|

زنان مجری در سکوت و ترس

23 مرداد، ساعت هفت صبح را نشان می‌داد و فریحه باید از پرده تلویزیون به بینندگان سلام و صبح‌ بخیر می‌گفت، اما آن روز نه خبری از فریحه بود و نه از روشنی صبح. شهر مزارشریف شب توفانی و پراضطرابی را سپری کرده بود و صبح، مردمان شهر همچون گنگ‌های خواب‌دیده، ساکت و مضطرب به یکدیگر می‌نگریستند. آن شب، مزارشریف نیز مانند بسیاری از دیگر نقاط کشور به دست طالبان سقوط کرده بود و تنها پایتخت افغانستان هنوز در کنترل دولت بود. آن صبح، همه در خانه‌های‌شان پای تلویزیون نشسته بودند که خبرها را دنبال کنند و دریابند که چه اتفاقی برای شهرشان و دیگر شهرها افتاده است. برخلاف روزهای قبل، آن‌ روز صدای مجری برنامه صبحگاهی تلویزیون آرزو در هیچ خانه‌ای شنیده نمی‌شد. یک روز پس از آن در پانزدهم آگوست، طالبان سراسر کشور را تصرف کردند و همه رسانه‌های افغانستان ملزم به رعایت دستورات طالبان برای پخش برنامه‌ها شدند.
به گزارش ایندیپندنت، فریحه فرهمند، دو سال قبل کارش را با شبکه تلویزیونی «آرزو» در شهر مزارشریف آغاز کرد. او مجری برنامه صبحگاهی آن شبکه شد و بامداد هر روز، دو ساعت برنامه اجتماعی و فرهنگی «صبح آرزو» را همراه با یک همکار مرد، زنده اجرا می‌کرد.
او می‌گوید: «از روز سقوط مزارشریف به بعد، همه زنان و دختران فعال در تلویزیون آرزو و دیگر رسانه‌ها، خانه‌نشین شدند. من این وضعیت را دو هفته تحمل کردم، اما سرانجام احساس کردم که خودم را سانسور می‌کنم». فریحه، خودسانسوری را نوعی عقب‌نشینی از مبارزه می‌داند و تعریف می‌کند که پس از دو هفته خانه‌نشینی، سرانجام با تلاش فراوان، خانواده‌اش را متقاعد کرده است که به او اجازه دهند به کار برگردد. او می‌افزاید: «با خانواده به تفاهم رسیدم که به کار برگردم، اما وقتی با رئیس تلویزیون تماس گرفتم و گفتم سر کارم برمی‌گردم، به من گفت، اصلا چنین فکری را نکن، این کار خطرناک است».
اما در نهایت رئیس تلویزیون هم متقاعد شد که به فریحه اجازه دهد که برنامه صبحگاهی‌اش را از سر بگیرد. فریحه، اولین کارمند زن بود که بر صفحه شبکه تلویزیونی آرزو که از شهر مزارشریف پخش می‌شود، ظاهر شد.
فریحه درمورد کار رسانه‌ای زیر سلطه طالبان می‌گوید: «از آزادی‌هایی که در انتخاب محتوای برنامه‌ها، نوع زبان، حرکات و حتی پوشش مجری در حکومت پیشین افغانستان وجود داشت، دیگر خبری نیست. دیگر از ترس طالبان کسی علاقه‌مند نیست که میهمان برنامه‌های تلویزیونی شود. مجریان هم با رعایت احتیاط سخن می‌گویند و هیچ‌کس حق ندارد کلمه‌ای در نقد کارکردهای طالبان به زبان بیاورد».
این در حالی‌ است که پیش از تسلط طالبان، مجریان در رسانه‌ها با زبان و صدای آزاد، کارکرد مقامات را، از رئیس‌جمهوری تا پایین‌رتبه‌ترین مأمور حکومت، مورد نقد قرار می‌دادند و آنان را به پاسخ‌گویی وامی‌داشتند.
به گفته فریحه فرهمند، دستورالعمل اخیر طالبان برای رسانه‌ها که در آن پخش فیلم و نمایش‌ها با حضور زنان، پخش برنامه‌های انتقادی طنزآمیز و نیز سریال‌های خارجی ممنوع شده است، یک دستور جدی است و همه رسانه‌ها ملزم به رعایت آن هستند. حضور زنان در رسانه‌های افغانستان در ۲۰ سال گذشته، از عمده‌ترین دستاوردهای دو دهه تلاش برای استقرار دموکراسی در آن کشور شناخته می‌شود. اما در سال‌های اخیر در نتیجه مسدودشدن شریان‌های اقتصادی تأمین‌کننده رسانه‌ها در افغانستان، شمار زیادی از رسانه‌های ویژه زنان تعطیل شدند. تا اوایل سال جاری میلادی حدود ۷۰۰ فعال رسانه‌ای زن در افغانستان فعالیت داشتند که با تسلط طالبان بر کشور، شمار آنان به کمتر از صد نفر رسیده است. تفاوت‌ها در دیدگاه و عملکردهای مقامات طالبان در چهار ماه گذشته، همواره به نگرانی‌ها و تردیدهای مردم، به‌ویژه اصحاب رسانه افزوده است. با این حال، دوام کار در رسانه‌ برای زنانی مانند فریحه فرهمند که با وجود تهدیدها و خطرات هنوز از صفحه تلویزیون با مردم حرف می‌زنند، نوعی مبارزه برای حفظ دستاوردهای زنان در ۲۰ سال گذشته است؛ هرچند به گفته او، دیگر از آزادی‌های ۲۰ سال گذشته در انتخاب موضوعات و حتی کلمات خبری نیست.

23 مرداد، ساعت هفت صبح را نشان می‌داد و فریحه باید از پرده تلویزیون به بینندگان سلام و صبح‌ بخیر می‌گفت، اما آن روز نه خبری از فریحه بود و نه از روشنی صبح. شهر مزارشریف شب توفانی و پراضطرابی را سپری کرده بود و صبح، مردمان شهر همچون گنگ‌های خواب‌دیده، ساکت و مضطرب به یکدیگر می‌نگریستند. آن شب، مزارشریف نیز مانند بسیاری از دیگر نقاط کشور به دست طالبان سقوط کرده بود و تنها پایتخت افغانستان هنوز در کنترل دولت بود. آن صبح، همه در خانه‌های‌شان پای تلویزیون نشسته بودند که خبرها را دنبال کنند و دریابند که چه اتفاقی برای شهرشان و دیگر شهرها افتاده است. برخلاف روزهای قبل، آن‌ روز صدای مجری برنامه صبحگاهی تلویزیون آرزو در هیچ خانه‌ای شنیده نمی‌شد. یک روز پس از آن در پانزدهم آگوست، طالبان سراسر کشور را تصرف کردند و همه رسانه‌های افغانستان ملزم به رعایت دستورات طالبان برای پخش برنامه‌ها شدند.
به گزارش ایندیپندنت، فریحه فرهمند، دو سال قبل کارش را با شبکه تلویزیونی «آرزو» در شهر مزارشریف آغاز کرد. او مجری برنامه صبحگاهی آن شبکه شد و بامداد هر روز، دو ساعت برنامه اجتماعی و فرهنگی «صبح آرزو» را همراه با یک همکار مرد، زنده اجرا می‌کرد.
او می‌گوید: «از روز سقوط مزارشریف به بعد، همه زنان و دختران فعال در تلویزیون آرزو و دیگر رسانه‌ها، خانه‌نشین شدند. من این وضعیت را دو هفته تحمل کردم، اما سرانجام احساس کردم که خودم را سانسور می‌کنم». فریحه، خودسانسوری را نوعی عقب‌نشینی از مبارزه می‌داند و تعریف می‌کند که پس از دو هفته خانه‌نشینی، سرانجام با تلاش فراوان، خانواده‌اش را متقاعد کرده است که به او اجازه دهند به کار برگردد. او می‌افزاید: «با خانواده به تفاهم رسیدم که به کار برگردم، اما وقتی با رئیس تلویزیون تماس گرفتم و گفتم سر کارم برمی‌گردم، به من گفت، اصلا چنین فکری را نکن، این کار خطرناک است».
اما در نهایت رئیس تلویزیون هم متقاعد شد که به فریحه اجازه دهد که برنامه صبحگاهی‌اش را از سر بگیرد. فریحه، اولین کارمند زن بود که بر صفحه شبکه تلویزیونی آرزو که از شهر مزارشریف پخش می‌شود، ظاهر شد.
فریحه درمورد کار رسانه‌ای زیر سلطه طالبان می‌گوید: «از آزادی‌هایی که در انتخاب محتوای برنامه‌ها، نوع زبان، حرکات و حتی پوشش مجری در حکومت پیشین افغانستان وجود داشت، دیگر خبری نیست. دیگر از ترس طالبان کسی علاقه‌مند نیست که میهمان برنامه‌های تلویزیونی شود. مجریان هم با رعایت احتیاط سخن می‌گویند و هیچ‌کس حق ندارد کلمه‌ای در نقد کارکردهای طالبان به زبان بیاورد».
این در حالی‌ است که پیش از تسلط طالبان، مجریان در رسانه‌ها با زبان و صدای آزاد، کارکرد مقامات را، از رئیس‌جمهوری تا پایین‌رتبه‌ترین مأمور حکومت، مورد نقد قرار می‌دادند و آنان را به پاسخ‌گویی وامی‌داشتند.
به گفته فریحه فرهمند، دستورالعمل اخیر طالبان برای رسانه‌ها که در آن پخش فیلم و نمایش‌ها با حضور زنان، پخش برنامه‌های انتقادی طنزآمیز و نیز سریال‌های خارجی ممنوع شده است، یک دستور جدی است و همه رسانه‌ها ملزم به رعایت آن هستند. حضور زنان در رسانه‌های افغانستان در ۲۰ سال گذشته، از عمده‌ترین دستاوردهای دو دهه تلاش برای استقرار دموکراسی در آن کشور شناخته می‌شود. اما در سال‌های اخیر در نتیجه مسدودشدن شریان‌های اقتصادی تأمین‌کننده رسانه‌ها در افغانستان، شمار زیادی از رسانه‌های ویژه زنان تعطیل شدند. تا اوایل سال جاری میلادی حدود ۷۰۰ فعال رسانه‌ای زن در افغانستان فعالیت داشتند که با تسلط طالبان بر کشور، شمار آنان به کمتر از صد نفر رسیده است. تفاوت‌ها در دیدگاه و عملکردهای مقامات طالبان در چهار ماه گذشته، همواره به نگرانی‌ها و تردیدهای مردم، به‌ویژه اصحاب رسانه افزوده است. با این حال، دوام کار در رسانه‌ برای زنانی مانند فریحه فرهمند که با وجود تهدیدها و خطرات هنوز از صفحه تلویزیون با مردم حرف می‌زنند، نوعی مبارزه برای حفظ دستاوردهای زنان در ۲۰ سال گذشته است؛ هرچند به گفته او، دیگر از آزادی‌های ۲۰ سال گذشته در انتخاب موضوعات و حتی کلمات خبری نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.