|

‌مأموریت دولت سیزدهم چیست؟

علی شاملو . ‌روزنامه‌نگار

از ابتدای تشکیل نظام جمهوری اسلامی ایران تاکنون، به‌جز سه دولت موقت به ریاست مرحوم شادروان مهندس بازرگان، دولت شورای انقلاب و دولت مرحوم شادروان آیت‌الله مهدوی‌کنی و پس از انفجار دفتر نخست‌وزیری و شهادت شهیدان رجایی و باهنر به‌طور موقت تا انتخابات سومین دوره ریاست‌جمهوری و انتخاب آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای به‌عنوان سومین رئیس‌جمهوری کشور و تشکیل سومین دولت رسمی، معمولا دولت‌ها برای خود یک «مأموریت بزرگ» تعریف می‌کنند. مأموریت یا راهبردی که یک «هدف مشخص» دارد و دولت‌ها برای رسیدن به آن، قوای خود را بسیج می‌کنند.‌دولت ابوالحسن بنی‌صدر مأموریت بزرگ دولت خود را تحقق «عدالت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی» اعلام کرد.‌دولت محمد‌علی رجایی مأموریت بزرگ دولت خود را تعدیل ثروت اعلام کرد و در تلاش بود تا ثروت را در میان آحاد جامعه توزیع کند.‌آیت‌الله خامنه‌ای مأموریت اصلی دولت خود را «قطع ریشه استکبار»، «تأمین امنیت کشور» و تأمین «نیازهای جنگ»، اعلام کردند.‌مأموریت بزرگ پنجمین و ششمین دولت‌های جمهوری اسلامی ایران یعنی دولت‌های مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی «سازندگی» بود و او از همان ابتدا و آغاز تشکیل دولت‌ها مأموریت و برنامه اصلی خود را سازندگی تخریب‌های پس از جنگ تعریف کرده بود.‌مأموریت بزرگ سید‌محمد خاتمی که هفتمین و هشتمین دولت‌های پس از انقلاب اسلامی را تشکیل داد، «توسعه سیاسی» بود. خاتمی تلاش کرد که از طریق اعطای آزادی بیشتر به جامعه، تقویت نهادهای مدنی و مطبوعات کشور در مسیر توسعه سیاسی قرار گیرد.‌مأموریت بزرگ دولت‌های نهم و دهم که به ریاست محمود احمدی‌نژاد تشکیل شد، «آوردن نفت سر سفره مردم» بود و احمدی‌نژاد تلاش کرد رانت درآمد نفت را میان مردم توزیع کند.‌دولت‌های یازدهم و دوازدهم که به ریاست حسن روحانی تشکیل شد، مأموریت بزرگش «تعامل با جهان و حل مسئله هسته‌ای»، بود. روحانی تلاش کرد از طریق بهبود رابطه با جهان کشور را در مسیر توسعه قرار دهد. و اما سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که مأموریت دولت سیزدهم چیست‌ یا دولت سیزدهم چه برنامه، هدف و مأموریتی برای خود تعریف کرده است؟‌به نظر می‌رسد با سپری‌شدن چهار ماه از تشکیل این دولت و با وجود وعده‌ها و شعارهایی که این دولت در ایام انتخابات ریاست‌جمهوری و در تبلیغات داد، مقهور تعدد مسائل شده است و هنوز نتوانسته به تصمیم‌گیری بزرگ برای مأموریت و هدف دولت خود برسد. این دولت متأسفانه مأموریت مهمی را برای خودش تعریف نکرده است و مردم، کارشناسان و مخاطبان آن هنوز نمی‌دانند اولویت ایجابی و مأموریت اصلی این دولت چیست؟ این دولت در قیاس با دولت‌های بعد از انقلاب بیشترین سهم را به بوروکرات‌هایی داده که فاقد هرگونه نظریه و جهان‌بینی‌ای درباره دستگاه تحت اراده خود هستند. البته برخی نشانه‌ها در دولت سیزدهم وجود دارند که عیار سیاست‌گذاری و جهت‌گیری را نشان می‌دهند.دولت سیزدهم ‌مانند دولت‌های نهم و دهم به نمادگرایی علاقه دارد. محمود احمدی‌نژاد نسخه کامل چنین دولتی بود. یعنی برایش انجام ظاهری کارها مهم‌تر از نتیجه نهایی بود. متأسفانه دولت سیزدهم در برخی زمینه‌ها همان راهی را می‌رود که دولت احمدی‌نژاد رفت. اوضاع اقتصادی کشور به قدری بحرانی است که باید تصمیم‌های بسیار سخت گرفته شود اما دولت سیزدهم نشان داده است که دولت تصمیم‌های سخت نیست.‌تجربه تصمیم اخیر دولت برای عقب‌نشینی از حذف دلار چهارهزارو۲۰۰ تومانی به‌خوبی نشان داد‌ آمادگی اتخاذ تصمیم‌های سخت را ندارد. ضعف در سیاست‌گذاری یکی از مهم‌ترین مشکلات دولت سیزدهم است. در رفتار و انتصابات دولت فعلی هیچ نشانه‌ای از تغییر سیاست‌ها یا حتی اراده برای تغییر نمی‌بینیم.‌دولت فعلی گمان می‌کند تنها مشکل دولت قبلی این بود که مدیرانش صبح‌ها دیر سر کار می‌رفتند یا شب‌ها زود به خانه با‌زمی‌گشتند. متأسفانه مدیران دولت جدید از همین ابتدا خیال همه را راحت کرده‌اند که انتظار تغییر در سیاست‌گذاری‌های اساسی را نباید از آنها داشت.‌دولت سیزدهم به‌وضوح نشان داده است که اعتماد و نزدیکی سیاسی بر هر چیز دیگری در نصب مدیران اولویت دارد. بخشي از مدیران فعلی دولت جدید «خودی» و خویشاوند هستند.‌دکتر مسعود نیلی در نقد حکمرانی مشاهده‌محور ابراهیم رئیسی گفته است: حال که آقای رئیسی به استان‌های محروم سفر می‌کند تا از نزدیک به مشکلات این مناطق رسیدگی کند، بد نیست سفری هم به استان محروم اقتصاد کلان داشته باشد.‌حال دولت سیزدهم و شخص ریاست محترم جمهوری باید هر‌چه زودتر بدون کار شعاری مأموریت اصلی و جهت خود را مشخص کند تا هم خود و هم مردم از این بی‌نظمی، بی‌برنامگی و کلافگی خارج شوند. بی‌شک‌ نبودن برنامه و مشخص‌نبودن مأموریت و جهت، باعث می‌شود دولت سیزدهم سرنوشتش به سرنوشت دولت‌های نهم و دهم منجر شود که این امر خوشایند کشور و نظام جمهوری اسلامی ایران نیست.

از ابتدای تشکیل نظام جمهوری اسلامی ایران تاکنون، به‌جز سه دولت موقت به ریاست مرحوم شادروان مهندس بازرگان، دولت شورای انقلاب و دولت مرحوم شادروان آیت‌الله مهدوی‌کنی و پس از انفجار دفتر نخست‌وزیری و شهادت شهیدان رجایی و باهنر به‌طور موقت تا انتخابات سومین دوره ریاست‌جمهوری و انتخاب آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای به‌عنوان سومین رئیس‌جمهوری کشور و تشکیل سومین دولت رسمی، معمولا دولت‌ها برای خود یک «مأموریت بزرگ» تعریف می‌کنند. مأموریت یا راهبردی که یک «هدف مشخص» دارد و دولت‌ها برای رسیدن به آن، قوای خود را بسیج می‌کنند.‌دولت ابوالحسن بنی‌صدر مأموریت بزرگ دولت خود را تحقق «عدالت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی» اعلام کرد.‌دولت محمد‌علی رجایی مأموریت بزرگ دولت خود را تعدیل ثروت اعلام کرد و در تلاش بود تا ثروت را در میان آحاد جامعه توزیع کند.‌آیت‌الله خامنه‌ای مأموریت اصلی دولت خود را «قطع ریشه استکبار»، «تأمین امنیت کشور» و تأمین «نیازهای جنگ»، اعلام کردند.‌مأموریت بزرگ پنجمین و ششمین دولت‌های جمهوری اسلامی ایران یعنی دولت‌های مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی «سازندگی» بود و او از همان ابتدا و آغاز تشکیل دولت‌ها مأموریت و برنامه اصلی خود را سازندگی تخریب‌های پس از جنگ تعریف کرده بود.‌مأموریت بزرگ سید‌محمد خاتمی که هفتمین و هشتمین دولت‌های پس از انقلاب اسلامی را تشکیل داد، «توسعه سیاسی» بود. خاتمی تلاش کرد که از طریق اعطای آزادی بیشتر به جامعه، تقویت نهادهای مدنی و مطبوعات کشور در مسیر توسعه سیاسی قرار گیرد.‌مأموریت بزرگ دولت‌های نهم و دهم که به ریاست محمود احمدی‌نژاد تشکیل شد، «آوردن نفت سر سفره مردم» بود و احمدی‌نژاد تلاش کرد رانت درآمد نفت را میان مردم توزیع کند.‌دولت‌های یازدهم و دوازدهم که به ریاست حسن روحانی تشکیل شد، مأموریت بزرگش «تعامل با جهان و حل مسئله هسته‌ای»، بود. روحانی تلاش کرد از طریق بهبود رابطه با جهان کشور را در مسیر توسعه قرار دهد. و اما سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که مأموریت دولت سیزدهم چیست‌ یا دولت سیزدهم چه برنامه، هدف و مأموریتی برای خود تعریف کرده است؟‌به نظر می‌رسد با سپری‌شدن چهار ماه از تشکیل این دولت و با وجود وعده‌ها و شعارهایی که این دولت در ایام انتخابات ریاست‌جمهوری و در تبلیغات داد، مقهور تعدد مسائل شده است و هنوز نتوانسته به تصمیم‌گیری بزرگ برای مأموریت و هدف دولت خود برسد. این دولت متأسفانه مأموریت مهمی را برای خودش تعریف نکرده است و مردم، کارشناسان و مخاطبان آن هنوز نمی‌دانند اولویت ایجابی و مأموریت اصلی این دولت چیست؟ این دولت در قیاس با دولت‌های بعد از انقلاب بیشترین سهم را به بوروکرات‌هایی داده که فاقد هرگونه نظریه و جهان‌بینی‌ای درباره دستگاه تحت اراده خود هستند. البته برخی نشانه‌ها در دولت سیزدهم وجود دارند که عیار سیاست‌گذاری و جهت‌گیری را نشان می‌دهند.دولت سیزدهم ‌مانند دولت‌های نهم و دهم به نمادگرایی علاقه دارد. محمود احمدی‌نژاد نسخه کامل چنین دولتی بود. یعنی برایش انجام ظاهری کارها مهم‌تر از نتیجه نهایی بود. متأسفانه دولت سیزدهم در برخی زمینه‌ها همان راهی را می‌رود که دولت احمدی‌نژاد رفت. اوضاع اقتصادی کشور به قدری بحرانی است که باید تصمیم‌های بسیار سخت گرفته شود اما دولت سیزدهم نشان داده است که دولت تصمیم‌های سخت نیست.‌تجربه تصمیم اخیر دولت برای عقب‌نشینی از حذف دلار چهارهزارو۲۰۰ تومانی به‌خوبی نشان داد‌ آمادگی اتخاذ تصمیم‌های سخت را ندارد. ضعف در سیاست‌گذاری یکی از مهم‌ترین مشکلات دولت سیزدهم است. در رفتار و انتصابات دولت فعلی هیچ نشانه‌ای از تغییر سیاست‌ها یا حتی اراده برای تغییر نمی‌بینیم.‌دولت فعلی گمان می‌کند تنها مشکل دولت قبلی این بود که مدیرانش صبح‌ها دیر سر کار می‌رفتند یا شب‌ها زود به خانه با‌زمی‌گشتند. متأسفانه مدیران دولت جدید از همین ابتدا خیال همه را راحت کرده‌اند که انتظار تغییر در سیاست‌گذاری‌های اساسی را نباید از آنها داشت.‌دولت سیزدهم به‌وضوح نشان داده است که اعتماد و نزدیکی سیاسی بر هر چیز دیگری در نصب مدیران اولویت دارد. بخشي از مدیران فعلی دولت جدید «خودی» و خویشاوند هستند.‌دکتر مسعود نیلی در نقد حکمرانی مشاهده‌محور ابراهیم رئیسی گفته است: حال که آقای رئیسی به استان‌های محروم سفر می‌کند تا از نزدیک به مشکلات این مناطق رسیدگی کند، بد نیست سفری هم به استان محروم اقتصاد کلان داشته باشد.‌حال دولت سیزدهم و شخص ریاست محترم جمهوری باید هر‌چه زودتر بدون کار شعاری مأموریت اصلی و جهت خود را مشخص کند تا هم خود و هم مردم از این بی‌نظمی، بی‌برنامگی و کلافگی خارج شوند. بی‌شک‌ نبودن برنامه و مشخص‌نبودن مأموریت و جهت، باعث می‌شود دولت سیزدهم سرنوشتش به سرنوشت دولت‌های نهم و دهم منجر شود که این امر خوشایند کشور و نظام جمهوری اسلامی ایران نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.