نشستی بدون اهداف مشخص به ميزباني بايدن
اگر به دنبال راه فرار و كورسوی امیدی در دوران همهگیری كرونا باشیم، «نشست مجازی دموكراسی» كه پنجشنبه و جمعه گذشته و به میزبانی دولت آمریكا برگزار شد، یكی از این خبرهای دلگرمكننده به شمار میآید. دلیل آن نیز این است كه بهترین برنامه برای پركردن اوقات استراحت رؤسای جمهوری و كاركنان دفاتر ریاستجمهوری و بهنوعی شغل دوم موقت آنها به حساب میآید.
ذاتا برگزاری چنین نشستی از سوی دموكراسیهای حاكم بر جهان و بحث بر سر اینكه چگونه آرمانهای لیبرال را تقویت كرده و به پیشبرد آن كمك كنند، نباید دردسر خاصی ایجاد كند. در واقع در شرایط فعلی که دموکراسی در بسیاری از نقاط تحت فشار حكومتهای خودكامه قرار دارد و با چالشهای مهمی مانند رسانههای اجتماعی، سرمایهداری نظارتی و مداخله استبدادی مواجه است، برگزاری چنین نشستی یك امر ضروری تلقی شود.
پس نمیتوان به جو بایدن، رئیسجمهوری ایالات متحده، برای برگزاری این نشست خرده گرفت كه چرا میخواهد یكی از شعارهای دوران انتخابات ریاستجمهوری را اجرا كند؛ بااینحال درباره امكان پیشبرد این ایده، تردیدهای زیادی وجود دارد.
سؤال اول این است كه هنوز مشخص نیست هدف نهایی این دو گردهمایی مجازی كه بخش اول آن برگزار شد، چیست؟ آیا قرار است نتایج ملموسی به همراه داشته باشد؟ باید در انتظار تعهدات یا برنامههای جدید با تأثیر قابل اندازهگیری بر استحکام دموکراسی در سراسر جهان باشیم یا اینکه قرار است این نشستها صرفا یك گردهمایی باشد که در نهایت هم بیانیهای برای تأكید بر لزوم احترام به دموکراسی در جهان صادر کند؟ اما متأسفانه، ایالات متحده در حال حاضر در بهترین موقعیت برای رهبری جهان در احترام به دموکراسی نیست. واحد اطلاعات اکونومیست در سال 2016 و پیش از انتخابات ریاستجمهوری که به پیروزی دونالد ترامپ منجر شد، ایالات متحده را به رده «دموکراسی معیوب» تنزل داد و در پنج سال گذشته نهتنها این وضعیت تغییری نکرده است، بلکه در پی انتخابات جنجالی سال 2020 که جو بایدن دموکرات پیروز آن اعلام شد، حزب جمهوریخواه بهعنوان یکی از دو حزب سیاسی بزرگ ایالات متحده، همچنان از پذیرش نتیجه این انتخابات خودداری کرده و برای ازبینبردن هنجارهای دموکراتیک در انتخابات آینده برنامهریزی میکند.
در این میان، برخی از جمهوریخواهان حتی حمله خشونتآمیز به ساختمان کنگره ایالات متحده در ماه ژانویه را چیزی بیش از یک شوخی از سوی برخی میهنپرستان بیش از حد متعصب تلقی نمیکنند.
ایالات متحده اگر در تلاش برای رهبری احیای دموکراسی در جهان است، باید به چنین وضعیتی در داخل کشور پایان دهد. علاوه بر این، نگاهی به شرکتکنندگان این کنفرانس مجازی نشان میدهد که تعدادی از میهمانان هیچ سنخیتی با ارزشهای دموکرات ندارند. با توجه به حمله مداوم ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، به اصول لیبرال، حضورنداشتن او در این کنفرانس قابل توجیه بود، اما جمهوری دموکراتیک کنگو که بر اساس گزارش «خانه آزادی» از دموکراسی کمتر از مجارستان برخوردار است و رسما کشوری «غیرآزاد و دموکرات» محسوب میشود، در این نشست حضور داشت.
حضور رهبرانی مانند ژائر بولسونارو، رئیسجمهوری برزیل، یا رودریگو دوترته، رئیسجمهوری فیلیپین نیز از نکات عجیب این نشست بود. درست است که هر دو این رهبران به صورت دموکراتیک انتخاب شدهاند، اما پس از پیروزی در انتخابات، آشکارا هنجارهای دموکراتیک را نادیده گرفتهاند.
بهطورکلی، این نشست و چنین میهمانانی، دو مشکل قدیمی را در سیاست خارجی ایالات متحده نمایان میکند؛ اول، ناتوانی در تعیین اولویتهای روشن و پایبندی به آنها و دوم، تمایل به اعلام اهداف بلندپروازانه و سپس عدم تحقق قابل انتظار آنها. البته قدرتهای بزرگ میتوانند بیش از یک هدف را در یک زمان دنبال کنند، اما باید ارتباط و تعامل بین آنها را تشخیص دهند و مشخص کنند کدام هدف اولویتی ضروری به شمار میآید.
چالش چین
نزدیک به یک سال از آغاز دولت بایدن میگذرد و باید دید نگرانی اصلی دولت او در سیاست خارجی چیست. اگر دولت بایدن خطر اصلی امروز را «خودکامگی» و بهطورکلی تهدیدهایی میداند که توسعه دموکراسی در جهان را هدف گرفته است، پس گردآوری دموکراسیهای جهان برای گفتوگو و برخی ابتکارات آیندهنگرانه ممکن است منطقی باشد.
اما بر همین اساس اگر دفاع از دموکراسی و حقوق بشر ستاره راهنمای سیاست خارجی ایالات متحده است، پس باید از حمایت از حاکمان مستبد در مصر و عربستان سعودی دست بردارد و همچنین از کشورهایی مانند ترکیه و مجارستان که در جهت خودکامگی حرکت میکنند یا بهطور سیستماتیک حقوق سیاسی میلیونها نفر (مانند اسرائیل و چین) را نقض میکنند، فاصله بگیرد. با لحاظکردن این موارد، فهرست میهمانان اجلاس دموکراسی بسیار کوچکتر خواهد بود، اما حداقل از نظر ایدئولوژیک با اهداف واشنگتن سازگاری دارد.
چنین رویکردی میتواند چالشهای زیادی برای ایالات متحده ایجاد کند. اگر چالش اساسی سیاست خارجی آمریکا، امروز رشد نفوذ چین است، در این صورت واشنگتن نمیتواند بیش از اندازه به انتقاد از دوستان و متحدانش بپردازد.
از منظر ژئواستراتژیک، روی خوش نشاندادن به آنگولا و بیاعتنایی به سنگاپور اقدامی کوتهنظرانه به شمار میآید. اگر مقابله با چین، تمرکز اصلی سیاست خارجی ایالات متحده است، در این صورت فشار برای احیای دموکراسی میتواند نفوذ ایالات متحده را در مناطق خاص کاهش دهد و به چین فرصت بدهد تا با استفاده از جای خالی آمریکا، به حمایت از حکومتهایی بپردازد که قرار نیست ترتیبات سیاسی خود را بر اساس خواست واشنگتن و توسعه دموکراسی پیش ببرند.
واشنگتن پیش از این نیز سابقه رابطه با خودکامگان را داشته است. اگرچه ممکن است برای ایالات متحده کار با دموکراسیهای همپیمان خود در دوران جنگ سرد تا حدودی آسانتر از امروز بوده باشد. در آن دوران نیز داشتن روابط خوب با خودکامگان ضد اتحاد شوروی، اغلب یک ژئوپلیتیک هوشمندانه محسوب میشد.
از این منظر و با توجه به نقش مرکزی استالین، دیکتاتور شوروی، در شکست آلمان نازی، حکومت وقت مسکو را میتوان ارزشمندترین متحدی که ایالات متحده تا به حال داشته است، در نظر گرفت. بااینحال تردیدی نیست که استالین کشتار جمعی به راه انداخت. بر همین اساس، اگر چین چالش اصلی سیاست خارجی ایالات متحده باشد، تأکید بر دموکراسی ممکن است بهترین راه برای مقابله با حکومت پکن نباشد.
اما اگر مهمترین چالش امروز، یک مشکل بزرگ جهانی مانند تغییرات آبوهوایی یا بیماری همهگیر باشد، چه باید کرد؟ اگر چنین است، پس وظیفه اصلی سیاست خارجی ایالات متحده تقویت همکاری با کشورهای مختلف بهجای تقسیم جهان به کشورهای «خوب» و «بد» است؛ تقسیمبندی بر اساس کشورهایی که سیستمهای سیاسی آنها شبیه ایالات متحده است، در مقابل حکومتهایی که اینگونه نیستند. اگر این مسئله اولویت اصلی بایدن باشد، پس نشستی که کاملا آگاهانه بسیاری از کشورهای بزرگ و مهم را حذف میکند، باز هم نتیجه معکوس خواهد داشت.
منبع: فارنپالیسی
اگر به دنبال راه فرار و كورسوی امیدی در دوران همهگیری كرونا باشیم، «نشست مجازی دموكراسی» كه پنجشنبه و جمعه گذشته و به میزبانی دولت آمریكا برگزار شد، یكی از این خبرهای دلگرمكننده به شمار میآید. دلیل آن نیز این است كه بهترین برنامه برای پركردن اوقات استراحت رؤسای جمهوری و كاركنان دفاتر ریاستجمهوری و بهنوعی شغل دوم موقت آنها به حساب میآید.
ذاتا برگزاری چنین نشستی از سوی دموكراسیهای حاكم بر جهان و بحث بر سر اینكه چگونه آرمانهای لیبرال را تقویت كرده و به پیشبرد آن كمك كنند، نباید دردسر خاصی ایجاد كند. در واقع در شرایط فعلی که دموکراسی در بسیاری از نقاط تحت فشار حكومتهای خودكامه قرار دارد و با چالشهای مهمی مانند رسانههای اجتماعی، سرمایهداری نظارتی و مداخله استبدادی مواجه است، برگزاری چنین نشستی یك امر ضروری تلقی شود.
پس نمیتوان به جو بایدن، رئیسجمهوری ایالات متحده، برای برگزاری این نشست خرده گرفت كه چرا میخواهد یكی از شعارهای دوران انتخابات ریاستجمهوری را اجرا كند؛ بااینحال درباره امكان پیشبرد این ایده، تردیدهای زیادی وجود دارد.
سؤال اول این است كه هنوز مشخص نیست هدف نهایی این دو گردهمایی مجازی كه بخش اول آن برگزار شد، چیست؟ آیا قرار است نتایج ملموسی به همراه داشته باشد؟ باید در انتظار تعهدات یا برنامههای جدید با تأثیر قابل اندازهگیری بر استحکام دموکراسی در سراسر جهان باشیم یا اینکه قرار است این نشستها صرفا یك گردهمایی باشد که در نهایت هم بیانیهای برای تأكید بر لزوم احترام به دموکراسی در جهان صادر کند؟ اما متأسفانه، ایالات متحده در حال حاضر در بهترین موقعیت برای رهبری جهان در احترام به دموکراسی نیست. واحد اطلاعات اکونومیست در سال 2016 و پیش از انتخابات ریاستجمهوری که به پیروزی دونالد ترامپ منجر شد، ایالات متحده را به رده «دموکراسی معیوب» تنزل داد و در پنج سال گذشته نهتنها این وضعیت تغییری نکرده است، بلکه در پی انتخابات جنجالی سال 2020 که جو بایدن دموکرات پیروز آن اعلام شد، حزب جمهوریخواه بهعنوان یکی از دو حزب سیاسی بزرگ ایالات متحده، همچنان از پذیرش نتیجه این انتخابات خودداری کرده و برای ازبینبردن هنجارهای دموکراتیک در انتخابات آینده برنامهریزی میکند.
در این میان، برخی از جمهوریخواهان حتی حمله خشونتآمیز به ساختمان کنگره ایالات متحده در ماه ژانویه را چیزی بیش از یک شوخی از سوی برخی میهنپرستان بیش از حد متعصب تلقی نمیکنند.
ایالات متحده اگر در تلاش برای رهبری احیای دموکراسی در جهان است، باید به چنین وضعیتی در داخل کشور پایان دهد. علاوه بر این، نگاهی به شرکتکنندگان این کنفرانس مجازی نشان میدهد که تعدادی از میهمانان هیچ سنخیتی با ارزشهای دموکرات ندارند. با توجه به حمله مداوم ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، به اصول لیبرال، حضورنداشتن او در این کنفرانس قابل توجیه بود، اما جمهوری دموکراتیک کنگو که بر اساس گزارش «خانه آزادی» از دموکراسی کمتر از مجارستان برخوردار است و رسما کشوری «غیرآزاد و دموکرات» محسوب میشود، در این نشست حضور داشت.
حضور رهبرانی مانند ژائر بولسونارو، رئیسجمهوری برزیل، یا رودریگو دوترته، رئیسجمهوری فیلیپین نیز از نکات عجیب این نشست بود. درست است که هر دو این رهبران به صورت دموکراتیک انتخاب شدهاند، اما پس از پیروزی در انتخابات، آشکارا هنجارهای دموکراتیک را نادیده گرفتهاند.
بهطورکلی، این نشست و چنین میهمانانی، دو مشکل قدیمی را در سیاست خارجی ایالات متحده نمایان میکند؛ اول، ناتوانی در تعیین اولویتهای روشن و پایبندی به آنها و دوم، تمایل به اعلام اهداف بلندپروازانه و سپس عدم تحقق قابل انتظار آنها. البته قدرتهای بزرگ میتوانند بیش از یک هدف را در یک زمان دنبال کنند، اما باید ارتباط و تعامل بین آنها را تشخیص دهند و مشخص کنند کدام هدف اولویتی ضروری به شمار میآید.
چالش چین
نزدیک به یک سال از آغاز دولت بایدن میگذرد و باید دید نگرانی اصلی دولت او در سیاست خارجی چیست. اگر دولت بایدن خطر اصلی امروز را «خودکامگی» و بهطورکلی تهدیدهایی میداند که توسعه دموکراسی در جهان را هدف گرفته است، پس گردآوری دموکراسیهای جهان برای گفتوگو و برخی ابتکارات آیندهنگرانه ممکن است منطقی باشد.
اما بر همین اساس اگر دفاع از دموکراسی و حقوق بشر ستاره راهنمای سیاست خارجی ایالات متحده است، پس باید از حمایت از حاکمان مستبد در مصر و عربستان سعودی دست بردارد و همچنین از کشورهایی مانند ترکیه و مجارستان که در جهت خودکامگی حرکت میکنند یا بهطور سیستماتیک حقوق سیاسی میلیونها نفر (مانند اسرائیل و چین) را نقض میکنند، فاصله بگیرد. با لحاظکردن این موارد، فهرست میهمانان اجلاس دموکراسی بسیار کوچکتر خواهد بود، اما حداقل از نظر ایدئولوژیک با اهداف واشنگتن سازگاری دارد.
چنین رویکردی میتواند چالشهای زیادی برای ایالات متحده ایجاد کند. اگر چالش اساسی سیاست خارجی آمریکا، امروز رشد نفوذ چین است، در این صورت واشنگتن نمیتواند بیش از اندازه به انتقاد از دوستان و متحدانش بپردازد.
از منظر ژئواستراتژیک، روی خوش نشاندادن به آنگولا و بیاعتنایی به سنگاپور اقدامی کوتهنظرانه به شمار میآید. اگر مقابله با چین، تمرکز اصلی سیاست خارجی ایالات متحده است، در این صورت فشار برای احیای دموکراسی میتواند نفوذ ایالات متحده را در مناطق خاص کاهش دهد و به چین فرصت بدهد تا با استفاده از جای خالی آمریکا، به حمایت از حکومتهایی بپردازد که قرار نیست ترتیبات سیاسی خود را بر اساس خواست واشنگتن و توسعه دموکراسی پیش ببرند.
واشنگتن پیش از این نیز سابقه رابطه با خودکامگان را داشته است. اگرچه ممکن است برای ایالات متحده کار با دموکراسیهای همپیمان خود در دوران جنگ سرد تا حدودی آسانتر از امروز بوده باشد. در آن دوران نیز داشتن روابط خوب با خودکامگان ضد اتحاد شوروی، اغلب یک ژئوپلیتیک هوشمندانه محسوب میشد.
از این منظر و با توجه به نقش مرکزی استالین، دیکتاتور شوروی، در شکست آلمان نازی، حکومت وقت مسکو را میتوان ارزشمندترین متحدی که ایالات متحده تا به حال داشته است، در نظر گرفت. بااینحال تردیدی نیست که استالین کشتار جمعی به راه انداخت. بر همین اساس، اگر چین چالش اصلی سیاست خارجی ایالات متحده باشد، تأکید بر دموکراسی ممکن است بهترین راه برای مقابله با حکومت پکن نباشد.
اما اگر مهمترین چالش امروز، یک مشکل بزرگ جهانی مانند تغییرات آبوهوایی یا بیماری همهگیر باشد، چه باید کرد؟ اگر چنین است، پس وظیفه اصلی سیاست خارجی ایالات متحده تقویت همکاری با کشورهای مختلف بهجای تقسیم جهان به کشورهای «خوب» و «بد» است؛ تقسیمبندی بر اساس کشورهایی که سیستمهای سیاسی آنها شبیه ایالات متحده است، در مقابل حکومتهایی که اینگونه نیستند. اگر این مسئله اولویت اصلی بایدن باشد، پس نشستی که کاملا آگاهانه بسیاری از کشورهای بزرگ و مهم را حذف میکند، باز هم نتیجه معکوس خواهد داشت.
منبع: فارنپالیسی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.