان‌های سترگی عاشقانه دست از جان شیرین شسته‌اند. در تاریخ و تقویم پر‌حادثه سرزمین‌مان پیش از انقلاب و بعد انقلاب و در سال‌های جنگ و در حوادث و رخداد‌های طبیعی و رخداد‌های ناشی از اشتباهات و سوء‌مدیریت‌ها در جهانی رقابتی و قدرت‌مدار، چه بسیار جان‌های جوان عزیز که از دست رفته و مادران بسیار به سوگ نشسته‌اند. اما و عجبا که این زمین و خاک و تقویم همچنان بر مدار امید به تحقق آرمان‌ها و آرزوهای همیشه جوان می‌گردد و برپای خویش ایستاده است؛ تقویمی که مادران صبور ایرانی در جهان مادرانه بی‌خستگی از تکرار آن را مکرر می‌کنند؛ سرشار از تمنای صلح و آزادی و عدالت است که به روزگار کودکی در گوش فرزندان خوانده‌اند. همان واژگانی که کودکانشان در اوج بالندگی از آن سرود رهایی سرداده و هستی‌شان را نامیرا و جاودان ساختند. در جهان مادرانه نامیرایی فرزند (تو بخوان آینده) حرف اول را می‌زند.

واژگان دیگری در جهان نخواهند بود/ جز آنچه کودکانمان خواهند سرود
برای والدین فکر جدایی از فرزند اضطراب‌آور است. به نظر می‌رسد اضطرابی هولناک‌تر از فقدان و مرگ فرزند برای والدین به‌ویژه مادران متصور نباشد. این اضطراب از لحظه دریافت بارداری در کنج قلب مادر لانه می‌کند. در‌عین‌حال مادر به هنگام بارداری و پس از وضع حمل یکسره تمام تلاشش را می‌کند تا با پرورش و رشد کودک او را از دامان خود جدا و به استقلال برساند. تفاوت عشق مادرانه با سایر عشق‌ها در همین تلاش آگاهانه برای استقلال و جدایی عاشقانه از فرزند دلبند است. مفهوم عشق تلاش آگاهانه دو فرد متمایز از یکدیگر برای یکی‌شدن است. مفهوم عشق مادرانه اما تلاشی آگاهانه برای جدایی کسانی است که زمانی در یک کالبد و یکی بوده‌اند. از‌این‌رو بی‌راه نیست اگر بگوییم مادران از اولین لحظات در‌یافت حضور جنین در وجود خود، به روز جدایی و نحوه جدایی از این دیگری که جانشان به جان او بسته و یکی است، فکر می‌کنند. روان مادران در تمامی دوران رشد کودک درگیر تناقضات و حتی تضاد‌های ناشی از اضطراب جدایی است. برای خانواده‌ها و والدین آرمانخواه که معمولا زندگی‌های خانوادگی ناایمن و پرمخاطره‌ای دارند، اضطراب جدایی دوچندان است. به خاطر دارم پیش از انقلاب بسیاری از مبارزین عامدا و آگاهانه از برقراری ارتباط عاطفی با خانواده و فرزندان خویش پرهیز داشتند. زیرا پیش خود گمان می‌کردند در زندگی پرمخاطره‌ای که انتخاب کرده‌اند، هر‌قدر عواطف و دلبستگی‌های خانوادگی کمتر باشد، بازماندگان کمتر آسیب خواهند دید و در صورت فقدان زودتر به زندگی عادی باز خواهند گشت. اما تجربه زیسته خانواده‌های درگیر بیانگر این واقعیت است که اضطراب جدایی با بی‌اعتنایی‌های عاطفی عزیزان کمتر نمی‌شود و به قوت خود باقی است. بسیار بودند والدینی که خبر مرگ فرزند را پذیرفتند اما باور نکردند. مادران بسیاری را سراغ دارم که اتاق و لوازم شخصی فرزند را همچنان گویی که حضور دارد، مرتب و آماده نگاه داشته‌اند و زندگی‌شان را با حضور در غیاب فرزند تنظیم کرده‌اند. اما بازهم اضطراب جدایی دست از سر مادر برنمی‌دارد. اضطراب جدایی این‌بار به شکل زنده نگه‌داشتن هرآنچه مورد تأیید فرزند بود، جلوه‌گر می‌شود و کلیت زندگی والدین را دربر می‌گیرد. این‌بار بند ناف از طرف فرزند به سمت مادر کشیده می‌شود. در فقدان و نبود فرزند دلبند، تداوم حیات و زندگی مادر به آرمان‌ها و عواطف و آرزوهای فرزند وابسته می‌شود. این‌بار مادران با پیوندی خود‌خواسته با بند نافی که از آرزوها و آرمان‌ها و امید‌های فرزند ساخته‌اند، به جهانی که خود معمار آن هستند، متصل می‌شوند. کمتر مادری را سراغ داریم که خواهان گسستن و جدایی از این بند باشد. جهانی که مادران داغدار معمار آن هستند و در آن به سر می‌برند، جهانی مادرانه است. در جهان مادرانه مرگ معنای نیستی و عدم ندارد. هرچه هست حیات و هستی نامیراست. در این جهان آینده محترم شمرده می‌شود. بر مادران فرض است همان آینده‌ای را بسازند که قرار بود فرزند دلبند در آن زندگی کند و ببالد. در جهانی که مادران معمار آن هستند، امید بر پایه عشق مادرانه پاینده است. زیرا بدون امید و صبوری نمی‌توان پیوند عاشقانه و بی‌گسست با فرزند را حس و درک کرد. در جهان مادرانه آرمان‌های عدالت و صلح پیگیری می‌شوند؛ زیرا قرن‌هاست که آزاد زنان و مردان ایرانی در راه دستیابی به چنین آرمان‌های سترگی عاشقانه دست از جان شیرین شسته‌اند. در تاریخ و تقویم پر‌حادثه سرزمین‌مان پیش از انقلاب و بعد انقلاب و در سال‌های جنگ و در حوادث و رخداد‌های طبیعی و رخداد‌های ناشی از اشتباهات و سوء‌مدیریت‌ها در جهانی رقابتی و قدرت‌مدار، چه بسیار جان‌های جوان عزیز که از دست رفته و مادران بسیار به سوگ نشسته‌اند. اما و عجبا که این زمین و خاک و تقویم همچنان بر مدار امید به تحقق آرمان‌ها و آرزوهای همیشه جوان می‌گردد و برپای خویش ایستاده است؛ تقویمی که مادران صبور ایرانی در جهان مادرانه بی‌خستگی از تکرار آن را مکرر می‌کنند؛ سرشار از تمنای صلح و آزادی و عدالت است که به روزگار کودکی در گوش فرزندان خوانده‌اند. همان واژگانی که کودکانشان در اوج بالندگی از آن سرود رهایی سرداده و هستی‌شان را نامیرا و جاودان ساختند. در جهان مادرانه نامیرایی فرزند (تو بخوان آینده) حرف اول را می‌زند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.