|

حیوان‌ستیزی با طعمِ قانون(1)

رامتین غفاری*

از همان ترم اولی که به‌عنوان دانشجوی حقوق مشغول تحصیل شدم، یک ترجیع‌بند در کلام استادان ما بود که «قانون‌گذار حکیم است و عملی لغو انجام نمی‌دهد». آن‌قدر این عبارت را شنیدیم که باورمان شد و آن را به‌عنوان اصلی بدیهی پذیرفتیم؛ اما در چند سال اخیر، شاهد تصویب قوانین و مطرح‌شدن طرح‌ها و موضوعاتی در مجلس شورای اسلامی هستیم که کم‌کم به آن عبارت شک کرده‌ام و جایگاه آن در باور من، متزلزل شده است.

به‌تازگی طرحی در مجلس مطرح شده تحت عنوان «صیانت از حقوق عامه در مقابل حیوانات مضر و خطرناک». اگر بخواهم فقط به‌عنوان این طرح و به‌ویژه عبارت «مضر و خطرناک» بپردازم و از نظر منطقی و حقوق حیوانات آن را نقد و بررسی کنم، خود مثنوی هفتادمن می‌شود و می‌تواند به‌تنهایی موضوع مقاله‌ای مستقل باشد. آنچه در اینجا می‌خواهم به آن بپردازم، نفس این قانون و حیوان‌ستیزی مستتر در آن و نگاه حیوان‌ستیزانه بخشی از مسئولان است و عواقبی که به‌همراه دارد.
یکی از اصول قانون‌گذاری در ممالک متمدن دنیا، هماهنگی قانون با عرف جامعه، خواست اکثریت مردم، نظرات کارشناسان و عقل سلیم است. چنین قانونی به‌راحتی مورد پذیرش اکثریت شهروندان قرار می‌گیرد و از سوی مردم، لازم‌الرعایه محسوب می‌شود و اجرای آن، نیازی به داغ و درفش و گشت‌های ویژه و... ندارد و متخلفان از این قانون، در نگاه جامعه، منفور و مطرود و قانون‌شکن شناخته می‌شوند؛ اما اگر چنین نباشد و قانون وضع‌شده، با عرف و فرهنگ و خواست شهروندان هماهنگ و متناسب نباشد، آن‌وقت قانون‌شکنی و قانون‌گریزی و دورزدن قانون، امری طبیعی و رایج می‌شود و این امر معضلات زیادی را به‌همراه دارد که مهم‌ترین تالی فاسد آن، زائل‌شدن قبح قانون‌شکنی است؛ قانون‌گذار ما، این موضوع را در رابطه با ممنوعیت ویدئو یا تجهیزات دریافت برنامه‌های ماهواره‌ای و... تجربه کرده است و باز بر تجربه‌کردن آن اصرار دارد!
درباره این طرح و مطرح‌شدنش در مجلس، برخی منتقدان عدم اولویت‌سنجی در مجلس را بیان می‌کنند و اینکه در چنین شرایطی که کشور غرق در مشکلات فراوان در زمینه‌های مختلف است، چرا مجلس تمامی معضلات و مشکلات بسیار مهم‌تر را رها کرده و به چنین موضوعی می‌پردازد. اما من با این نقد موافق نیستم، چراکه این نقد تلویحا نگهداری و سرپرستی‌کردن از برخی حیوانات خانگی را معضل و مشکل می‌داند و فقط می‌گوید امروز ما مشکلات مهم‌تر و بزرگ‌تری داریم و «فعلا» موقع پرداختن به این معضل نیست و اولویت، فعلا با مسائل مهم‌تر است؛ درحالی‌که اصلا نگهداری از برخی حیوانات که به آنها حیوان خانگی یا اصطلاحا پت گفته می‌شود، در هیچ جامعه‌ای معضل و مشکل نیست و در تمام دنیا هم رواج دارد و بسیاری از روان‌شناسان به تأثیرات مثبت آن در خانه و روح و روان خانواده و تزریق لطافت و روحیه صلح‌جویی و مهربانی بین انسان‌ها و بین انسان و طبیعت و حتی تأثیرات مثبت آن بر هوش و رفتار اجتماعی فرزندان خانواده اذعان دارند و این امر -چنانچه خواهم گفت- مورد تأیید دین اسلام هم بوده است. ضمن اینکه بسیاری از حیوانات خیابانی، به‌خاطر وجود انسان‌های حیوان‌آزار و حیوان‌ستیز و خیابان‌های ناامن برای حیوانات و پیدانکردن غذای مناسب، دچار آسیب‌های جسمی جدی و شدید می‌شوند و توسط حامیان حیوانات، درمان شده و نگهداری می‌شوند و رهاکردن آنها در سطح شهرها و روستاها ممکن نیست و اغلب این حیوانات، به‌خاطر آسیب‌هایی که دیده‌اند، اصولا دیگر قادر به زندگی مستقل نیستند و باید در محیطی امن، تحت حمایت باشند. البته حالا که سخن به اینجا کشید، جا دارد سؤالی از نمایندگان حامی این طرح و امضاکننده‌های آن بپرسم: راستی، بالاخره سرنوشت «لایحه قانونی حمایت از حیوانات» با تمام نواقص آن و ان‌قلت‌هایی که به آن وارد است چه شد و به کجا رسید؟ عاقبت طرح «ممنوعیت حیوان‌آزاری» چه شد؟!
*دانش‌آموخته رشته حقوق و حامی حقوق حیوانات

از همان ترم اولی که به‌عنوان دانشجوی حقوق مشغول تحصیل شدم، یک ترجیع‌بند در کلام استادان ما بود که «قانون‌گذار حکیم است و عملی لغو انجام نمی‌دهد». آن‌قدر این عبارت را شنیدیم که باورمان شد و آن را به‌عنوان اصلی بدیهی پذیرفتیم؛ اما در چند سال اخیر، شاهد تصویب قوانین و مطرح‌شدن طرح‌ها و موضوعاتی در مجلس شورای اسلامی هستیم که کم‌کم به آن عبارت شک کرده‌ام و جایگاه آن در باور من، متزلزل شده است.

به‌تازگی طرحی در مجلس مطرح شده تحت عنوان «صیانت از حقوق عامه در مقابل حیوانات مضر و خطرناک». اگر بخواهم فقط به‌عنوان این طرح و به‌ویژه عبارت «مضر و خطرناک» بپردازم و از نظر منطقی و حقوق حیوانات آن را نقد و بررسی کنم، خود مثنوی هفتادمن می‌شود و می‌تواند به‌تنهایی موضوع مقاله‌ای مستقل باشد. آنچه در اینجا می‌خواهم به آن بپردازم، نفس این قانون و حیوان‌ستیزی مستتر در آن و نگاه حیوان‌ستیزانه بخشی از مسئولان است و عواقبی که به‌همراه دارد.
یکی از اصول قانون‌گذاری در ممالک متمدن دنیا، هماهنگی قانون با عرف جامعه، خواست اکثریت مردم، نظرات کارشناسان و عقل سلیم است. چنین قانونی به‌راحتی مورد پذیرش اکثریت شهروندان قرار می‌گیرد و از سوی مردم، لازم‌الرعایه محسوب می‌شود و اجرای آن، نیازی به داغ و درفش و گشت‌های ویژه و... ندارد و متخلفان از این قانون، در نگاه جامعه، منفور و مطرود و قانون‌شکن شناخته می‌شوند؛ اما اگر چنین نباشد و قانون وضع‌شده، با عرف و فرهنگ و خواست شهروندان هماهنگ و متناسب نباشد، آن‌وقت قانون‌شکنی و قانون‌گریزی و دورزدن قانون، امری طبیعی و رایج می‌شود و این امر معضلات زیادی را به‌همراه دارد که مهم‌ترین تالی فاسد آن، زائل‌شدن قبح قانون‌شکنی است؛ قانون‌گذار ما، این موضوع را در رابطه با ممنوعیت ویدئو یا تجهیزات دریافت برنامه‌های ماهواره‌ای و... تجربه کرده است و باز بر تجربه‌کردن آن اصرار دارد!
درباره این طرح و مطرح‌شدنش در مجلس، برخی منتقدان عدم اولویت‌سنجی در مجلس را بیان می‌کنند و اینکه در چنین شرایطی که کشور غرق در مشکلات فراوان در زمینه‌های مختلف است، چرا مجلس تمامی معضلات و مشکلات بسیار مهم‌تر را رها کرده و به چنین موضوعی می‌پردازد. اما من با این نقد موافق نیستم، چراکه این نقد تلویحا نگهداری و سرپرستی‌کردن از برخی حیوانات خانگی را معضل و مشکل می‌داند و فقط می‌گوید امروز ما مشکلات مهم‌تر و بزرگ‌تری داریم و «فعلا» موقع پرداختن به این معضل نیست و اولویت، فعلا با مسائل مهم‌تر است؛ درحالی‌که اصلا نگهداری از برخی حیوانات که به آنها حیوان خانگی یا اصطلاحا پت گفته می‌شود، در هیچ جامعه‌ای معضل و مشکل نیست و در تمام دنیا هم رواج دارد و بسیاری از روان‌شناسان به تأثیرات مثبت آن در خانه و روح و روان خانواده و تزریق لطافت و روحیه صلح‌جویی و مهربانی بین انسان‌ها و بین انسان و طبیعت و حتی تأثیرات مثبت آن بر هوش و رفتار اجتماعی فرزندان خانواده اذعان دارند و این امر -چنانچه خواهم گفت- مورد تأیید دین اسلام هم بوده است. ضمن اینکه بسیاری از حیوانات خیابانی، به‌خاطر وجود انسان‌های حیوان‌آزار و حیوان‌ستیز و خیابان‌های ناامن برای حیوانات و پیدانکردن غذای مناسب، دچار آسیب‌های جسمی جدی و شدید می‌شوند و توسط حامیان حیوانات، درمان شده و نگهداری می‌شوند و رهاکردن آنها در سطح شهرها و روستاها ممکن نیست و اغلب این حیوانات، به‌خاطر آسیب‌هایی که دیده‌اند، اصولا دیگر قادر به زندگی مستقل نیستند و باید در محیطی امن، تحت حمایت باشند. البته حالا که سخن به اینجا کشید، جا دارد سؤالی از نمایندگان حامی این طرح و امضاکننده‌های آن بپرسم: راستی، بالاخره سرنوشت «لایحه قانونی حمایت از حیوانات» با تمام نواقص آن و ان‌قلت‌هایی که به آن وارد است چه شد و به کجا رسید؟ عاقبت طرح «ممنوعیت حیوان‌آزاری» چه شد؟!
*دانش‌آموخته رشته حقوق و حامی حقوق حیوانات

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.