|

پیش‌بینی ظهور فاشیسم

شرق: «زیردست» مشهورترین اثر هاینریش مان است که در سال 1914 یعنی کمی پیش از آغاز جنگ جهانی اول نوشته شد، اما تقدیر بر این بود که آلمانی‌ها این رمان را بعد از جنگ جهانی دوم بخوانند و شگفت‌زده شوند از اینکه نویسنده‌ای که چندان هم مورد پسندشان نبود، پیش از شروع جنگ، ظهور فاشیسم و بروز جنگ را در اثرش پیش‌بینی کرده بود. هاینریش مان نویسنده‌ محبوب جامعه آلمان نبود، چون بیش از هر چیز عیب‌ها و نواقص جامعه را در آثارش بازتاب می‌داد. در «زیردست»، اشاره‌های مشخصی به تاریخ آلمان، در نیمه دوم قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم شده است. «زیردست» که چند سال پیش با ترجمه محمود حدادی به فارسی منتشر شد، رمانی اجتماعی است و هاینریش مان در آن تاریخ این دوران را روایت كرده است «تا در چشم‌اندازی وسیع، از محیط خانه تا آموزش، فرهنگ، كار، ارتش و رسانه‌ها، جامعه خود را به زیر ذره‌بین ببرد، و همه‌جا ما را با نمونه عام زبردستی زیردست‌آزار روبه‌رو سازد كه در دنباله‌روی هویت خود را گم می‌كند، و در جاه‌طلبی معنای زندگی را تا حد ذوب در قالب یك نقش پایین می‌آورد». عمده شهرت هاینریش مان مدیون رمان «زیردست» است كه در آن تصویری استادانه و همه‌جانبه از نظام قیصری به دست داده است. محمود حدادی در بخشی از مقدمه‌اش در این کتاب نوشته: «هاینریش مان در این رمان با قلمی روان‌كاو قدرت پوچ، و ازاین‌رو چاپلوس‌پرور دولت ویلهلمی، و جاه‌طلبی آزمندانه آن را با پیگیری و نكته‌سنجی قانع‌كننده‌ای بازمی‌نمایاند، و جز این نیز تمامی توان خود را، به‌عنوان شخصیتی اجتماعی، به‌ كار گرفت تا مگر جنگ جهانی اول درنگیرد. می‌گفت خطاهای جهان واقع به همان اندازه رنجش می‌دهد كه خبط‌های شخصی. بااین‌حال مقدرش بود كه شاهد جنگی گسترده‌تر از این باشد. با قدرت‌‌یابی هیتلر در سال 1933 از فرهنگستان هنری پروس كه دو سال پیش‌ترش به ریاست بخش ادبی آن انتخاب شده بود، اخراج شد و كتاب‌هایش در آتش سوخت». هاینریش مان با نوشتن «زیردست» اوجی از هنر داستان‌نویسی واقع‌گرایانه در آلمان قرن بیستم را آفرید. او در این رمان روایتی از شكل‌گیری آدم‌های تازه‌به‌دوران‌رسیده و فرصت‌طلبی ارائه داده كه در شكل‌گیری صنعت و سرمایه در آلمان آغاز قرن بیستم نقشی مهم داشتند و با نظامی‌گری بیهوده و به ‌دور از عقلانیت و اخلاق این كشور را درگیر جنگ‌هایی بزرگ كردند. «زیردست» طنزی درخشان دارد و نگاه تیزبین مان در این رمان بسیاری از وقایع و فجایعی را كه بعدها برای جامعه آلمان پیش آمد، پیش‌روی خواننده می‌گذارد.
«زیردست» این‌گونه آغاز می‌شود: «دیدریش هسلینگ بچه‌ای بود نرم‌خو، كه خیال‌بافی را از هر سرگرمی خوش‌تر داشت. از همه‌چیز می‌ترسید و گوشش هم دائم درد می‌كرد. زمستان‌ها از گوشه اتاق گرم دل نمی‌كند و تابستان‌ها از حیاط كوچك خانه. و این حیاط با درختان یاس و آبنوسش تنگ در حصار دیوار چوبین خانه‌های قدیمی، انباشته از بوی كهنه‌پارچه كارگاه كاغذسازی بود. از كتاب قصه، كتاب قصه محبوبش كه سر بلند می‌كرد، گاه سخت می‌ترسید. به‌ گمانش می‌آمد كنار او روی نیمكت راست‌راستی وزغی نشسته است یكپا به قد و هیكل خودش! یا كه پای دیوار روبه‌رو جنی سر از زمین بیرون آورده و به او زل زده است. از جن و وزغ ترسناك‌‌تر پدر بود...».

شرق: «زیردست» مشهورترین اثر هاینریش مان است که در سال 1914 یعنی کمی پیش از آغاز جنگ جهانی اول نوشته شد، اما تقدیر بر این بود که آلمانی‌ها این رمان را بعد از جنگ جهانی دوم بخوانند و شگفت‌زده شوند از اینکه نویسنده‌ای که چندان هم مورد پسندشان نبود، پیش از شروع جنگ، ظهور فاشیسم و بروز جنگ را در اثرش پیش‌بینی کرده بود. هاینریش مان نویسنده‌ محبوب جامعه آلمان نبود، چون بیش از هر چیز عیب‌ها و نواقص جامعه را در آثارش بازتاب می‌داد. در «زیردست»، اشاره‌های مشخصی به تاریخ آلمان، در نیمه دوم قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم شده است. «زیردست» که چند سال پیش با ترجمه محمود حدادی به فارسی منتشر شد، رمانی اجتماعی است و هاینریش مان در آن تاریخ این دوران را روایت كرده است «تا در چشم‌اندازی وسیع، از محیط خانه تا آموزش، فرهنگ، كار، ارتش و رسانه‌ها، جامعه خود را به زیر ذره‌بین ببرد، و همه‌جا ما را با نمونه عام زبردستی زیردست‌آزار روبه‌رو سازد كه در دنباله‌روی هویت خود را گم می‌كند، و در جاه‌طلبی معنای زندگی را تا حد ذوب در قالب یك نقش پایین می‌آورد». عمده شهرت هاینریش مان مدیون رمان «زیردست» است كه در آن تصویری استادانه و همه‌جانبه از نظام قیصری به دست داده است. محمود حدادی در بخشی از مقدمه‌اش در این کتاب نوشته: «هاینریش مان در این رمان با قلمی روان‌كاو قدرت پوچ، و ازاین‌رو چاپلوس‌پرور دولت ویلهلمی، و جاه‌طلبی آزمندانه آن را با پیگیری و نكته‌سنجی قانع‌كننده‌ای بازمی‌نمایاند، و جز این نیز تمامی توان خود را، به‌عنوان شخصیتی اجتماعی، به‌ كار گرفت تا مگر جنگ جهانی اول درنگیرد. می‌گفت خطاهای جهان واقع به همان اندازه رنجش می‌دهد كه خبط‌های شخصی. بااین‌حال مقدرش بود كه شاهد جنگی گسترده‌تر از این باشد. با قدرت‌‌یابی هیتلر در سال 1933 از فرهنگستان هنری پروس كه دو سال پیش‌ترش به ریاست بخش ادبی آن انتخاب شده بود، اخراج شد و كتاب‌هایش در آتش سوخت». هاینریش مان با نوشتن «زیردست» اوجی از هنر داستان‌نویسی واقع‌گرایانه در آلمان قرن بیستم را آفرید. او در این رمان روایتی از شكل‌گیری آدم‌های تازه‌به‌دوران‌رسیده و فرصت‌طلبی ارائه داده كه در شكل‌گیری صنعت و سرمایه در آلمان آغاز قرن بیستم نقشی مهم داشتند و با نظامی‌گری بیهوده و به ‌دور از عقلانیت و اخلاق این كشور را درگیر جنگ‌هایی بزرگ كردند. «زیردست» طنزی درخشان دارد و نگاه تیزبین مان در این رمان بسیاری از وقایع و فجایعی را كه بعدها برای جامعه آلمان پیش آمد، پیش‌روی خواننده می‌گذارد.
«زیردست» این‌گونه آغاز می‌شود: «دیدریش هسلینگ بچه‌ای بود نرم‌خو، كه خیال‌بافی را از هر سرگرمی خوش‌تر داشت. از همه‌چیز می‌ترسید و گوشش هم دائم درد می‌كرد. زمستان‌ها از گوشه اتاق گرم دل نمی‌كند و تابستان‌ها از حیاط كوچك خانه. و این حیاط با درختان یاس و آبنوسش تنگ در حصار دیوار چوبین خانه‌های قدیمی، انباشته از بوی كهنه‌پارچه كارگاه كاغذسازی بود. از كتاب قصه، كتاب قصه محبوبش كه سر بلند می‌كرد، گاه سخت می‌ترسید. به‌ گمانش می‌آمد كنار او روی نیمكت راست‌راستی وزغی نشسته است یكپا به قد و هیكل خودش! یا كه پای دیوار روبه‌رو جنی سر از زمین بیرون آورده و به او زل زده است. از جن و وزغ ترسناك‌‌تر پدر بود...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.