|

صاحبان نظر و فضاهای مجازی

عبدالحسین طوطیایی .عضو هیات‌علمی بازنشسته سازمان تحقیقات کشاورزی

روشنفکران و صاحبان نظر بخشی از هرم هر جامعه‌ای هستند که گذشته را چراغ راهنمایی برای تابیدن بر شرایط موجود کرده تا که راه به افق‌های دوردست بگشایند. اگر بین این گروه و بدنه جامعه گسلی ایجاد شود هر یک به راهی جدا از هم خواهند رفت آنگونه که اکنون و کمابیش رخ داده است. توده‌های مردم ز سویی سر در گریبان تامین معاش و در تکراری باطل نه گامی به پیش برمی‌دارند و نه‌چندان آگاه در کجای چرخه حیات قرار دارند؟ آنها اگر که در فضای واقعی همچون گذشته با روشنفکران عصر خود پیوندی از اعتماد و نیاز داشتند قطعا بیش از حال حاضر راه در مسیر پویایی می‌گرفتند. از آن‌سو نیز آگاهانی که دغدغه‌ای فراتر از پدیده‌های رایج زندگی دارند، سال‌هاست که خرج از بدنه جامعه جدا کرده و در محدوده‌ای بین کتاب و فضای مجازی چون ماهی از دریا به بیرون زده شده‌اند؛ ماهیانی که با سر بردن در فضاهای مجازی و تنفسی مصنوعی تنها توهمی از زندگی دارند. اگر بخواهیم به بیان مثالی مبادرت کنیم به عاشقان پرشمار اما غیرحرفه‌ای از حامیان محیط‌زیست می‌توانیم یاد کنیم. آنها گرچه عاشق و فداکار و با نگرانی گام به آینده می‌نهند اما بین خود و عمده‌ای از صاحبان دانش و نظر در این عرصه گسلی عمیق را می‌بینند. این دلدادگان بستر حیات ناگزیر با چراغ کم‌سوی دانش خود به تنهایی در جست‌وجوی برون رفتند. از آنطرف نیز چراغ‌به‌دستان با دانش گرچه بیش از دیگران می‌بینند، اما کمتر از عشق به عرصه دانش خود بهره گرفته‌اند. آنها تنها با سر فرو بردن در فضاهای مجازی و درج نوشتاری، آرامش و رضایت برای خود می‌آفرینند. اکنون از آنان باید پرسید که این تحلیل‌های بی‌هزینه و زنگ‌های خطر بی‌صدایتان را سرانجام در چه زمانی و در خیل آن عاشقان باانگیزه به هشداری پر صدا و بازدارنده تبدیل می‌کنید؟ اگر تنها از پنجره‌ای که مسایل زیست‌محیطی و آسیب‌های وارده بر آن را می‌بینیم باز هم در خواهیم یافت که در این سال‌های اخیر قرار و مدارهای آن عاشقان فداکار با صاحبان دانش و نظر تنها در گذرهای مجازی صورت می‌گیرد، مراوداتی که کمتر به بازتاب‌های مدنی و روابط زنده اجتماعی برای ورود به آینده امیدبخش می‌انجامد.
صاحب‌نظران اکثرا بی‌آنکه چتر معیشت‌شان از باد و باران اندکی هم خم شود در زنگ‌های تفریح روزمرگی خود می‌نویسند و در فضاهای مجازی می‌نهند تا که باور کنند که هستند. عاشقان راه‌ گم‌کرده اما ناگزیر و در این سوی گسل آنقدر بر طبل نگرانی می‌کوبند که ناخودآگاه فریادشان رنگی از سیاست به‌خود می‌گیرد. در خلأ و میانه این گسست است که طبیعت زنده کشورمان در کشتاری هر روزه اما در فضای واقعی میرا و مثله‌تر می‌شود. تخریب‌کنندگان این سال‌هایی که گذشت از همبستگی اکولوژیست‌ها با دلسوختگان کم‌نشان این وادی اندیشه‌ای به‌خود راه نداده و نمی‌دهند. در شرایطی که فریادهای استمداد آنان از پنجره‌های مجازی کسی را به پاسخ وانمی‌دارد غرش بولدوزرهای تخریب اما درعرصه‌های واقعی گوش‌ها را می‌خراشد.
البته به‌نظر می‌رسد گسل ایجادشده بین فعالان حراست از بستر حیات در فضاهای مجازی در جای‌جای گروه‌های مدنی و کرسی‌های اجرایی دیگر محدوده‌های جامعه ما رخ داده است. تحلیلگرانی شایسته در این وادی‌ها را باید که عزم بر آن دارند به طراحی پل‌های ارتباطی بین فضاهای مجازی و عرصه‌های واقعی همت گمارند. اگر اینگونه عزم جزم نداریم آیندگان بی‌گناهمان در جست‌وجوی پاسخ این پرسش در بهت و تردید خواهند بود که در عصری که ناله حزن‌آلود اره موتوری‌ها و دیگر ابزار نابودی را سراسیمه به در و دیوار شمال این کشور می‌کوبیدند و شیره حیات می‌ستاندند صاحبان خرد آن زمان در کجا نشسته و دیده‌بانی می‌کردند؟ اگر پاسخ ما فضاهای مجازی باشد، آیا عذری بدتر از گناه برایمان نخواهد بود؟
روشنفکران و صاحبان نظر بخشی از هرم هر جامعه‌ای هستند که گذشته را چراغ راهنمایی برای تابیدن بر شرایط موجود کرده تا که راه به افق‌های دوردست بگشایند. اگر بین این گروه و بدنه جامعه گسلی ایجاد شود هر یک به راهی جدا از هم خواهند رفت آنگونه که اکنون و کمابیش رخ داده است. توده‌های مردم ز سویی سر در گریبان تامین معاش و در تکراری باطل نه گامی به پیش برمی‌دارند و نه‌چندان آگاه در کجای چرخه حیات قرار دارند؟ آنها اگر که در فضای واقعی همچون گذشته با روشنفکران عصر خود پیوندی از اعتماد و نیاز داشتند قطعا بیش از حال حاضر راه در مسیر پویایی می‌گرفتند. از آن‌سو نیز آگاهانی که دغدغه‌ای فراتر از پدیده‌های رایج زندگی دارند، سال‌هاست که خرج از بدنه جامعه جدا کرده و در محدوده‌ای بین کتاب و فضای مجازی چون ماهی از دریا به بیرون زده شده‌اند؛ ماهیانی که با سر بردن در فضاهای مجازی و تنفسی مصنوعی تنها توهمی از زندگی دارند. اگر بخواهیم به بیان مثالی مبادرت کنیم به عاشقان پرشمار اما غیرحرفه‌ای از حامیان محیط‌زیست می‌توانیم یاد کنیم. آنها گرچه عاشق و فداکار و با نگرانی گام به آینده می‌نهند اما بین خود و عمده‌ای از صاحبان دانش و نظر در این عرصه گسلی عمیق را می‌بینند. این دلدادگان بستر حیات ناگزیر با چراغ کم‌سوی دانش خود به تنهایی در جست‌وجوی برون رفتند. از آنطرف نیز چراغ‌به‌دستان با دانش گرچه بیش از دیگران می‌بینند، اما کمتر از عشق به عرصه دانش خود بهره گرفته‌اند. آنها تنها با سر فرو بردن در فضاهای مجازی و درج نوشتاری، آرامش و رضایت برای خود می‌آفرینند. اکنون از آنان باید پرسید که این تحلیل‌های بی‌هزینه و زنگ‌های خطر بی‌صدایتان را سرانجام در چه زمانی و در خیل آن عاشقان باانگیزه به هشداری پر صدا و بازدارنده تبدیل می‌کنید؟ اگر تنها از پنجره‌ای که مسایل زیست‌محیطی و آسیب‌های وارده بر آن را می‌بینیم باز هم در خواهیم یافت که در این سال‌های اخیر قرار و مدارهای آن عاشقان فداکار با صاحبان دانش و نظر تنها در گذرهای مجازی صورت می‌گیرد، مراوداتی که کمتر به بازتاب‌های مدنی و روابط زنده اجتماعی برای ورود به آینده امیدبخش می‌انجامد.
صاحب‌نظران اکثرا بی‌آنکه چتر معیشت‌شان از باد و باران اندکی هم خم شود در زنگ‌های تفریح روزمرگی خود می‌نویسند و در فضاهای مجازی می‌نهند تا که باور کنند که هستند. عاشقان راه‌ گم‌کرده اما ناگزیر و در این سوی گسل آنقدر بر طبل نگرانی می‌کوبند که ناخودآگاه فریادشان رنگی از سیاست به‌خود می‌گیرد. در خلأ و میانه این گسست است که طبیعت زنده کشورمان در کشتاری هر روزه اما در فضای واقعی میرا و مثله‌تر می‌شود. تخریب‌کنندگان این سال‌هایی که گذشت از همبستگی اکولوژیست‌ها با دلسوختگان کم‌نشان این وادی اندیشه‌ای به‌خود راه نداده و نمی‌دهند. در شرایطی که فریادهای استمداد آنان از پنجره‌های مجازی کسی را به پاسخ وانمی‌دارد غرش بولدوزرهای تخریب اما درعرصه‌های واقعی گوش‌ها را می‌خراشد.
البته به‌نظر می‌رسد گسل ایجادشده بین فعالان حراست از بستر حیات در فضاهای مجازی در جای‌جای گروه‌های مدنی و کرسی‌های اجرایی دیگر محدوده‌های جامعه ما رخ داده است. تحلیلگرانی شایسته در این وادی‌ها را باید که عزم بر آن دارند به طراحی پل‌های ارتباطی بین فضاهای مجازی و عرصه‌های واقعی همت گمارند. اگر اینگونه عزم جزم نداریم آیندگان بی‌گناهمان در جست‌وجوی پاسخ این پرسش در بهت و تردید خواهند بود که در عصری که ناله حزن‌آلود اره موتوری‌ها و دیگر ابزار نابودی را سراسیمه به در و دیوار شمال این کشور می‌کوبیدند و شیره حیات می‌ستاندند صاحبان خرد آن زمان در کجا نشسته و دیده‌بانی می‌کردند؟ اگر پاسخ ما فضاهای مجازی باشد، آیا عذری بدتر از گناه برایمان نخواهد بود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.