|

نگاهی دیگر به آلن‌پو

شرق: ادگار آلن‌پو، داستان‌نویس، شاعر و منتقد ادبی مشهور آمریکایی است که شهرتش بیش از هر چیز به‌ واسطه نوشتن داستان‌های کوتاهی است که به‌عنوان نخستین داستان‌های ژانر ادبیات پلیسی شناخته می‌شوند. آلن‌پو با نوشتن داستان «قتل‌های کوچه مورگ» در سال ۱۸۴۱ ژانر ادبیات پلیسی یا معمایی-جنایی را بنیان گذاشت و روایت کارآگاهی مدرن را برای اولین‌بار پایه گذاشت. پرسوناژ این داستان، شوالیه دوپن، هنوز هم از چهره‌های اسطوره‌ای این ژانر به‌ شمار می‌رود. شوالیه دوپن به‌ جز این داستان، تنها در دو داستان دیگر آلن‌پو با نام‌های «معمای ماری روژه» و «نامه ربوده‌شده» حضور دارد؛ اما همین سه داستان، پایه‌گذار ژانری جدید در ادبیات بوده‌اند و تأثیر زیادی بر گونه‌های فرعی ادبیات پلیسی بعد از خود گذاشته‌اند. آلن‌پو از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین نویسندگان و شاعران قرن‌نوزدهمی آمریکا است که در سال 1809 در بوستون متولد شد و امروز به‌عنوان نویسنده‌ای شاخص در ادبیات جهانی شناخته می‌شود. پو در جوانی‌ با مشکلات مالی متعددی روبه‌رو بود و ضمنا شعرهایی که در آن دوره منتشر می‌کرد، با استقبال چندانی روبه‌رو نمی‌شد و او در ابتدا برای به‌دست‌آوردن موقعیت مالی بهتر به داستان‌نویسی روی آورد. چاپ داستان‌هایی از او باعث شد تا او در مجله‌ای شروع به فعالیت کند و بعد از مدتی تا سمت سردبیری مجله پیش رفت و کم‌کم به شهرت رسید. پو نظریاتی مخصوص‌ به‌ خود در باب شعر و داستان داشت و براین‌اساس نقدهای تندی درباره آثار ادبی نویسندگان دیگر منتشر می‌کرد که این موضوع باعث می‌شد او مخالفان زیادی پیدا کند؛ بااین‌حال بسیاری از داستان‌های مشهور پو در مجلات مختلفی که او در آنها کار می‌کرد، منتشر شدند؛ از‌جمله داستان «قتل‌های کوچه مورگ». تنوع و گونه‌گونی آثار آلن‌پو زیاد است و از این نظر داستان‌ها و شعرهای او را می‌توان بر‌اساس نظریات مختلف مورد بررسی قرار داد یا از سویی دیگر تأثیرات او را در جریان‌های مختلف ادبی دید. پو از سال‌ها پیش در ایران هم شناخته می‌شد و از برخی داستان‌های او ترجمه‌های متعددی در سال‌های مختلف منتشر شده است. به‌تازگی هم کتابی درباره زندگی پو با عنوان «پو؛ مردی که هرگز نخندید» از پیتر آکروید و با ترجمه شهاب شکروی در نشر آفتابکاران منتشر شده است. عنوان فرعی این کتاب، «نگاهی متفاوت به زندگی ادگار آلن‌پو» است و شخصیت و زندگی پو را با دیدی تاریخی-اجتماعی بررسی کرده است. کتاب در بخش‌های مختلف زندگی آلن‌پو را شرح داده و البته در آغاز با مرگ آلن‌پو و ابهام‌‌های مربوط به آن شروع شده است. نویسنده می‌گوید زندگی پو مثل داستان‌ها و نوشته‌هایش ناگهانی و مبهم به پایان رسید. زندگی او رمز و‌ راز رنج‌آوری داشت که هنوز حل‌نشده باقی مانده‌اند. نویسنده کتاب به این نکته اشاره می‌کند که آلن‌پو از آغاز زندگی‌اش با مسائل زیادی روبه‌رو بود؛ «ادگار آلن‌پو، شخصیتی سرگشته با روحی درهم‌شکسته به نماد شاعر مطرود بدل شد. او سرنوشت خوبی نداشت، زندگی‌اش هرچه بود، تحمل‌ناپذیر بود. از زمانی که متولد شد، باران مصیبت‌ها بر سرش باریدن گرفت. او در جایی گفته بود: یکی از ساده‌ترین کارها برای ایجاد تحول فراگیر در افکار مردم دنیا نوشتن و انتشار کتاب‌های خیلی کوچک است. عنوان آنها باید ساده باشد، چند کلمه معمولی، و مثلا وجود درهم‌شکسته من، اما همین کتاب کوچک باید به‌خوبی بیانگر عنوانش باشد. اگرچه پو هرگز چنین کتابی ننوشت، زندگی‌اش واقعا درخور این عنوان بود. رنج ناشی از اضطراب‌های پایان‌ناپذیر و حسرت‌های همیشگی خیلی زود در زندگی او ریشه دواند». پیش از آنکه پو متولد شود، مادرش به بیماری سل مبتلا شده بود و احتمالا او در شکم مادرش با نارسایی غذایی روبه‌رو بوده است. نویسنده کتاب می‌گوید صحنه‌هایی از فضاهای بسته و تنگ که قربانی در آن دراز کشیده و به‌سختی نفس می‌کشد، نقش عمده‌ای در داستان‌های پو ایفا می‌کند. از سوی دیگر، خانواده او با فقر زیادی روبه‌رو بودند و فشارهای عصبی ناشی از آن از همان آغاز تولد بر روی پو وجود داشته است؛ چراکه خانواده او با تنش‌ها و بحران‌های روحی مواجه بودند. در کتاب درباره روز تولد پو آمده: «پو در یک روز سرد زمستانی، نوزدهم ژانویه سال 1809، در مهمانخانه‌ای قدیمی در بوستون به دنیا آمد. آن روز توفان یخ‌های شناور را به بندرگاه بوستون آورده بود. گزارش‌هایی که بعدها منتشر شد، حاکی از آن است که پو سال تولدش را تغییر داده بود. گویا تمایلی به یادآوری آن روز نداشته. پدر و مادرش بازیگران تئاتر دوره‌گردی بودند که اگر خوش‌بینانه نگاه کنیم، تنها می‌توان گفت شرایط‌شان کمی بهتر از آوارگی و خانه‌به‌دوشی بود. آنها نام فرزندشان را از آقای ادگار گرفته بودند، مدیر گروه بازیگرانی که خانواده پو در آن مشغول به کار بودند. برخی از هم‌دوره‌ای‌های پو به این نکته اشاره کرده‌اند که رفتارهای او در سنین بالاتر بسیار متأثر از دنیای تئاتر و نمایش بوده».

شرق: ادگار آلن‌پو، داستان‌نویس، شاعر و منتقد ادبی مشهور آمریکایی است که شهرتش بیش از هر چیز به‌ واسطه نوشتن داستان‌های کوتاهی است که به‌عنوان نخستین داستان‌های ژانر ادبیات پلیسی شناخته می‌شوند. آلن‌پو با نوشتن داستان «قتل‌های کوچه مورگ» در سال ۱۸۴۱ ژانر ادبیات پلیسی یا معمایی-جنایی را بنیان گذاشت و روایت کارآگاهی مدرن را برای اولین‌بار پایه گذاشت. پرسوناژ این داستان، شوالیه دوپن، هنوز هم از چهره‌های اسطوره‌ای این ژانر به‌ شمار می‌رود. شوالیه دوپن به‌ جز این داستان، تنها در دو داستان دیگر آلن‌پو با نام‌های «معمای ماری روژه» و «نامه ربوده‌شده» حضور دارد؛ اما همین سه داستان، پایه‌گذار ژانری جدید در ادبیات بوده‌اند و تأثیر زیادی بر گونه‌های فرعی ادبیات پلیسی بعد از خود گذاشته‌اند. آلن‌پو از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین نویسندگان و شاعران قرن‌نوزدهمی آمریکا است که در سال 1809 در بوستون متولد شد و امروز به‌عنوان نویسنده‌ای شاخص در ادبیات جهانی شناخته می‌شود. پو در جوانی‌ با مشکلات مالی متعددی روبه‌رو بود و ضمنا شعرهایی که در آن دوره منتشر می‌کرد، با استقبال چندانی روبه‌رو نمی‌شد و او در ابتدا برای به‌دست‌آوردن موقعیت مالی بهتر به داستان‌نویسی روی آورد. چاپ داستان‌هایی از او باعث شد تا او در مجله‌ای شروع به فعالیت کند و بعد از مدتی تا سمت سردبیری مجله پیش رفت و کم‌کم به شهرت رسید. پو نظریاتی مخصوص‌ به‌ خود در باب شعر و داستان داشت و براین‌اساس نقدهای تندی درباره آثار ادبی نویسندگان دیگر منتشر می‌کرد که این موضوع باعث می‌شد او مخالفان زیادی پیدا کند؛ بااین‌حال بسیاری از داستان‌های مشهور پو در مجلات مختلفی که او در آنها کار می‌کرد، منتشر شدند؛ از‌جمله داستان «قتل‌های کوچه مورگ». تنوع و گونه‌گونی آثار آلن‌پو زیاد است و از این نظر داستان‌ها و شعرهای او را می‌توان بر‌اساس نظریات مختلف مورد بررسی قرار داد یا از سویی دیگر تأثیرات او را در جریان‌های مختلف ادبی دید. پو از سال‌ها پیش در ایران هم شناخته می‌شد و از برخی داستان‌های او ترجمه‌های متعددی در سال‌های مختلف منتشر شده است. به‌تازگی هم کتابی درباره زندگی پو با عنوان «پو؛ مردی که هرگز نخندید» از پیتر آکروید و با ترجمه شهاب شکروی در نشر آفتابکاران منتشر شده است. عنوان فرعی این کتاب، «نگاهی متفاوت به زندگی ادگار آلن‌پو» است و شخصیت و زندگی پو را با دیدی تاریخی-اجتماعی بررسی کرده است. کتاب در بخش‌های مختلف زندگی آلن‌پو را شرح داده و البته در آغاز با مرگ آلن‌پو و ابهام‌‌های مربوط به آن شروع شده است. نویسنده می‌گوید زندگی پو مثل داستان‌ها و نوشته‌هایش ناگهانی و مبهم به پایان رسید. زندگی او رمز و‌ راز رنج‌آوری داشت که هنوز حل‌نشده باقی مانده‌اند. نویسنده کتاب به این نکته اشاره می‌کند که آلن‌پو از آغاز زندگی‌اش با مسائل زیادی روبه‌رو بود؛ «ادگار آلن‌پو، شخصیتی سرگشته با روحی درهم‌شکسته به نماد شاعر مطرود بدل شد. او سرنوشت خوبی نداشت، زندگی‌اش هرچه بود، تحمل‌ناپذیر بود. از زمانی که متولد شد، باران مصیبت‌ها بر سرش باریدن گرفت. او در جایی گفته بود: یکی از ساده‌ترین کارها برای ایجاد تحول فراگیر در افکار مردم دنیا نوشتن و انتشار کتاب‌های خیلی کوچک است. عنوان آنها باید ساده باشد، چند کلمه معمولی، و مثلا وجود درهم‌شکسته من، اما همین کتاب کوچک باید به‌خوبی بیانگر عنوانش باشد. اگرچه پو هرگز چنین کتابی ننوشت، زندگی‌اش واقعا درخور این عنوان بود. رنج ناشی از اضطراب‌های پایان‌ناپذیر و حسرت‌های همیشگی خیلی زود در زندگی او ریشه دواند». پیش از آنکه پو متولد شود، مادرش به بیماری سل مبتلا شده بود و احتمالا او در شکم مادرش با نارسایی غذایی روبه‌رو بوده است. نویسنده کتاب می‌گوید صحنه‌هایی از فضاهای بسته و تنگ که قربانی در آن دراز کشیده و به‌سختی نفس می‌کشد، نقش عمده‌ای در داستان‌های پو ایفا می‌کند. از سوی دیگر، خانواده او با فقر زیادی روبه‌رو بودند و فشارهای عصبی ناشی از آن از همان آغاز تولد بر روی پو وجود داشته است؛ چراکه خانواده او با تنش‌ها و بحران‌های روحی مواجه بودند. در کتاب درباره روز تولد پو آمده: «پو در یک روز سرد زمستانی، نوزدهم ژانویه سال 1809، در مهمانخانه‌ای قدیمی در بوستون به دنیا آمد. آن روز توفان یخ‌های شناور را به بندرگاه بوستون آورده بود. گزارش‌هایی که بعدها منتشر شد، حاکی از آن است که پو سال تولدش را تغییر داده بود. گویا تمایلی به یادآوری آن روز نداشته. پدر و مادرش بازیگران تئاتر دوره‌گردی بودند که اگر خوش‌بینانه نگاه کنیم، تنها می‌توان گفت شرایط‌شان کمی بهتر از آوارگی و خانه‌به‌دوشی بود. آنها نام فرزندشان را از آقای ادگار گرفته بودند، مدیر گروه بازیگرانی که خانواده پو در آن مشغول به کار بودند. برخی از هم‌دوره‌ای‌های پو به این نکته اشاره کرده‌اند که رفتارهای او در سنین بالاتر بسیار متأثر از دنیای تئاتر و نمایش بوده».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.