|

ادبیات علیه خشونت

شرق: یاسمینا خضرا از نویسندگان معاصر الجزایری است که در ایران هم شناخته می‌شود و آثاری از او به فارسی منتشر شده است. نام اصلی این نویسنده محمد مولسهول است که در سال ۱۹۵۵ در الجزایر متولد شده است. اخیرا یکی از رمان‌های او با عنوان «نویسنده» با ترجمه مسعود سنجرانی در نشر نگاه منتشر شده است. مولسهول در جوانی به ارتش الجزایر می‌پیوندد و در جنگ‌های داخلی این کشور در دهه ۱۹۹۰ جزء فرماندهان بوده است. پیش از اینکه او در سال 2000 از ارتش استعفا بدهد، با نام اصلی‌اش و همچنین با نام‌های مستعار داستان‌هایش را منتشر می‌کرد؛ اما پس از آنکه سانسور و سرکوب در الجزایر به حدی می‌رسد که امکان انتشار آثارش با نام اصلی را از او می‌گیرد، مولسهول نام همسرش را به‌عنوان نام مستعار برمی‌گزیند. این کار در جهان عرب کاری جسورانه و تحولی عظیم بود. نویسنده با این کار به نوعی به همسرش ادای دِین کرد؛ چراکه او در سال‌های خفقان مولسهول را به نوشتن تشویق می‌کرد.
ماجراهای رمان «نویسنده» با ورود یک نوجوان به مدرسه نظام مشوار در شهر وهران آغاز می‌شود. زمان داستان به سال 1964 برمی‌گردد. پدر راوی، خود افسر بوده است و برای پسرش آرزوها و رؤیاهایی بلندپروازانه در سر دارد؛ اما پسر نوجوان و درواقع عضو تازه‌وارد ارتش که قرار است سرباز نمونه آینده باشد، در حین خدمت پی به استعدادهای درونی‌اش می‌برد که می‌توانند سرنوشت او را دگرگون کنند. او درمی‌یابد که دلبسته تئاتر و ادبیات است؛ اما این موضوعی نیست که در ارتش اهمیتی داشته باشد و حتی باعث ایجاد سوء‌ظن نسبت به او می‌شود. رمان «نویسنده» درواقع زندگی‌نامه خودنوشت این سرنوشت شگفت‌انگیز و نیز یادمان دلخراش تاریخ معاصر الجزایر است: حکایت شگفت‌انگیزترین ماجراجویی‌های کودکی این سرباز وطن که خواب دیگران را آشفته و آنها را متهم می‌کند. «نویسنده» ماجرای تکوین نویسنده‌ای بزرگ و ستایش شکوهمند ادبیات است. در بخشی از این رمان می‌خوانیم: «همیشه خشونت را رد کرده‌ام. راه احمقانه‌ای است. راه تباهی است. من با هر شکلی از ستمگری سرسختانه مخالفم. به یک یاغی تبدیل شده بودم؛ یک یاغی روشن‌اندیش. متوجه مسائل بودم و بذر علف هرز را می‌شناختم. برای من مسئله این نبود که در شناخت دشمن اشتباه کنم. به هم‌قطارانم سخت نمی‌گرفتم؛ با مربیانم جنگی بی‌رحمانه در جریان بود. تا انگشتی تهدیدم می‌کرد، تا اخمی بر من مسلط می‌شد، خودم را بی‌درنگ مانند فنری جمع می‌کردم؛ اما غیرممکن بود آرام شوم. کلوویس شخصا نمی‌توانست نگاهم را تحمل کند. با غیظ به او چشم می‌دوختم و تحقیرش می‌کردم. با همه وجود دوست داشت من وراج را دوباره بزند؛ به مرور رهایم کرد. می‌دانست که مسئول تغییر ناگهانی من خود اوست؛ تحریکات من واضح بود، انگیزه‌هایم نیز».
«دین روز به شب» از دیگر رمان‌های یاسمینا خضرا است که پیش‌از‌این با ترجمه ابراهیم احمدی‌نیا‌ در نشر کتاب پارسه منتشر شده بود. «دین روز به شب» به آنها که «برای استقلال جنگیدند و آنها که مهاجرت کردند» تقدیم شده است. این رمان، روایتی است از تناقض‌های زندگی فردی و اجتماعی و انتخاب‌هایی که پیش‌روی آدم‌ها قرار می‌گیرد. ماجرای رمان به زندگی پسری به نام یونس مربوط است که پدر و مادر فقیرش او را به عموی ثروتمندش می‌سپارند و از این نقطه زندگی یونس برای همیشه تغییر می‌کند. حتی نام یونس هم تغییر می‌کند و تبدیل به ژونس می‌شود. او در شهری مستعمره‌نشین و تماشایی در الجزایر بزرگ می‌شود و با گروهی از پسران، دوستی عمیقی شکل می‌دهد. آنها تبدیل به دوستانی وفادار و همیشگی می‌شوند که هیچ چیز حتی انقلاب الجزایر بر رابطه آنها اثری نمی‌گذارد. در ادامه یونس با دختری زیبا با نام امیلی آشنا می‌شود و از اینجا داستان عاشقانه باشکوهی شکل می‌گیرد. در روایت رمان، قهرمان داستان بارها مجبور می‌شود از بین دو جهان متضاد یکی را برگزیند: الجزایری یا اروپایی، گذشته یا حال و عشق یا وفای به عهد.
در بخشی دیگر از رمان «نویسنده» می‌خوانیم: «اتوبوس روی قیر غیژوویژ می‌کرد. هوا خوب بود و آسمان معصوم در آفتابش غرق می‌شد. به مرخصی می‌رفتیم؛ پانزده روز برای جشن و شادی و جان دوباره گرفتن. خلیف در یونیفرم پرزرق‌وبرقش می‌درخشید. آرایشش به اندازه ابدیت طول کشیده بود. خودش را زیبا می‌دانست و از آن به‌خوبی بهره می‌برد. دختری که بر صندلی کناری نشسته بود، وانمود می‌کرد که دارد مناظر را تماشا می‌کند؛ اما در حقیقت داشت انعکاس تصویر دوستم را روی شیشه اتوبوس دنبال می‌کرد و دوست ژیگولوی من از این کار او به جنب‌و‌جوش آمده بود...».

شرق: یاسمینا خضرا از نویسندگان معاصر الجزایری است که در ایران هم شناخته می‌شود و آثاری از او به فارسی منتشر شده است. نام اصلی این نویسنده محمد مولسهول است که در سال ۱۹۵۵ در الجزایر متولد شده است. اخیرا یکی از رمان‌های او با عنوان «نویسنده» با ترجمه مسعود سنجرانی در نشر نگاه منتشر شده است. مولسهول در جوانی به ارتش الجزایر می‌پیوندد و در جنگ‌های داخلی این کشور در دهه ۱۹۹۰ جزء فرماندهان بوده است. پیش از اینکه او در سال 2000 از ارتش استعفا بدهد، با نام اصلی‌اش و همچنین با نام‌های مستعار داستان‌هایش را منتشر می‌کرد؛ اما پس از آنکه سانسور و سرکوب در الجزایر به حدی می‌رسد که امکان انتشار آثارش با نام اصلی را از او می‌گیرد، مولسهول نام همسرش را به‌عنوان نام مستعار برمی‌گزیند. این کار در جهان عرب کاری جسورانه و تحولی عظیم بود. نویسنده با این کار به نوعی به همسرش ادای دِین کرد؛ چراکه او در سال‌های خفقان مولسهول را به نوشتن تشویق می‌کرد.
ماجراهای رمان «نویسنده» با ورود یک نوجوان به مدرسه نظام مشوار در شهر وهران آغاز می‌شود. زمان داستان به سال 1964 برمی‌گردد. پدر راوی، خود افسر بوده است و برای پسرش آرزوها و رؤیاهایی بلندپروازانه در سر دارد؛ اما پسر نوجوان و درواقع عضو تازه‌وارد ارتش که قرار است سرباز نمونه آینده باشد، در حین خدمت پی به استعدادهای درونی‌اش می‌برد که می‌توانند سرنوشت او را دگرگون کنند. او درمی‌یابد که دلبسته تئاتر و ادبیات است؛ اما این موضوعی نیست که در ارتش اهمیتی داشته باشد و حتی باعث ایجاد سوء‌ظن نسبت به او می‌شود. رمان «نویسنده» درواقع زندگی‌نامه خودنوشت این سرنوشت شگفت‌انگیز و نیز یادمان دلخراش تاریخ معاصر الجزایر است: حکایت شگفت‌انگیزترین ماجراجویی‌های کودکی این سرباز وطن که خواب دیگران را آشفته و آنها را متهم می‌کند. «نویسنده» ماجرای تکوین نویسنده‌ای بزرگ و ستایش شکوهمند ادبیات است. در بخشی از این رمان می‌خوانیم: «همیشه خشونت را رد کرده‌ام. راه احمقانه‌ای است. راه تباهی است. من با هر شکلی از ستمگری سرسختانه مخالفم. به یک یاغی تبدیل شده بودم؛ یک یاغی روشن‌اندیش. متوجه مسائل بودم و بذر علف هرز را می‌شناختم. برای من مسئله این نبود که در شناخت دشمن اشتباه کنم. به هم‌قطارانم سخت نمی‌گرفتم؛ با مربیانم جنگی بی‌رحمانه در جریان بود. تا انگشتی تهدیدم می‌کرد، تا اخمی بر من مسلط می‌شد، خودم را بی‌درنگ مانند فنری جمع می‌کردم؛ اما غیرممکن بود آرام شوم. کلوویس شخصا نمی‌توانست نگاهم را تحمل کند. با غیظ به او چشم می‌دوختم و تحقیرش می‌کردم. با همه وجود دوست داشت من وراج را دوباره بزند؛ به مرور رهایم کرد. می‌دانست که مسئول تغییر ناگهانی من خود اوست؛ تحریکات من واضح بود، انگیزه‌هایم نیز».
«دین روز به شب» از دیگر رمان‌های یاسمینا خضرا است که پیش‌از‌این با ترجمه ابراهیم احمدی‌نیا‌ در نشر کتاب پارسه منتشر شده بود. «دین روز به شب» به آنها که «برای استقلال جنگیدند و آنها که مهاجرت کردند» تقدیم شده است. این رمان، روایتی است از تناقض‌های زندگی فردی و اجتماعی و انتخاب‌هایی که پیش‌روی آدم‌ها قرار می‌گیرد. ماجرای رمان به زندگی پسری به نام یونس مربوط است که پدر و مادر فقیرش او را به عموی ثروتمندش می‌سپارند و از این نقطه زندگی یونس برای همیشه تغییر می‌کند. حتی نام یونس هم تغییر می‌کند و تبدیل به ژونس می‌شود. او در شهری مستعمره‌نشین و تماشایی در الجزایر بزرگ می‌شود و با گروهی از پسران، دوستی عمیقی شکل می‌دهد. آنها تبدیل به دوستانی وفادار و همیشگی می‌شوند که هیچ چیز حتی انقلاب الجزایر بر رابطه آنها اثری نمی‌گذارد. در ادامه یونس با دختری زیبا با نام امیلی آشنا می‌شود و از اینجا داستان عاشقانه باشکوهی شکل می‌گیرد. در روایت رمان، قهرمان داستان بارها مجبور می‌شود از بین دو جهان متضاد یکی را برگزیند: الجزایری یا اروپایی، گذشته یا حال و عشق یا وفای به عهد.
در بخشی دیگر از رمان «نویسنده» می‌خوانیم: «اتوبوس روی قیر غیژوویژ می‌کرد. هوا خوب بود و آسمان معصوم در آفتابش غرق می‌شد. به مرخصی می‌رفتیم؛ پانزده روز برای جشن و شادی و جان دوباره گرفتن. خلیف در یونیفرم پرزرق‌وبرقش می‌درخشید. آرایشش به اندازه ابدیت طول کشیده بود. خودش را زیبا می‌دانست و از آن به‌خوبی بهره می‌برد. دختری که بر صندلی کناری نشسته بود، وانمود می‌کرد که دارد مناظر را تماشا می‌کند؛ اما در حقیقت داشت انعکاس تصویر دوستم را روی شیشه اتوبوس دنبال می‌کرد و دوست ژیگولوی من از این کار او به جنب‌و‌جوش آمده بود...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.