وطن ویرانه
شرق: «خیابان کاتالین» نام رمانی است از ماگدا سابو، نویسنده معاصر مجارستانی، که مدتی پیش با ترجمه نصراله مرادیانی در نشر بیدگل منتشر شده بود و اخیرا چاپ سوم آن در همین نشر منتشر شده است. این رمان اولینبار در سال 1969 در مجارستان به چاپ رسید و پس از آنکه به زبانهای دیگر ترجمه شد مورد اقبال گستردهای قرار گرفت. «خیابان کاتالین» در سال 2007 برنده جایزه «سهون» بهترین رمان اروپایی شد و در سال 2018 نیز بنده جایزه ترجمه پن شد.
در «خیابان کاتالین»، روایتی از روابط انسانی در تصویری بزرگ به دست داده شده و سرنوشت سه خانواده که زمانی در خیابان کاتالین در شهر بوداپست همسایه هم بودند در طول سه دهه بحرانی تاریخی به تصویر کشیده شده است. مجارستان، مثل بسیاری دیگر از کشورهای اروپایی، در نیمه نخست قرن بیستم دورانی همراه با آشوب و جنگ و نفرت پشت سر گذاشت. در این رمان، با تصویری از وطنی که ویران شده روبهرو هستیم. رمان اینطور آغاز میشود: «هیچ کدام به آپارتمان جدید نه عادت کرده بودند نه به دلشان نشسته بود. مثل خیلی چیزهای دیگر، فقط با آن کنار آمده بودند. آنجا جایی بود که در برابر باران و گرمای آفتاب از آنها محافظت میکرد، و نه بیش از آن: مثل یک غار، گیرم کمی امنتر از غار. با وجود تلاش طاقتفرسای خانم الکش برای تمیز نگهداشتن خانه، یکجور بیمبالاتی در همه جای خانه به چشم میخورد. خودش به طرز ناامیدکنندهای شلخته بود و هرگونه نظم یا آرامشی که احیانا در خانه برقرار میکرد دوام چندانی نمیآورد و در اثر نیرویی غریب که همهجا دنبالش بود در عرض چند دقیقه نیست و نابود میشود».
ماگدا سابو، از نویسندگان شناختهشده قرن بیستم مجارستان است که در این اثرش روایتی از سه دهه پرتلاطم و پرتنش تاریخ مجارستان در قرن بیستم به دست داده است. مترجم کتاب درباره شیوه روایت این اثر و پیوندش با تاریخ نوشته: «اتفاقهایی که برای شخصیتها میافتد و مناسبات آنها در روایتی پیچیده برای ما نقل میشود. با درنظرگرفتن تاریخی که این اتفاقها در آن میافتد و بستری که شخصیتها در آن شکل میگیرند، میتوان گفت فرم رمان با محتوای آن سازگار است. روایت رمان بر اساس تاریخ خطی پیش نمیرود و خواننده همراه با تجارب متفاوت شخصیتها در این روایت پیچیده همزمان با مکانها و جاهای متفاوتی مواجه میشود». در این رمان با تصویری درخشان از مناسبات خانوادگی در دورانی آشوبزده و تیرهوتار روبهرو میشویم و روایت رمان، رابطه زبان و حافظه را به گونه قابل توجهی نشان میدهد. سرنوشت آدمهای سه خانوادهای که در این رمان به آنها پرداخته شده با سرنوشت سیاسی و تاریخی شهرشان پیوند خورده است. اتفاقی بیرون از اراده آدمها زندگیشان را دوپاره کرده و آنها با گذشتهای غیرقابل بازگشت روبهرو هستند. اینها همه در روایتی غیرخطی به تصویر درآمده است.
ماگدا سابو شاهد مستقیم تحولات سیاسی سالهای بحرانی سلطه فاشیسم بوده است. در بخشی از کتاب میخوانیم: «فرایند پیرشدن آدمها به چیزی که رمانها یا کتابهای پزشکی درباره پیرشدن میگویند ربط چندانی ندارد. نه هیچ اثر ادبی نه هیچ دکتری آن نور روشناییبخش را به ساکنان سابق خیابان کاتالین نبخشیده بود که بنا بود در سنین پیری بر گذشتهشان بتابد، نوری که دهلیز تار و محوی را که در دهههای گذشته زندگیشان از آن گذر کرده بودند روشن میکرد، نوری که به خاطرهها و ترسهایشان شکلی تازه میبخشید و به این ترتیب داوریهای اخلاقی و نظام ارزشیشان را زیرورو میساخت. آنها البته میدانستند که از دگرگونیهای بیولوژیک گریزی نیست: که بدن با همان دقت و ظرافتی که به یاریاش از لحظه لقاح خود را برای سفر پیشرو آماده میکند روند تباهیاش نیز آغاز میشود. آنها پذیرفته بودند که، به جز تغییر ذائقه، عادتها و نیازهایشان، ظاهرشان نیز تغییر خواهد کرد و حواسشان تحلیل خواهد رفت؛ اینکه شاید پا به سن که بگذارند پرخور شوند یا اشتهایشان را به کل از دست بدهند، اینکه ترس وجودشان را فرابگیرد یا زودرنج و بدعنق شوند. آنها با مشکلات گوارشی بیشتر یا
بیخوابی کنار آمده بودند، مشکلاتی که، مثل خود زندگی، وقتی جوان بودند برایشان محلی از اعراب نداشت. اما هیچکس به آنها نگفته بود که وحشتناکترین چیز در مورد ازدسترفتن جوانی آن چیزهایی نیست که آدم از دست میدهد، بلکه آن چیزی است که به او داده میشود. نه خردمندی، و نه آسودگی. نه قوه تمیز بیعیبونقص نه آرامش. بلکه فقط آگاهی از فروپاشی همگانی».
شرق: «خیابان کاتالین» نام رمانی است از ماگدا سابو، نویسنده معاصر مجارستانی، که مدتی پیش با ترجمه نصراله مرادیانی در نشر بیدگل منتشر شده بود و اخیرا چاپ سوم آن در همین نشر منتشر شده است. این رمان اولینبار در سال 1969 در مجارستان به چاپ رسید و پس از آنکه به زبانهای دیگر ترجمه شد مورد اقبال گستردهای قرار گرفت. «خیابان کاتالین» در سال 2007 برنده جایزه «سهون» بهترین رمان اروپایی شد و در سال 2018 نیز بنده جایزه ترجمه پن شد.
در «خیابان کاتالین»، روایتی از روابط انسانی در تصویری بزرگ به دست داده شده و سرنوشت سه خانواده که زمانی در خیابان کاتالین در شهر بوداپست همسایه هم بودند در طول سه دهه بحرانی تاریخی به تصویر کشیده شده است. مجارستان، مثل بسیاری دیگر از کشورهای اروپایی، در نیمه نخست قرن بیستم دورانی همراه با آشوب و جنگ و نفرت پشت سر گذاشت. در این رمان، با تصویری از وطنی که ویران شده روبهرو هستیم. رمان اینطور آغاز میشود: «هیچ کدام به آپارتمان جدید نه عادت کرده بودند نه به دلشان نشسته بود. مثل خیلی چیزهای دیگر، فقط با آن کنار آمده بودند. آنجا جایی بود که در برابر باران و گرمای آفتاب از آنها محافظت میکرد، و نه بیش از آن: مثل یک غار، گیرم کمی امنتر از غار. با وجود تلاش طاقتفرسای خانم الکش برای تمیز نگهداشتن خانه، یکجور بیمبالاتی در همه جای خانه به چشم میخورد. خودش به طرز ناامیدکنندهای شلخته بود و هرگونه نظم یا آرامشی که احیانا در خانه برقرار میکرد دوام چندانی نمیآورد و در اثر نیرویی غریب که همهجا دنبالش بود در عرض چند دقیقه نیست و نابود میشود».
ماگدا سابو، از نویسندگان شناختهشده قرن بیستم مجارستان است که در این اثرش روایتی از سه دهه پرتلاطم و پرتنش تاریخ مجارستان در قرن بیستم به دست داده است. مترجم کتاب درباره شیوه روایت این اثر و پیوندش با تاریخ نوشته: «اتفاقهایی که برای شخصیتها میافتد و مناسبات آنها در روایتی پیچیده برای ما نقل میشود. با درنظرگرفتن تاریخی که این اتفاقها در آن میافتد و بستری که شخصیتها در آن شکل میگیرند، میتوان گفت فرم رمان با محتوای آن سازگار است. روایت رمان بر اساس تاریخ خطی پیش نمیرود و خواننده همراه با تجارب متفاوت شخصیتها در این روایت پیچیده همزمان با مکانها و جاهای متفاوتی مواجه میشود». در این رمان با تصویری درخشان از مناسبات خانوادگی در دورانی آشوبزده و تیرهوتار روبهرو میشویم و روایت رمان، رابطه زبان و حافظه را به گونه قابل توجهی نشان میدهد. سرنوشت آدمهای سه خانوادهای که در این رمان به آنها پرداخته شده با سرنوشت سیاسی و تاریخی شهرشان پیوند خورده است. اتفاقی بیرون از اراده آدمها زندگیشان را دوپاره کرده و آنها با گذشتهای غیرقابل بازگشت روبهرو هستند. اینها همه در روایتی غیرخطی به تصویر درآمده است.
ماگدا سابو شاهد مستقیم تحولات سیاسی سالهای بحرانی سلطه فاشیسم بوده است. در بخشی از کتاب میخوانیم: «فرایند پیرشدن آدمها به چیزی که رمانها یا کتابهای پزشکی درباره پیرشدن میگویند ربط چندانی ندارد. نه هیچ اثر ادبی نه هیچ دکتری آن نور روشناییبخش را به ساکنان سابق خیابان کاتالین نبخشیده بود که بنا بود در سنین پیری بر گذشتهشان بتابد، نوری که دهلیز تار و محوی را که در دهههای گذشته زندگیشان از آن گذر کرده بودند روشن میکرد، نوری که به خاطرهها و ترسهایشان شکلی تازه میبخشید و به این ترتیب داوریهای اخلاقی و نظام ارزشیشان را زیرورو میساخت. آنها البته میدانستند که از دگرگونیهای بیولوژیک گریزی نیست: که بدن با همان دقت و ظرافتی که به یاریاش از لحظه لقاح خود را برای سفر پیشرو آماده میکند روند تباهیاش نیز آغاز میشود. آنها پذیرفته بودند که، به جز تغییر ذائقه، عادتها و نیازهایشان، ظاهرشان نیز تغییر خواهد کرد و حواسشان تحلیل خواهد رفت؛ اینکه شاید پا به سن که بگذارند پرخور شوند یا اشتهایشان را به کل از دست بدهند، اینکه ترس وجودشان را فرابگیرد یا زودرنج و بدعنق شوند. آنها با مشکلات گوارشی بیشتر یا
بیخوابی کنار آمده بودند، مشکلاتی که، مثل خود زندگی، وقتی جوان بودند برایشان محلی از اعراب نداشت. اما هیچکس به آنها نگفته بود که وحشتناکترین چیز در مورد ازدسترفتن جوانی آن چیزهایی نیست که آدم از دست میدهد، بلکه آن چیزی است که به او داده میشود. نه خردمندی، و نه آسودگی. نه قوه تمیز بیعیبونقص نه آرامش. بلکه فقط آگاهی از فروپاشی همگانی».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.