|

وزیر خارجه دولت اردوغان از مذاکرات آنکارا با کابینه نفتالی بنت خبر داد

ترکیه-اسرائیل در مسیر احیای روابط

روند بهبود مناسبات خارجی ترکیه که از ابتدای سال 2021 تحرک بیشتری پیدا کرده بود، ادامه دارد و اکنون نوبت عادی‌سازی روابط ترکیه با اسرائیل رسیده است. حکومت رجب اردوغان در ماه‌های گذشته چرخشی عمده در حوزه سیاست خارجی داشته و در‌حال پایان‌دادن به یک دهه تنش با کشورهای دیگر است. اخیرا ترکیه اقدام به بهبود مناسبات خود با مصر، امارات و ارمنستان کرده و اردوغان قرار است در ماه فوریه 2022 به امارات سفر کند. از طرف دیگر دیپلمات‌های ترکیه و فرانسه نیز در‌حال رایزنی برای رفع موانع عادی‌سازی رابطه دو کشور هستند. در همین حال مولود چاوش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه اعلام کرده که مناسبات دیپلماتیک با اسرائیل هم در‌حال عادی‌شدن است.
این اظهارات چاوش‌اوغلو پس از اظهارات رئیس‌جمهوری ترکیه درباره «حیاتی»بودن روابط این کشور با اسرائیل مطرح می‌شود. وزیر خارجه ترکیه در نشست خبری پایان سال 2021 درباره موضوعات مختلف از قبیل رایزنی‌های دیپلماتیک آنکارا با دیگر کشورهای جهان و تنش‌ها با آمریکا و اتحادیه اروپا صحبت کرد. مولود چاووش‌اوغلو درباره مواضع دولت ترکیه در قبال غرب گفت: «ما تمام تلاش خودمان را برای بهبود روابط انجام داده‌ایم اما متأسفانه اتحادیه اروپا نتوانست همان تمایل را نشان دهد. با‌این‌حال مذاکرات با فرانسه برای بهبود روابط در جریان است. مذاکرات با ارمنستان هم برای عادی‌سازی رابطه پس از پایان جنگ این کشور و آذربایجان ادامه دارد. مراودات با دولت بایدن هم افزایش یافته و در تلاش برای حل اختلافات و بهبود روابط با ایالات متحده هستیم. از طرف دیگر ما اقدامات زیادی برای عادی‌سازی روابط با امارات عربی متحده، عربستان سعودی، بحرین و مصر انجام دادیم. مراوده دیپلماتیک با اسرائیل هم آغاز شده است‌؛ البته با حفظ اصول ترکیه در قبال فلسطین. رایزنی‌هایی با کابینه جدید اسرائیل آغاز شده و ما این عملیات را با یک رویکرد واقع‌بینانه انجام می‌دهیم».
اظهارات چاوش‌اوغلو درباره روند بهبود روابط ترکیه با اسرائیل بعد از سخنان رجب طیب اردوغان در دیدار جمعی از یهودیان ترکیه و اعضای «ائتلاف خاخام‌ها در کشورهای اسلامی» مطرح شد. اردوغان در این دیدار گفت، به‌رغم اختلاف تل‌آویو و آنکارا درباره فلسطین، روابط دو طرف در زمینه‌های اقتصادی، تجاری و گردشگری در‌حال توسعه است و این روابط برای امنیت و ثبات منطقه دارای اهمیت حیاتی است.
تلاش‌های اردوغان برای بهبود مناسبات خارجی در شرایطی انجام می‌شود که لیر ترکیه در ماه‌های گذشته سقوطی بی‌سابقه را تجربه کرده است. اردوغان گفته است که مناسبات ترکیه و اسرائیل «به‌زودی» به حالت عادی بازخواهد گشت. او گفت با ساخت کنیسه یهودیان در قبرس شمالی، که در حاکمیت ترکیه است، موافقت خواهد کرد. به گزارش رسانه‌‌های اسرائیل یک گروه یهودی «خباد» در قبرس شمالی فعالیت نیمه‌مخفی دارد. اردوغان همچنین وعده داد که یهودستیزی جایی در ترکیه نداشته باشد و با یهودستیزی، مانند اسلام‌هراسی، مقابله شود. اردوغان تأکید کرده که ترکیه عضو کنوانسیون مقابله با انکار هولوکاست است. میزبانی اردوغان از یهودیان کشورهای مختلف که «ربای برل لازار» خاخام بزرگ یهودیان روسیه در صدر آنها بود، اقدامی بی‌سابقه محسوب می‌شود. در این دیدار برای نخستین بار غذای کاشر (غذایی که با آدام و رسوم یهودیان آماده می‌شود) در کاخ ریاست‌جمهوری ترکیه سرو شد.
همکاری در جنگ قره‌باغ
گروه خاخام‌های اسرائیلی به ریاست اسحاق یوسف، به کاخ ریاست‌جمهوری ترکیه دعوت شده بودند اما به ‌دلیل که اسرائیل سفر شهروندان خود به ترکیه را به دلیل شیوع سویه اُمیکرون کرونا ممنوع کرده است، آنان در این دیدار حضور نداشتند. ضیافت اخیر دومین نشانه از آمادگی اردوغان برای بهبود مناسبات با اسرائیل، پس از ۱۲ سال تنش است. اردوغان اخیرا در تماس تلفنی با «اسحاق هرتزوگ» رئیس‌جمهوری اسرائیل، بر بهبود مناسبات دو طرف تأکید کرده است. رابطه آنکارا و تل‌آویو در دوران نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو، سلف نفتالی بنت به‌شدت تیره شده بود، با‌این‌حال دو طرف دفاتر نمایندگی سیاسی در آنکارا و تل‌آویو را تعطیل نکردند و مبادلات بازرگانی و تجاری میان ترکیه و اسرائیل ادامه داشت. ترکیه و اسرائیل در جنگ اخیر آذربایجان و ارمنستان بر سر مناطقی از قره‌باغ در یک جبهه حضور داشتند. ترکیه حامی بزرگ جمهوری آذربایجان در جنگ اخیر با ارمنستان بود و از طرف دیگر آذربایجان به‌صراحت از کاربرد مؤثر جنگ‌افزارها و تسلیحات نظامی اسرائیلی در آن جنگ تقدیر کرد. این همکاری نیز گامی در مسیر تنش‌زدایی میان ترکیه و اسرائیل به‌شمار می‌آید. ترکیه و اسرائیل در سال 2010 و پس از یورش نیروهای اسرائیلی به یک ناوگان حامل کمک‌های بشردوستانه برای فلسطینی‌ها که محاصره اسرائیل را شکستند، سفرای خود را فراخواندند. این حادثه منجر به کشته‌شدن 9 فعال ترک شد.
در سال 2018 هم تنش دیگری میان آنکارا و تل‌آویو ایجاد شد که عامل آن دولت آمریکا بود. پس از آنکه دولت دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری سابق آمریکا اعلام کرد که بیت‌المقدس (اورشلیم) را به‌عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت می‌شناسد؛ ترکیه در اعتراض به این اقدام، سفیر خود را از اسرائیل فراخواند و اسرائیل هم دست به اقدام متقابل زد. اوایل ماه نوامبر امسال هم یک زوج اسرائیلی به علت عکاسی از کاخ اردوغان دستگیر و به مدت یک هفته در ترکیه بازداشت شدند. ترکیه آنها را به جاسوسی برای اسرائیل محکوم کرده و اسرائیل این اتهام را رد کرده بود. در‌نهایت هم این دو راننده اتوبوس به دستور اردوغان آزاد شدند.
چرخش آنکارا
بازگشت از سیاست‌های تنش‌زا از سوی اردوغان در شرایطی صورت می‌گیرد که ترکیه وضعیت اقتصادی مساعدی را تجربه نمی‌کند و به‌عنوان متحد آمریکا در ناتو، به دلیل سردی روابط با غرب و اغلب کشورهای منطقه منزوی‌تر از قبل شده است. به همین دلیل آنکارا مجبور به عقب‌نشینی شد و در برابرِ برخی دولت‌های منطقه، رویه‌های آشتی‌جویانه را در پیش گرفت.
اردوغان تصور می‌کند که تنش‌زدایی از روابط با اسرائیل و اعراب منطقه منافع آنها را بیشتر تأمین خواهد کرد و بر توسعه نفوذشان خواهد افزود. اما انتظار نمی‌رود روند آشتی‌جویانه ترکیه در قبال اعراب، لزوما به متحدشدن آنها با هم منجر شود و صرفا باید آن را خروج از وضعیت جنگ سرد توصیف کرد. ترکیه اردوغان دیگر مانند سال‌های گذشته در میان کشور‌های عربی جذابیت ندارد و حتی مسئله فلسطین که از آن برای کسب اعتبار استفاده می‌کرد هم تا حد زیادی موقعیت خود را با توجه به عادی‌سازی روابط برخی کشور‌های عربی با اسرائیل با میانجیگری آمریکا، از دست داده است. از طرف دیگر اسرائیل هم در شرایط فعلی، چیزی بیشتر از تنش‌زدایی معمولی در روابط با ترکیه را نمی‌خواهد و بعید به نظر می‌رسد که در مسائلی مانند انرژی و از جمله حق بهره‌برداری از میادین گازی در دریای مدیترانه شرقی امتیاز قابل‌توجهی به ترکیه بدهد.

روند بهبود مناسبات خارجی ترکیه که از ابتدای سال 2021 تحرک بیشتری پیدا کرده بود، ادامه دارد و اکنون نوبت عادی‌سازی روابط ترکیه با اسرائیل رسیده است. حکومت رجب اردوغان در ماه‌های گذشته چرخشی عمده در حوزه سیاست خارجی داشته و در‌حال پایان‌دادن به یک دهه تنش با کشورهای دیگر است. اخیرا ترکیه اقدام به بهبود مناسبات خود با مصر، امارات و ارمنستان کرده و اردوغان قرار است در ماه فوریه 2022 به امارات سفر کند. از طرف دیگر دیپلمات‌های ترکیه و فرانسه نیز در‌حال رایزنی برای رفع موانع عادی‌سازی رابطه دو کشور هستند. در همین حال مولود چاوش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه اعلام کرده که مناسبات دیپلماتیک با اسرائیل هم در‌حال عادی‌شدن است.
این اظهارات چاوش‌اوغلو پس از اظهارات رئیس‌جمهوری ترکیه درباره «حیاتی»بودن روابط این کشور با اسرائیل مطرح می‌شود. وزیر خارجه ترکیه در نشست خبری پایان سال 2021 درباره موضوعات مختلف از قبیل رایزنی‌های دیپلماتیک آنکارا با دیگر کشورهای جهان و تنش‌ها با آمریکا و اتحادیه اروپا صحبت کرد. مولود چاووش‌اوغلو درباره مواضع دولت ترکیه در قبال غرب گفت: «ما تمام تلاش خودمان را برای بهبود روابط انجام داده‌ایم اما متأسفانه اتحادیه اروپا نتوانست همان تمایل را نشان دهد. با‌این‌حال مذاکرات با فرانسه برای بهبود روابط در جریان است. مذاکرات با ارمنستان هم برای عادی‌سازی رابطه پس از پایان جنگ این کشور و آذربایجان ادامه دارد. مراودات با دولت بایدن هم افزایش یافته و در تلاش برای حل اختلافات و بهبود روابط با ایالات متحده هستیم. از طرف دیگر ما اقدامات زیادی برای عادی‌سازی روابط با امارات عربی متحده، عربستان سعودی، بحرین و مصر انجام دادیم. مراوده دیپلماتیک با اسرائیل هم آغاز شده است‌؛ البته با حفظ اصول ترکیه در قبال فلسطین. رایزنی‌هایی با کابینه جدید اسرائیل آغاز شده و ما این عملیات را با یک رویکرد واقع‌بینانه انجام می‌دهیم».
اظهارات چاوش‌اوغلو درباره روند بهبود روابط ترکیه با اسرائیل بعد از سخنان رجب طیب اردوغان در دیدار جمعی از یهودیان ترکیه و اعضای «ائتلاف خاخام‌ها در کشورهای اسلامی» مطرح شد. اردوغان در این دیدار گفت، به‌رغم اختلاف تل‌آویو و آنکارا درباره فلسطین، روابط دو طرف در زمینه‌های اقتصادی، تجاری و گردشگری در‌حال توسعه است و این روابط برای امنیت و ثبات منطقه دارای اهمیت حیاتی است.
تلاش‌های اردوغان برای بهبود مناسبات خارجی در شرایطی انجام می‌شود که لیر ترکیه در ماه‌های گذشته سقوطی بی‌سابقه را تجربه کرده است. اردوغان گفته است که مناسبات ترکیه و اسرائیل «به‌زودی» به حالت عادی بازخواهد گشت. او گفت با ساخت کنیسه یهودیان در قبرس شمالی، که در حاکمیت ترکیه است، موافقت خواهد کرد. به گزارش رسانه‌‌های اسرائیل یک گروه یهودی «خباد» در قبرس شمالی فعالیت نیمه‌مخفی دارد. اردوغان همچنین وعده داد که یهودستیزی جایی در ترکیه نداشته باشد و با یهودستیزی، مانند اسلام‌هراسی، مقابله شود. اردوغان تأکید کرده که ترکیه عضو کنوانسیون مقابله با انکار هولوکاست است. میزبانی اردوغان از یهودیان کشورهای مختلف که «ربای برل لازار» خاخام بزرگ یهودیان روسیه در صدر آنها بود، اقدامی بی‌سابقه محسوب می‌شود. در این دیدار برای نخستین بار غذای کاشر (غذایی که با آدام و رسوم یهودیان آماده می‌شود) در کاخ ریاست‌جمهوری ترکیه سرو شد.
همکاری در جنگ قره‌باغ
گروه خاخام‌های اسرائیلی به ریاست اسحاق یوسف، به کاخ ریاست‌جمهوری ترکیه دعوت شده بودند اما به ‌دلیل که اسرائیل سفر شهروندان خود به ترکیه را به دلیل شیوع سویه اُمیکرون کرونا ممنوع کرده است، آنان در این دیدار حضور نداشتند. ضیافت اخیر دومین نشانه از آمادگی اردوغان برای بهبود مناسبات با اسرائیل، پس از ۱۲ سال تنش است. اردوغان اخیرا در تماس تلفنی با «اسحاق هرتزوگ» رئیس‌جمهوری اسرائیل، بر بهبود مناسبات دو طرف تأکید کرده است. رابطه آنکارا و تل‌آویو در دوران نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو، سلف نفتالی بنت به‌شدت تیره شده بود، با‌این‌حال دو طرف دفاتر نمایندگی سیاسی در آنکارا و تل‌آویو را تعطیل نکردند و مبادلات بازرگانی و تجاری میان ترکیه و اسرائیل ادامه داشت. ترکیه و اسرائیل در جنگ اخیر آذربایجان و ارمنستان بر سر مناطقی از قره‌باغ در یک جبهه حضور داشتند. ترکیه حامی بزرگ جمهوری آذربایجان در جنگ اخیر با ارمنستان بود و از طرف دیگر آذربایجان به‌صراحت از کاربرد مؤثر جنگ‌افزارها و تسلیحات نظامی اسرائیلی در آن جنگ تقدیر کرد. این همکاری نیز گامی در مسیر تنش‌زدایی میان ترکیه و اسرائیل به‌شمار می‌آید. ترکیه و اسرائیل در سال 2010 و پس از یورش نیروهای اسرائیلی به یک ناوگان حامل کمک‌های بشردوستانه برای فلسطینی‌ها که محاصره اسرائیل را شکستند، سفرای خود را فراخواندند. این حادثه منجر به کشته‌شدن 9 فعال ترک شد.
در سال 2018 هم تنش دیگری میان آنکارا و تل‌آویو ایجاد شد که عامل آن دولت آمریکا بود. پس از آنکه دولت دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری سابق آمریکا اعلام کرد که بیت‌المقدس (اورشلیم) را به‌عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت می‌شناسد؛ ترکیه در اعتراض به این اقدام، سفیر خود را از اسرائیل فراخواند و اسرائیل هم دست به اقدام متقابل زد. اوایل ماه نوامبر امسال هم یک زوج اسرائیلی به علت عکاسی از کاخ اردوغان دستگیر و به مدت یک هفته در ترکیه بازداشت شدند. ترکیه آنها را به جاسوسی برای اسرائیل محکوم کرده و اسرائیل این اتهام را رد کرده بود. در‌نهایت هم این دو راننده اتوبوس به دستور اردوغان آزاد شدند.
چرخش آنکارا
بازگشت از سیاست‌های تنش‌زا از سوی اردوغان در شرایطی صورت می‌گیرد که ترکیه وضعیت اقتصادی مساعدی را تجربه نمی‌کند و به‌عنوان متحد آمریکا در ناتو، به دلیل سردی روابط با غرب و اغلب کشورهای منطقه منزوی‌تر از قبل شده است. به همین دلیل آنکارا مجبور به عقب‌نشینی شد و در برابرِ برخی دولت‌های منطقه، رویه‌های آشتی‌جویانه را در پیش گرفت.
اردوغان تصور می‌کند که تنش‌زدایی از روابط با اسرائیل و اعراب منطقه منافع آنها را بیشتر تأمین خواهد کرد و بر توسعه نفوذشان خواهد افزود. اما انتظار نمی‌رود روند آشتی‌جویانه ترکیه در قبال اعراب، لزوما به متحدشدن آنها با هم منجر شود و صرفا باید آن را خروج از وضعیت جنگ سرد توصیف کرد. ترکیه اردوغان دیگر مانند سال‌های گذشته در میان کشور‌های عربی جذابیت ندارد و حتی مسئله فلسطین که از آن برای کسب اعتبار استفاده می‌کرد هم تا حد زیادی موقعیت خود را با توجه به عادی‌سازی روابط برخی کشور‌های عربی با اسرائیل با میانجیگری آمریکا، از دست داده است. از طرف دیگر اسرائیل هم در شرایط فعلی، چیزی بیشتر از تنش‌زدایی معمولی در روابط با ترکیه را نمی‌خواهد و بعید به نظر می‌رسد که در مسائلی مانند انرژی و از جمله حق بهره‌برداری از میادین گازی در دریای مدیترانه شرقی امتیاز قابل‌توجهی به ترکیه بدهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.