|

رمان، جرم و فلسفه

شرق: «اتاق زرد! کیست که به یاد نیاورد پانزده سال پیش، این ماجرا چه غوغایی به پا کرد. که چقدر کاغذ و جوهر صرف چاپ روزنامه‌ها شد؟ البته در پاریس ما خیلی زود همه‌چیز را فراموش می‌کنیم». «راز اتاق زرد» اولین رمان کاراگاهی گاستون لورو، حقوق‌دان و روزنامه‌نگار فرانسوی است که در سال 1907 منتشر شد. این رمان این روزها با ترجمه عباس فقهی در نشر مانیاهنر منتشر شده است.
گاستون لورو نویسنده‌ای مشهور است که مورد توجه زیاد منتقدان بوده است. ژیل دولوز، فیلسوف مشهور معاصر، در مقاله‌ای با عنوان «فلسفه رمان جنایی» از گاستون لورو به عنوان نویسنده‌ای که «رمان جرم» را به کمال رسانده یاد می‌کند و درباره او می‌نویسد: «آن‌جا که باید ستایش شود، باید ستایش کنیم؛ ستایش از لورو، رمان‌نویسی خارق‌العاده در ادبیات فرانسوی». «راز اتاق زرد» این‌گونه آغاز می‌شود: «بالاخره شرح ماجراجویی‌های شگفت‌آور ژوزف رول‌تبی را در این‌جا آغاز می‌کنم و این برایم چندان خالی از شور و هیجان نیست. تا به امروز، ژوزف تا به حدی سرسختانه با این کار مخالفت می‌کرد که از انتشار گزارش غریب‌ترین پرونده جنایی پانزده سال اخیر داشتم به کلی مأیوس می‌شدم. تا آن‌جا که حتا خیال می‌کردم عموم مردم هرگز به تمام حقیقت ماجرای حیرت‌آوری که با عنوان اتاق زرد مشهور شد پی نخواهند برد. ماجرایی که بستری شد برای پدید‌‌آمدن رازهای بی‌شمار و صحنه‌ای برای نمایش حوادث تلخ و غم‌انگیز و دوست جوان من، رازدار و شاهد و کاشف آن».
گاستون لورو «راز اتاق زرد» را در جهت خلاف جریان معاصر و وفادار به الگوی کلاسیک نوشته است. مترجم رمان در متنی که در ابتدای کتاب نوشته، بحثی تاریخی درباره رمان جنایی و الگوهای مختلف آن نوشته و درباره لورو به این نکته اشاره کرده که او روش فلسفی را در نوشتن رمانش انتخاب کرده است: «او در وادی رمان جنایی معاصر خود که بیش از حد تحت‌تأثیر روش‌های پلیس علمی است، گام برنمی‌دارد. در رمان او خبری از روش‌های جرم‌یابی علمی نیست. او نیز رمان جنایی در سبک معمایی می‌نویسد، معماهای بسیار پیچیده‌ای را نیز طرح می‌کند و گره از آنها می‌گشاید، اما دغدغه‌اش نه حل صرف معما بلکه بیشتر روش حل معما و مسئله است». مترجم می‌گوید که لورو روش فلسفی را برگزیده و جرم و جنایت در ساختار رمان او به عنوان سوژه‌ای برای کشف حقیقت و در عین‌حال در رویارویی با چالش‌های اخلاقی است. در این رمان رول‌تبی، نه در نقش کاراگاه که به عنوان گزارش‌گر روزنامه و «پیرو راه حقیقت» حضور دارد. «او در طلب روش درست تفکر است، روشی که در چارچوبی فلسفی و به‌طور ویژه در مکتب دکارت برساخته است. لورو با تعریف فلسفی جرم سروکار دارد. جرم در گستره‌ای از گناه و جنایت». در این رمان، ژوزف رول تبی گزارشگر جوانی است که در روزنامه‌ای بزرگ مشغول به کار است و کشف بزرگ جنایت کار او است. واقعه‌ای که در آن جنایت رخ داده بود، به 25 اکتبر 1892 مربوط است: «جنایت هولناکی در گلاندیه، در حاشیه جنگل سنت ژنوی‌یو، بالادست روستای اپینه، در کاخ پروفسور استانگرسون به وقوع پیوسته است». این را روزنامه‌ای در همان زمان نوشته بود. در شب واقعه و در حالی که پروفسور در آزمایشگاه مشغول کار بوده، سوء‌قصدی به دوشیزه استانگرسون که در اتاقش، مجاور آزمایشگاه، خوابیده بود رخ می‌دهد. با انتشار این خبر هیاهوی زیادی در پاریس به راه می‌افتد. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «بدبختی این بود که پنجره اتاق زرد رو به دشت‌ها بیرون، بیرون باغ، باز می‌شود. کلاه‌فرنگی چسبیده به دیوار باغ است و خب دیوار مانع دید من به پنجره بود. برای رفتن پای پنجره، اول باید از باغ رفت بیرون. داشتم می‌دویدم به سمت دروازه قصر که توی راه، برنیه و زنش -سرایدارهای قصر- را دیدم. صدای شلیک و داد و فریادهای ما را شنیده بودند و داشتند به سمت من می‌آمدند. تو چند کلمه ماجرا را سریع برایشان تعریف کردم و به آقای برنیه گفتم بی‌معطلی برود پیش آقای استانگرسون و به زنش گفتم همراه من بیاید و دروازه را باز کند. پنج دقیقه طول کشید تا من و خانم برنیه رسیدیم جلوی پنجره. ماه توی آسمان بود و مهتاب همه‌جا را روشن کرده بود. نه به نرده‌های حفاظ پنجره و نه حتا به کرکره‌های پشت حفاظ، دست نخورده بود. کرکره‌ها بسته بودند. خودم بسته بودمشان، همان شب، مثل هر شب. با این‌که آن روز کارمان زیاد بود و خیلی خسته بودم و دوشیزه ماتیلد هم گفت که برای بستن کرکره‌ها خودم را به زحمت نیندازم و خودش آنها را می‌بندد، خودم به اتاقش رفتم و کرکره‌ها را بستم و آنها هم همان‌طور که بسته بودمشان، باقی مانده بودند».

شرق: «اتاق زرد! کیست که به یاد نیاورد پانزده سال پیش، این ماجرا چه غوغایی به پا کرد. که چقدر کاغذ و جوهر صرف چاپ روزنامه‌ها شد؟ البته در پاریس ما خیلی زود همه‌چیز را فراموش می‌کنیم». «راز اتاق زرد» اولین رمان کاراگاهی گاستون لورو، حقوق‌دان و روزنامه‌نگار فرانسوی است که در سال 1907 منتشر شد. این رمان این روزها با ترجمه عباس فقهی در نشر مانیاهنر منتشر شده است.
گاستون لورو نویسنده‌ای مشهور است که مورد توجه زیاد منتقدان بوده است. ژیل دولوز، فیلسوف مشهور معاصر، در مقاله‌ای با عنوان «فلسفه رمان جنایی» از گاستون لورو به عنوان نویسنده‌ای که «رمان جرم» را به کمال رسانده یاد می‌کند و درباره او می‌نویسد: «آن‌جا که باید ستایش شود، باید ستایش کنیم؛ ستایش از لورو، رمان‌نویسی خارق‌العاده در ادبیات فرانسوی». «راز اتاق زرد» این‌گونه آغاز می‌شود: «بالاخره شرح ماجراجویی‌های شگفت‌آور ژوزف رول‌تبی را در این‌جا آغاز می‌کنم و این برایم چندان خالی از شور و هیجان نیست. تا به امروز، ژوزف تا به حدی سرسختانه با این کار مخالفت می‌کرد که از انتشار گزارش غریب‌ترین پرونده جنایی پانزده سال اخیر داشتم به کلی مأیوس می‌شدم. تا آن‌جا که حتا خیال می‌کردم عموم مردم هرگز به تمام حقیقت ماجرای حیرت‌آوری که با عنوان اتاق زرد مشهور شد پی نخواهند برد. ماجرایی که بستری شد برای پدید‌‌آمدن رازهای بی‌شمار و صحنه‌ای برای نمایش حوادث تلخ و غم‌انگیز و دوست جوان من، رازدار و شاهد و کاشف آن».
گاستون لورو «راز اتاق زرد» را در جهت خلاف جریان معاصر و وفادار به الگوی کلاسیک نوشته است. مترجم رمان در متنی که در ابتدای کتاب نوشته، بحثی تاریخی درباره رمان جنایی و الگوهای مختلف آن نوشته و درباره لورو به این نکته اشاره کرده که او روش فلسفی را در نوشتن رمانش انتخاب کرده است: «او در وادی رمان جنایی معاصر خود که بیش از حد تحت‌تأثیر روش‌های پلیس علمی است، گام برنمی‌دارد. در رمان او خبری از روش‌های جرم‌یابی علمی نیست. او نیز رمان جنایی در سبک معمایی می‌نویسد، معماهای بسیار پیچیده‌ای را نیز طرح می‌کند و گره از آنها می‌گشاید، اما دغدغه‌اش نه حل صرف معما بلکه بیشتر روش حل معما و مسئله است». مترجم می‌گوید که لورو روش فلسفی را برگزیده و جرم و جنایت در ساختار رمان او به عنوان سوژه‌ای برای کشف حقیقت و در عین‌حال در رویارویی با چالش‌های اخلاقی است. در این رمان رول‌تبی، نه در نقش کاراگاه که به عنوان گزارش‌گر روزنامه و «پیرو راه حقیقت» حضور دارد. «او در طلب روش درست تفکر است، روشی که در چارچوبی فلسفی و به‌طور ویژه در مکتب دکارت برساخته است. لورو با تعریف فلسفی جرم سروکار دارد. جرم در گستره‌ای از گناه و جنایت». در این رمان، ژوزف رول تبی گزارشگر جوانی است که در روزنامه‌ای بزرگ مشغول به کار است و کشف بزرگ جنایت کار او است. واقعه‌ای که در آن جنایت رخ داده بود، به 25 اکتبر 1892 مربوط است: «جنایت هولناکی در گلاندیه، در حاشیه جنگل سنت ژنوی‌یو، بالادست روستای اپینه، در کاخ پروفسور استانگرسون به وقوع پیوسته است». این را روزنامه‌ای در همان زمان نوشته بود. در شب واقعه و در حالی که پروفسور در آزمایشگاه مشغول کار بوده، سوء‌قصدی به دوشیزه استانگرسون که در اتاقش، مجاور آزمایشگاه، خوابیده بود رخ می‌دهد. با انتشار این خبر هیاهوی زیادی در پاریس به راه می‌افتد. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «بدبختی این بود که پنجره اتاق زرد رو به دشت‌ها بیرون، بیرون باغ، باز می‌شود. کلاه‌فرنگی چسبیده به دیوار باغ است و خب دیوار مانع دید من به پنجره بود. برای رفتن پای پنجره، اول باید از باغ رفت بیرون. داشتم می‌دویدم به سمت دروازه قصر که توی راه، برنیه و زنش -سرایدارهای قصر- را دیدم. صدای شلیک و داد و فریادهای ما را شنیده بودند و داشتند به سمت من می‌آمدند. تو چند کلمه ماجرا را سریع برایشان تعریف کردم و به آقای برنیه گفتم بی‌معطلی برود پیش آقای استانگرسون و به زنش گفتم همراه من بیاید و دروازه را باز کند. پنج دقیقه طول کشید تا من و خانم برنیه رسیدیم جلوی پنجره. ماه توی آسمان بود و مهتاب همه‌جا را روشن کرده بود. نه به نرده‌های حفاظ پنجره و نه حتا به کرکره‌های پشت حفاظ، دست نخورده بود. کرکره‌ها بسته بودند. خودم بسته بودمشان، همان شب، مثل هر شب. با این‌که آن روز کارمان زیاد بود و خیلی خسته بودم و دوشیزه ماتیلد هم گفت که برای بستن کرکره‌ها خودم را به زحمت نیندازم و خودش آنها را می‌بندد، خودم به اتاقش رفتم و کرکره‌ها را بستم و آنها هم همان‌طور که بسته بودمشان، باقی مانده بودند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.