|

روایت شهر تسخیرشده

شرق: «زنی در برلین» با عنوان فرعی هشت هفته در شهری تسخیرشده، روزشمار 20 آوریل تا 22 ژوئن 1945 است که توسط زنی ناشناس و برلینی در دوره‌ای نوشته شده که برلین سقوط کرده و ارتش سرخ بر شهر مسلط شده است. این کتاب به‌تازگی با ترجمه سیامند زندی در نشر نو منتشر شده است. این روزنگار از روزی شروع می‌شود که برلین برای نخستین‌بار جنگ را از نزدیک تجربه می‌کند و نویسنده که شاهد مستقیم وقایع بوده، روایتی دست اول از جنگ به دست می‌دهد.
هانس ماگنوس انسنس‌برگر، نویسنده و روشنفکر مشهور آلمانی‌زبان، در متنی که برای معرفی این کتاب نوشته، به سرنوشت نامتعارف آن اشاره کرده و نوشته شاید این سرنوشت از سر تصادف نباشد. کتاب اولین‌بار در سال 1953 منتشر می‌شود و بعد فراموش می‌شود و به حاشیه می‌رود و بعد از دهه‌ها در‌محاق‌ماندن سرانجام دوباره زنده می‌شود و بازنشر می‌شود و شهرتی جهانی پیدا می‌کند. نویسنده کتاب، زنی ساکن برلین است که در یادداشت‌هایی دقیق و همراه با جزئیات ماجراهایی را که بر خودش و همسایگان و دوستانش از اواخر آوریل تا اواسط ژوئن 1945 گذشته، شرح داده است؛ یعنی در زمانی که آلمان شکست خورده و هیتلر خودکشی کرده و برلین در اشغال ارتش سرخ است. انسنس‌برگر نوشته: «هیچ به نظر نمی‌رسد که نویسنده یادداشت‌ها را با هدف انتشار در آینده نوشته باشد. دست‌نویس‌های شخصی‌ای که در فاصله آوریل تا ژوئن 1945 در سه دفترچه (و البته چند برگ کاغذ که با دستپاچگی اضافه شده‌اند) قلم‌انداز و شتاب‌زده می‌نوشت، اساسا برای حفظ ته‌‌مانده عقل و شعورش در جهانی آکنده از بی‌اخلاقی و ویرانی بود. بخش نخست این نوشته‌ها عملا نوشته‌های زیرزمینی‌اند، دفترهایی که در پناهگاه‌های حملات هوایی، زیر آتش توپخانه و هم‌زمان با غارت، دزدی، سوء‌استفاده‌های جنسی و تجاوزهای سربازان فاتح ارتش سرخ، در وقت‌هایی که اندک آسایش و امنیتی دست می‌داد، نوشته شده‌‌اند. نویسنده فقط یک مداد داشت و ناچار زیر نور شمع می‌نوشت، چون برق برلین آن‌موقع دیگر قطع شده بود. او در پناهگاه درحالی‌که بر اثر فقدان اطلاعات از وسعت دید کمی برخوردار بود، به حیاتش ادامه داده است. دسترسی به اخبار جهان خارج، در نبود مطبوعات و رادیو و تلفن، تنها از طریق شایعات میسر است. وقتی اوضاع شهر کمابیش به حالت عادی برمی‌گردد، نویسنده چشم‌اندازش را وسعت می‌بخشد و شروع می‌کند به نوشتن گزارش زندگی در ساختمان مسکونی‌اش، سپس محله‌اش، بعد از کارها و وظایفی که مکلف به انجام‌دادن آنهاست و نیز از تماس‌ها و روابطش با دیگر همسایه‌ها می‌نویسد. در ابتدای جولای، زمانی که اوضاع ثبات و آرامش بیشتری پیدا کرده، فرصت می‌یابد محتوای سه دفترچه‌اش را با ماشین تحریر پاک‌نویس کند. طی این روند کلمات به جمله تبدیل می‌شوند، کنایات روشنی و وضوح می‌یابند، صفحات و بر‌گ‌های گمشده به ترتیب سر جای خود قرار می‌گیرند. نتیجه 121 صفحه کاغذ خاکستری نامرغوب است، از همان‌ها که در دوران جنگ تولید می‌شد». انسنس‌برگر می‌گوید که این یادداشت‌ها کارکردی چون «کیفرخواستی ویرانگر» دارند و دانش ما را از آن دوران کامل می‌کنند.
نویسنده این کتاب تمایل داشته ناشناس بماند و انسنس‌برگر که مسئول بازنشر متن اوست، خود را ملزم به رعایت خواسته نویسنده دانسته است. بااین‌حال او می‌گوید از شیوه نگارش کتاب برمی‌آید که نویسنده آن تازه‌کار نیست، بلکه روزنامه‌نگاری است کارآزموده: «از خود روزنوشت آشکارا چنین برمی‌آید که نویسنده سفرهای خارجی متعددی در نقش خبرنگار داشته است. از جمله مقصد سفرهای بی‌شمارش اتحاد شوروی است که همان‌جا چند کلمه‌ای روسی یاد گرفته است. به گمان ما پس از روی‌کارآمدن هیتلر برای ناشری یا برای برخی از ماهنامه‌ها کار می‌کرده است. تا 1943-1944 خیلی از مجله‌ها همچنان منتشر می‌شدند و بودند مجله‌هایی مثل بانو یا مرجان که می‌شد با کار در آنها به‌نوعی از مشارکت مستقیم در کارزار تبلیغاتی پایان‌ناپذیر و تحمیلی از سوی جوزف گوبلز طفره رفت».
«زنی در برلین» پس از انتشار به زبان آلمانی، نه‌تنها با اقبال جامعه آلمان روبه‌رو نشد، بلکه عامدانه با سکوت و فراموشی روبه‌رو شد و از جمله دلایل آن صراحت نویسنده در روایت آن چیزی بود که بر او و دیگر زنان برلینی آمده بود: «موضع و رفتار نویسنده خود عنصری تشدیدکننده بود: او عاری از هرگونه ترحم و دلسوزی نسبت به خود و با دیدی روشن رفتارهای هم‌میهنانش را پیش از سقوط رژیم نازی و پس از آن توصیف کرد، و هر آنچه نوشت دستخوش بی‌خیالی و نسیان پس از جنگ شد. چندان هم حیرت‌آور نبود که به‌سرعت به ورطه فراموشی و گمنامی سپرده شد».

شرق: «زنی در برلین» با عنوان فرعی هشت هفته در شهری تسخیرشده، روزشمار 20 آوریل تا 22 ژوئن 1945 است که توسط زنی ناشناس و برلینی در دوره‌ای نوشته شده که برلین سقوط کرده و ارتش سرخ بر شهر مسلط شده است. این کتاب به‌تازگی با ترجمه سیامند زندی در نشر نو منتشر شده است. این روزنگار از روزی شروع می‌شود که برلین برای نخستین‌بار جنگ را از نزدیک تجربه می‌کند و نویسنده که شاهد مستقیم وقایع بوده، روایتی دست اول از جنگ به دست می‌دهد.
هانس ماگنوس انسنس‌برگر، نویسنده و روشنفکر مشهور آلمانی‌زبان، در متنی که برای معرفی این کتاب نوشته، به سرنوشت نامتعارف آن اشاره کرده و نوشته شاید این سرنوشت از سر تصادف نباشد. کتاب اولین‌بار در سال 1953 منتشر می‌شود و بعد فراموش می‌شود و به حاشیه می‌رود و بعد از دهه‌ها در‌محاق‌ماندن سرانجام دوباره زنده می‌شود و بازنشر می‌شود و شهرتی جهانی پیدا می‌کند. نویسنده کتاب، زنی ساکن برلین است که در یادداشت‌هایی دقیق و همراه با جزئیات ماجراهایی را که بر خودش و همسایگان و دوستانش از اواخر آوریل تا اواسط ژوئن 1945 گذشته، شرح داده است؛ یعنی در زمانی که آلمان شکست خورده و هیتلر خودکشی کرده و برلین در اشغال ارتش سرخ است. انسنس‌برگر نوشته: «هیچ به نظر نمی‌رسد که نویسنده یادداشت‌ها را با هدف انتشار در آینده نوشته باشد. دست‌نویس‌های شخصی‌ای که در فاصله آوریل تا ژوئن 1945 در سه دفترچه (و البته چند برگ کاغذ که با دستپاچگی اضافه شده‌اند) قلم‌انداز و شتاب‌زده می‌نوشت، اساسا برای حفظ ته‌‌مانده عقل و شعورش در جهانی آکنده از بی‌اخلاقی و ویرانی بود. بخش نخست این نوشته‌ها عملا نوشته‌های زیرزمینی‌اند، دفترهایی که در پناهگاه‌های حملات هوایی، زیر آتش توپخانه و هم‌زمان با غارت، دزدی، سوء‌استفاده‌های جنسی و تجاوزهای سربازان فاتح ارتش سرخ، در وقت‌هایی که اندک آسایش و امنیتی دست می‌داد، نوشته شده‌‌اند. نویسنده فقط یک مداد داشت و ناچار زیر نور شمع می‌نوشت، چون برق برلین آن‌موقع دیگر قطع شده بود. او در پناهگاه درحالی‌که بر اثر فقدان اطلاعات از وسعت دید کمی برخوردار بود، به حیاتش ادامه داده است. دسترسی به اخبار جهان خارج، در نبود مطبوعات و رادیو و تلفن، تنها از طریق شایعات میسر است. وقتی اوضاع شهر کمابیش به حالت عادی برمی‌گردد، نویسنده چشم‌اندازش را وسعت می‌بخشد و شروع می‌کند به نوشتن گزارش زندگی در ساختمان مسکونی‌اش، سپس محله‌اش، بعد از کارها و وظایفی که مکلف به انجام‌دادن آنهاست و نیز از تماس‌ها و روابطش با دیگر همسایه‌ها می‌نویسد. در ابتدای جولای، زمانی که اوضاع ثبات و آرامش بیشتری پیدا کرده، فرصت می‌یابد محتوای سه دفترچه‌اش را با ماشین تحریر پاک‌نویس کند. طی این روند کلمات به جمله تبدیل می‌شوند، کنایات روشنی و وضوح می‌یابند، صفحات و بر‌گ‌های گمشده به ترتیب سر جای خود قرار می‌گیرند. نتیجه 121 صفحه کاغذ خاکستری نامرغوب است، از همان‌ها که در دوران جنگ تولید می‌شد». انسنس‌برگر می‌گوید که این یادداشت‌ها کارکردی چون «کیفرخواستی ویرانگر» دارند و دانش ما را از آن دوران کامل می‌کنند.
نویسنده این کتاب تمایل داشته ناشناس بماند و انسنس‌برگر که مسئول بازنشر متن اوست، خود را ملزم به رعایت خواسته نویسنده دانسته است. بااین‌حال او می‌گوید از شیوه نگارش کتاب برمی‌آید که نویسنده آن تازه‌کار نیست، بلکه روزنامه‌نگاری است کارآزموده: «از خود روزنوشت آشکارا چنین برمی‌آید که نویسنده سفرهای خارجی متعددی در نقش خبرنگار داشته است. از جمله مقصد سفرهای بی‌شمارش اتحاد شوروی است که همان‌جا چند کلمه‌ای روسی یاد گرفته است. به گمان ما پس از روی‌کارآمدن هیتلر برای ناشری یا برای برخی از ماهنامه‌ها کار می‌کرده است. تا 1943-1944 خیلی از مجله‌ها همچنان منتشر می‌شدند و بودند مجله‌هایی مثل بانو یا مرجان که می‌شد با کار در آنها به‌نوعی از مشارکت مستقیم در کارزار تبلیغاتی پایان‌ناپذیر و تحمیلی از سوی جوزف گوبلز طفره رفت».
«زنی در برلین» پس از انتشار به زبان آلمانی، نه‌تنها با اقبال جامعه آلمان روبه‌رو نشد، بلکه عامدانه با سکوت و فراموشی روبه‌رو شد و از جمله دلایل آن صراحت نویسنده در روایت آن چیزی بود که بر او و دیگر زنان برلینی آمده بود: «موضع و رفتار نویسنده خود عنصری تشدیدکننده بود: او عاری از هرگونه ترحم و دلسوزی نسبت به خود و با دیدی روشن رفتارهای هم‌میهنانش را پیش از سقوط رژیم نازی و پس از آن توصیف کرد، و هر آنچه نوشت دستخوش بی‌خیالی و نسیان پس از جنگ شد. چندان هم حیرت‌آور نبود که به‌سرعت به ورطه فراموشی و گمنامی سپرده شد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.