|

همه‌پرسی «کریمه» منطقی است؟

بحث روسیه درباره کریمه در نگاه اول قانع‌کننده به نظر می‌رسد: همه‌پرسی بهترین راه تصمیم عمومی درباره ماندن یا جداشدن این منطقه است. اما کمی بعد مشکلات بیشتری درباره همه‌پرسی روز یکشنبه در کریمه به چشم می‌آید: اگر حضور نیروهای نظامی روسیه رای‌دهندگان را ترسانده باشد چه؟ اگر روسیه روس‌تبارهای دیگری را برای رای‌دادن به کریمه بفرستد چه؟ آیا باز می‌توان گفت همه‌پرسی عادلانه و آزاد است؟ مشکل بزرگ‌تر اینکه به‌نظر می‌رسد همه‌پرسی با قانون اساسی اوکراین در تضاد است چرا که طبق قانون همه اوکراینی‌ها باید در این‌باره نظر دهند نه تنها ساکنان کریمه. اشکالات منطقی پیشنهاد روسیه مشخص است و جان کری، وزیرخارجه آمریکا روز جمعه در ملاقات با لاوروف آنها را متذکر شد. اما دشواری اصلی همه‌پرسی آخر هفته اساسی‌تر از این است: پیشنهاد روسیه بر اساس نظریه قدیمی تجزیه‌طلبی است. روزی روزگاری حق جدایی در مفاهیمی چون ناسیونالیسم و یکدستی زبان، قومیت و مذهب تحلیل می‌شد. مثلا وودرو ویلسون، پیشنهاد کرد مرزهای اروپا بر اساس یکدستی قومی دوباره کشیده شود. تصور می‌شد این بهترین راه برای افزایش خودمختاری و متعاقب آن دموکراسی باشد. اگر این صحت داشته باشد همه ساکنان کریمه باید در حالت ایده‌آل خودشان تصمیم بگیرند که چه کنند. با این منطق، اصل خودمختاری در مرکز توجه است و سایر مشکلات - مانند ارعاب- در درجه بعدی اهمیت قرار می‌گیرند. کسی یوگسلاوی سابق را به‌خاطر می‌آورد؟ نتیجه استفاده از اصل خودمختاری برای توجیه یکدستی قومی، فاجعه نسل‌کشی و پاکسازی قومی بود. این شکل از ناسیونالیسم به همین نتیجه زشت و ساده می‌انجامد. بحث درباره قومیت مساله اصلی را می‌پوشاند: چه کسی صاحب قلمرویی است که در کریمه خوانده می‌شود؟ پاسخ واضح است: اوکراین. اگر ساکنان کریمه می‌خواهند شهروند روسیه باشند، می‌توانند به روسیه بروند. در نتیجه این درواقع روسیه است که خواهان جداکردن بخشی از اوکراین است. هدف روسیه تنها این نیست که ساکنان کریمه شهروند روسیه باشند بلکه بیشتر خواهان خاک اوکراین است و این را نمی‌تواند با همه‌پرسی توجیه کند. از سوی دیگر در حقوق بین‌الملل هم این مساله غامضی است: هیچ قلمرویی نمی‌تواند به‌راحتی در یک همه‌پرسی از کشوری جدا شود. اگر چنین چیزی امکان داشت تاکنون گروه‌های قومی زیادی دست به این کار می‌زدند، و خود روسیه هم باید در چچن همه‌پرسی برگزار می‌کرد که احتمالا مردم آنجا به استقلال رای خواهند داد. چرا این‌کار را نمی‌کند؟
بحث روسیه درباره کریمه در نگاه اول قانع‌کننده به نظر می‌رسد: همه‌پرسی بهترین راه تصمیم عمومی درباره ماندن یا جداشدن این منطقه است. اما کمی بعد مشکلات بیشتری درباره همه‌پرسی روز یکشنبه در کریمه به چشم می‌آید: اگر حضور نیروهای نظامی روسیه رای‌دهندگان را ترسانده باشد چه؟ اگر روسیه روس‌تبارهای دیگری را برای رای‌دادن به کریمه بفرستد چه؟ آیا باز می‌توان گفت همه‌پرسی عادلانه و آزاد است؟ مشکل بزرگ‌تر اینکه به‌نظر می‌رسد همه‌پرسی با قانون اساسی اوکراین در تضاد است چرا که طبق قانون همه اوکراینی‌ها باید در این‌باره نظر دهند نه تنها ساکنان کریمه. اشکالات منطقی پیشنهاد روسیه مشخص است و جان کری، وزیرخارجه آمریکا روز جمعه در ملاقات با لاوروف آنها را متذکر شد. اما دشواری اصلی همه‌پرسی آخر هفته اساسی‌تر از این است: پیشنهاد روسیه بر اساس نظریه قدیمی تجزیه‌طلبی است. روزی روزگاری حق جدایی در مفاهیمی چون ناسیونالیسم و یکدستی زبان، قومیت و مذهب تحلیل می‌شد. مثلا وودرو ویلسون، پیشنهاد کرد مرزهای اروپا بر اساس یکدستی قومی دوباره کشیده شود. تصور می‌شد این بهترین راه برای افزایش خودمختاری و متعاقب آن دموکراسی باشد. اگر این صحت داشته باشد همه ساکنان کریمه باید در حالت ایده‌آل خودشان تصمیم بگیرند که چه کنند. با این منطق، اصل خودمختاری در مرکز توجه است و سایر مشکلات - مانند ارعاب- در درجه بعدی اهمیت قرار می‌گیرند. کسی یوگسلاوی سابق را به‌خاطر می‌آورد؟ نتیجه استفاده از اصل خودمختاری برای توجیه یکدستی قومی، فاجعه نسل‌کشی و پاکسازی قومی بود. این شکل از ناسیونالیسم به همین نتیجه زشت و ساده می‌انجامد. بحث درباره قومیت مساله اصلی را می‌پوشاند: چه کسی صاحب قلمرویی است که در کریمه خوانده می‌شود؟ پاسخ واضح است: اوکراین. اگر ساکنان کریمه می‌خواهند شهروند روسیه باشند، می‌توانند به روسیه بروند. در نتیجه این درواقع روسیه است که خواهان جداکردن بخشی از اوکراین است. هدف روسیه تنها این نیست که ساکنان کریمه شهروند روسیه باشند بلکه بیشتر خواهان خاک اوکراین است و این را نمی‌تواند با همه‌پرسی توجیه کند. از سوی دیگر در حقوق بین‌الملل هم این مساله غامضی است: هیچ قلمرویی نمی‌تواند به‌راحتی در یک همه‌پرسی از کشوری جدا شود. اگر چنین چیزی امکان داشت تاکنون گروه‌های قومی زیادی دست به این کار می‌زدند، و خود روسیه هم باید در چچن همه‌پرسی برگزار می‌کرد که احتمالا مردم آنجا به استقلال رای خواهند داد. چرا این‌کار را نمی‌کند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.