|

«پوران فرخزاد» 80 ساله شد

به نام مادر

پوریا سوری

خانم جان، سلام
باید شخصا برایتان بنویسم. شما که مادرید، شما که صبورید، شما که هنرشناس و هنرمندید، شما که شمع محفل دوشنبه‌ها هستید و ما همه گرد شما پروانه. شما که خواهر بزرگ «فروغ فرخزاد» و بازمانده خانواده‌ای هنرمندید. شما که «پوران»‌اید، بدون هیچ تفاخری، با یک دنیا محبت مادرانه.
نکته‌ای که پیرامون حیات هنری و ادبی شما در طول سالیان سال وجود داشته این بوده است که شما تنها خودتان نبوده‌اید، یک خانواده را باید در رفتار و زندگی شما رصد کرد. شمایی که هر روز در خانه‌ای که حوالی میدان «مادر» است مادری می‌کنید برای ادبیات و صبورانه روی آن کاناپه قرمزرنگ که کنار میز کارتان است می‌نشینید و در لابه‌لای کارهای پژوهشی و ادبی روزانه‌تان، پذیرای میهمانان خانواده فرخزاد هستید و صبورانه به درددل‌ها و آرزوهایشان گوش می‌دهید، با متانت به سوالات بیشمار و تکراری‌شان جواب می‌دهید و نگران تک‌تک آنهایید. با همان لحن دلسوز مادرانه، پرس‌و‌جو می‌کنید که روزگارشان چطور است، دلشان، عشقشان، امیدشان روبه‌راه است؟ کارو بارشان چطور است و احیانا در این وانفسا چرخ زندگی‌شان می‌چرخد! اینها را می‌پرسید و دلتان به درد می‌آید و غصه تک‌تک‌شان را می‌خورید، از این دست مادرانگی‌ها بسیار در خانه شما دیده‌ام.
روحیه شما اما درخصوص ادبیات کاملا متفاوت است، دیگر خبری از لحن مشفقانه‌تان هنگام دلداری دادن‌ها نیست. کاملا جدی هستید و اگر یکی از اطرافیان در جلسات ماهانه، شعری متوسط یا مقاله‌ای بی‌پایه ارایه کند،اولین کسی که معترض می‌شود شمایید. این روحیه‌تان را بسیار دوست دارم.
هرکسی که برای بار اول شما را می‌بیند و گمان می‌کند با شخصیتی حقوقی به نام «خواهر فروغ فرخزاد» برخورد دارد، پس از پایان دیدار معترف می‌شود که وجه حقیقی شخصیت شما آنقدر جذاب و دانا و ‌برانگیزاننده است که جز به احترام مقابل آن ایستادن و کلاه از سر برگرفتن روا نیست و نخواهد بود.
تالیفات و ترجمه‌های شما در حوزه‌های ادبیات، اسطوره و زنان به بیش از 30 کتاب می‌رسد و البته چندین کتاب منتشر نشده. دو اثر خواندنی‌تان در حوزه نشان زن در زندگی و شعر «شاملو» و «سهراب» یعنی کتاب‌های «مسیح مادر» و «زن شبانه موعود» را بسیار خلاقانه و بکر می‌دانم. البته نباید از کتاب مهم «مهره مهر» که «پژوهشی درباره میتراییسم در ایران» است گذشت آن هم اثری محققانه است و البته خواندنی. یکی از آخرین بارهایی که خدمتتان رسیدم دیوان «حزین لاهیجی» کنار دستتان بود و داشتید شعرهای نویافته منسوب به او را سامان می‌دادید، کاش فرصت شود و زودتر آثار معطل‌مانده‌تان مجوز نشر بگیرد. به هر صورت بازتاب زندگی شماست و مسلما چون دیگر آثارتان قابل ارجاع و تاثیرگذار.
روزی از شما پرسیدم اولین کتاب‌تان چه سالی منتشر شد، شما پاسخ دادید: «سال 55! آن زمان مجموعه داستان «عاشقانه‌های دنیا» را ترجمه کرده بودم. بعد هم نشر «مروارید» آمد و شعرهای من را گرفت و برد و به نام «خوشبختی در خوردن سیب‌های سرخ است» چاپ کرد.» و پرسیدم چرا تا آن زمان اثری منتشر نکرده بودید، گفتید: «شعرهای من در مجله «فردوسی» چاپ می‌شد، اما خود من چندان اعتقادی به آن شعرها نداشتم از همین‌رو کتابشان نمی‌کردم. فروغ نامی در شعر برآورده بود و من ابا داشتم که بخواهم در حوزه فعالیت او قدم بردارم. البته هستند کسانی که بی‌انصافی می‌کنند و هنوز می‌گویند، من از نام فروغ استفاده کردم در حالی‌که حیطه کارهای ما با هم کاملا متفاوت است یعنی آثار من در حوزه تاریخ، هیچ ربطی به آثار خواهرم ندارد! با این‌همه همینجا می‌گویم که من به بی‌انصافی این افراد کاری ندارم و به کار خودم ادامه می‌دهم! البته من هیچ‌وقت منکر نام خانوادگی و تاثیر آن بر شکل‌گیری شخصیت و روند زندگی‌ام نیستم، اما قایل به این هم هستم که مقایسه کار غلطی است و مسلما بحثی در این نیست که فروغ به واسطه نبوغ بی‌حد و حصر و تجربه‌های جسورانه‌اش به شهرت و محبوبیتی کم‌نظیر دست یافت و هم او باعث سربلندی و افتخار من بوده است و خواهد بود.»
اینها را شما گفتید و چه بهتر دیگران هم بخوانند تا بیشتر بی‌انصافی نکنند. شما شعرشناس خوبی هستید و شعرهای ‌تری هم دارید و همین کافی است:
در حنجره پرنده فریادی است
در قلب درخت وحشت پایان
از ابر صدای گریه می‌آید
از پنجره‌ها
ترانه باران...
راستی، امروز 80 ساله شده‌اید، یعنی از
15 بهمن 1311 تا به امروز 80 زمستان را پشت سر گذاشته‌اید و خوشا آنکه هنوز با احاطه‌ای کامل به زندگی نظر دارید. چه آنکه این گوهری است که امروز در شما و انگشت شمار افرادي از ادبیات معاصر یافت می‌شود. برایم مایه مباهات است که زادروزتان را شادباش بگویم. عمرتان دراز باد و سایه‌تان مستدام.
خانم جان، سلام
باید شخصا برایتان بنویسم. شما که مادرید، شما که صبورید، شما که هنرشناس و هنرمندید، شما که شمع محفل دوشنبه‌ها هستید و ما همه گرد شما پروانه. شما که خواهر بزرگ «فروغ فرخزاد» و بازمانده خانواده‌ای هنرمندید. شما که «پوران»‌اید، بدون هیچ تفاخری، با یک دنیا محبت مادرانه.
نکته‌ای که پیرامون حیات هنری و ادبی شما در طول سالیان سال وجود داشته این بوده است که شما تنها خودتان نبوده‌اید، یک خانواده را باید در رفتار و زندگی شما رصد کرد. شمایی که هر روز در خانه‌ای که حوالی میدان «مادر» است مادری می‌کنید برای ادبیات و صبورانه روی آن کاناپه قرمزرنگ که کنار میز کارتان است می‌نشینید و در لابه‌لای کارهای پژوهشی و ادبی روزانه‌تان، پذیرای میهمانان خانواده فرخزاد هستید و صبورانه به درددل‌ها و آرزوهایشان گوش می‌دهید، با متانت به سوالات بیشمار و تکراری‌شان جواب می‌دهید و نگران تک‌تک آنهایید. با همان لحن دلسوز مادرانه، پرس‌و‌جو می‌کنید که روزگارشان چطور است، دلشان، عشقشان، امیدشان روبه‌راه است؟ کارو بارشان چطور است و احیانا در این وانفسا چرخ زندگی‌شان می‌چرخد! اینها را می‌پرسید و دلتان به درد می‌آید و غصه تک‌تک‌شان را می‌خورید، از این دست مادرانگی‌ها بسیار در خانه شما دیده‌ام.
روحیه شما اما درخصوص ادبیات کاملا متفاوت است، دیگر خبری از لحن مشفقانه‌تان هنگام دلداری دادن‌ها نیست. کاملا جدی هستید و اگر یکی از اطرافیان در جلسات ماهانه، شعری متوسط یا مقاله‌ای بی‌پایه ارایه کند،اولین کسی که معترض می‌شود شمایید. این روحیه‌تان را بسیار دوست دارم.
هرکسی که برای بار اول شما را می‌بیند و گمان می‌کند با شخصیتی حقوقی به نام «خواهر فروغ فرخزاد» برخورد دارد، پس از پایان دیدار معترف می‌شود که وجه حقیقی شخصیت شما آنقدر جذاب و دانا و ‌برانگیزاننده است که جز به احترام مقابل آن ایستادن و کلاه از سر برگرفتن روا نیست و نخواهد بود.
تالیفات و ترجمه‌های شما در حوزه‌های ادبیات، اسطوره و زنان به بیش از 30 کتاب می‌رسد و البته چندین کتاب منتشر نشده. دو اثر خواندنی‌تان در حوزه نشان زن در زندگی و شعر «شاملو» و «سهراب» یعنی کتاب‌های «مسیح مادر» و «زن شبانه موعود» را بسیار خلاقانه و بکر می‌دانم. البته نباید از کتاب مهم «مهره مهر» که «پژوهشی درباره میتراییسم در ایران» است گذشت آن هم اثری محققانه است و البته خواندنی. یکی از آخرین بارهایی که خدمتتان رسیدم دیوان «حزین لاهیجی» کنار دستتان بود و داشتید شعرهای نویافته منسوب به او را سامان می‌دادید، کاش فرصت شود و زودتر آثار معطل‌مانده‌تان مجوز نشر بگیرد. به هر صورت بازتاب زندگی شماست و مسلما چون دیگر آثارتان قابل ارجاع و تاثیرگذار.
روزی از شما پرسیدم اولین کتاب‌تان چه سالی منتشر شد، شما پاسخ دادید: «سال 55! آن زمان مجموعه داستان «عاشقانه‌های دنیا» را ترجمه کرده بودم. بعد هم نشر «مروارید» آمد و شعرهای من را گرفت و برد و به نام «خوشبختی در خوردن سیب‌های سرخ است» چاپ کرد.» و پرسیدم چرا تا آن زمان اثری منتشر نکرده بودید، گفتید: «شعرهای من در مجله «فردوسی» چاپ می‌شد، اما خود من چندان اعتقادی به آن شعرها نداشتم از همین‌رو کتابشان نمی‌کردم. فروغ نامی در شعر برآورده بود و من ابا داشتم که بخواهم در حوزه فعالیت او قدم بردارم. البته هستند کسانی که بی‌انصافی می‌کنند و هنوز می‌گویند، من از نام فروغ استفاده کردم در حالی‌که حیطه کارهای ما با هم کاملا متفاوت است یعنی آثار من در حوزه تاریخ، هیچ ربطی به آثار خواهرم ندارد! با این‌همه همینجا می‌گویم که من به بی‌انصافی این افراد کاری ندارم و به کار خودم ادامه می‌دهم! البته من هیچ‌وقت منکر نام خانوادگی و تاثیر آن بر شکل‌گیری شخصیت و روند زندگی‌ام نیستم، اما قایل به این هم هستم که مقایسه کار غلطی است و مسلما بحثی در این نیست که فروغ به واسطه نبوغ بی‌حد و حصر و تجربه‌های جسورانه‌اش به شهرت و محبوبیتی کم‌نظیر دست یافت و هم او باعث سربلندی و افتخار من بوده است و خواهد بود.»
اینها را شما گفتید و چه بهتر دیگران هم بخوانند تا بیشتر بی‌انصافی نکنند. شما شعرشناس خوبی هستید و شعرهای ‌تری هم دارید و همین کافی است:
در حنجره پرنده فریادی است
در قلب درخت وحشت پایان
از ابر صدای گریه می‌آید
از پنجره‌ها
ترانه باران...
راستی، امروز 80 ساله شده‌اید، یعنی از
15 بهمن 1311 تا به امروز 80 زمستان را پشت سر گذاشته‌اید و خوشا آنکه هنوز با احاطه‌ای کامل به زندگی نظر دارید. چه آنکه این گوهری است که امروز در شما و انگشت شمار افرادي از ادبیات معاصر یافت می‌شود. برایم مایه مباهات است که زادروزتان را شادباش بگویم. عمرتان دراز باد و سایه‌تان مستدام.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.