كامبيز درمبخش؛ اميدي مغتنم در هنر
داود شهیدی
نسل جوانی که پس از فضای خسته و گرفته جنگ تحمیلی یا در شرایط دیگر، از بطن فضای غبارگرفته پا به عرصه تولید و عرضه آثار هنری میگذاشت و میگذارد؛ و اکثر قریب به اتفاق ایشان تحصیلات دانشگاهی هنر دارند و دست کسان و استادانی با بینش دانشگاهی هنر با ایشان بوده است. و گرافیک با فرهنگ و درک هنرمندانه از ترکیببندی و رنگآمیزی و طراحی با ابزارهای الکترونیک و فرامدرن را از ایشان دارند و اما چون پیشینیان بهناگزیر به خلق کارتون ژورنالیستی و بهعنوان افراد کارآمد به تحکیم بدنه تولید صنعت کارتون اشتغال دارند و اگر چند مخاطب عام را خطاب قرار میدهند، ولی در ارزشهای عامیانه رها نمیشوند و نوعی دیسیپلین فرهنگی بر ایشان و کار ایشان حاکم است.
ایشان نهتنها مدیون فضای محترم و شاد و شفاف آثار کامبیز درمبخش هستند؛ بلکه برای ایشان و برای رشد و باروری ایشان حضور و بازگشت او به وطن، در جهت خلق یک ارتباط فرهنگی صلحآمیز بین کشورها و گسترش فضای کارتون بهعنوان هنر پاپ و حوزههای مرتبط با آن یک امید مغتنم بود. آنچه کار کامبیز درمبخش و حضور او در فضای بهشدت محافظهکار ایران امروز را جذاب و تا حدود زیادی بیهمتا و منحصربهفرد میکرد، در ارتباط سنجیدهای است که در آثار او، بین هنر و خلاقیت هنرمندانه و آرتیستیک، از یک سو و فکاهه و انترتینمنت در کارتون، از سوی دیگر ایجاد میشود.
میدانیم که هر حرکت فرهنگی به ناگزیر موضوعیت هنر و هنرمندی را از یک سو و تفریحسازی و خلق ابزار تفریح در اوقات فراغت را یا انترتینمنتبودن را از جانب دیگر مطرح میکند. بهویژه آنکه مثل کارتون در ارتباط با رسانه و مخاطب مردمی تعریف میشود.
آشنایی و دوستی من با او به اوایل دهه 50 بازمیگردد و با ملاقاتی در گالری خانه آفتاب که محل برگزاری اولین نمایشگاه او بود آغاز میشود. با یادآوری اینکه حضور در گالری برای ارائه یک هنر روزنامهای است که به قولی کارتون را در سطح هنر مطرح میکند. و سپس در روزنامه آیندگان که مکان استقرار آیندگان ادبی شد که در صفحات آن آثار هنرمندانه کامبیز درمبخش خوش درخشیدند، ادامه مییابد. لازم میدانم که این موضوع را ذکر کنم که آیندگان فرهنگی و ادبی به وسیله گروه آبنوس که دوستان یکرنگ و صمیمی من بودند اداره میشد که مسبب عمیقترشدن دوستی من و کامبیز درمبخش شد. تعیین نوع ارتباط بین هنر و تولید ابزار اوقات فراغت، بستگی به نوع روشنفکری دارد که در این رابطه و بر این اوضاع حاکم است. و طبیعت این تفکر روشنفکری میتواند اتوریتهگرا یا ایدئولوژیک یا دموکرات و لیبرال باشد. طبیعت تفکر مبتنی بر دموکراسی دانشگاهی و پذیرای اندیشههای نو، در گروه آبنوس پشتوانهای ذهنی برای تبلور این ارتباط در کارهای کامبیز درمبخش شد.
یک کارتون را، یک جوک یا خوشمزگی یا مضمون کوککردنی میدانند که مصور میشود - و البته با کاراکترهای کارتونیک هماهنگ با موضوع - و پردازش یا حتی اخیرا رنگآمیزی میشود تا مفهومتر شود و مشتری و مخاطب عام را بهتر ارضا کند. این همان است که بر فضای بهاصطلاح فستیوالهای برونمرزی کارتون حاکم است که بخش تولید یا صنعت کارتون یا کارتون اینداستری را مدیریت میکنند.
کامبیز درمبخش علاقه داشت آرتیست خطاب شود و نمیخواست که با مودیلیو و امثال او مقایسه شود و به گمان من حق داشت و به خطا نمیرفت. تولید آثار با مخاطب عام، هم شامل هنر مردمی و خانوادهپسند است و هم بخشهای ولنگار را که خانواده از آن متواری است، ممکن است شامل شود: هرچند ممکن است بتواند از خنده شخص را رودهبر کند. رندی و زرنگی کامبیز، این مرد صبح و مرد خانواده، در این بود که میتوانست مخاطب عام را راضی کند بدون آلودهکردن کارهایش با مفاهیم ولنگار، کاری ارائه کند پاکیزه و مخاطبپسند.
«به یاد ندارم هیچگاه لزومی به بحثکردن با او برای تغییر در طرحی پیش آمده باشد یا بعدها کسی در تحریریه به کار چاپشدهای از او ایراد گرفته باشد».
«او هنرمند محترم و صاحبسبکی بود که بسیار سنجیده عمل میکرد».
درباره مفاهیم مورد اعتنای روشنفکری هم، او اسیر محیط اسنوب و مردم به دور و مبتنی بر بورژوازی تازه به دوران رسیده - که بهتندی مردم را اعتنا نمیکردند - نبود و با حذف این موارد میتوانست روشنفکر مردمی را هم مخاطب قرار دهد.
دیگران از هنر و اندیشه اردشیر محصص سخن میگفتند و آیندگان ادبی از هنر و اندیشه کامبیز درمبخش.
نسل جوانی که پس از فضای خسته و گرفته جنگ تحمیلی یا در شرایط دیگر، از بطن فضای غبارگرفته پا به عرصه تولید و عرضه آثار هنری میگذاشت و میگذارد؛ و اکثر قریب به اتفاق ایشان تحصیلات دانشگاهی هنر دارند و دست کسان و استادانی با بینش دانشگاهی هنر با ایشان بوده است. و گرافیک با فرهنگ و درک هنرمندانه از ترکیببندی و رنگآمیزی و طراحی با ابزارهای الکترونیک و فرامدرن را از ایشان دارند و اما چون پیشینیان بهناگزیر به خلق کارتون ژورنالیستی و بهعنوان افراد کارآمد به تحکیم بدنه تولید صنعت کارتون اشتغال دارند و اگر چند مخاطب عام را خطاب قرار میدهند، ولی در ارزشهای عامیانه رها نمیشوند و نوعی دیسیپلین فرهنگی بر ایشان و کار ایشان حاکم است.
ایشان نهتنها مدیون فضای محترم و شاد و شفاف آثار کامبیز درمبخش هستند؛ بلکه برای ایشان و برای رشد و باروری ایشان حضور و بازگشت او به وطن، در جهت خلق یک ارتباط فرهنگی صلحآمیز بین کشورها و گسترش فضای کارتون بهعنوان هنر پاپ و حوزههای مرتبط با آن یک امید مغتنم بود. آنچه کار کامبیز درمبخش و حضور او در فضای بهشدت محافظهکار ایران امروز را جذاب و تا حدود زیادی بیهمتا و منحصربهفرد میکرد، در ارتباط سنجیدهای است که در آثار او، بین هنر و خلاقیت هنرمندانه و آرتیستیک، از یک سو و فکاهه و انترتینمنت در کارتون، از سوی دیگر ایجاد میشود.
میدانیم که هر حرکت فرهنگی به ناگزیر موضوعیت هنر و هنرمندی را از یک سو و تفریحسازی و خلق ابزار تفریح در اوقات فراغت را یا انترتینمنتبودن را از جانب دیگر مطرح میکند. بهویژه آنکه مثل کارتون در ارتباط با رسانه و مخاطب مردمی تعریف میشود.
آشنایی و دوستی من با او به اوایل دهه 50 بازمیگردد و با ملاقاتی در گالری خانه آفتاب که محل برگزاری اولین نمایشگاه او بود آغاز میشود. با یادآوری اینکه حضور در گالری برای ارائه یک هنر روزنامهای است که به قولی کارتون را در سطح هنر مطرح میکند. و سپس در روزنامه آیندگان که مکان استقرار آیندگان ادبی شد که در صفحات آن آثار هنرمندانه کامبیز درمبخش خوش درخشیدند، ادامه مییابد. لازم میدانم که این موضوع را ذکر کنم که آیندگان فرهنگی و ادبی به وسیله گروه آبنوس که دوستان یکرنگ و صمیمی من بودند اداره میشد که مسبب عمیقترشدن دوستی من و کامبیز درمبخش شد. تعیین نوع ارتباط بین هنر و تولید ابزار اوقات فراغت، بستگی به نوع روشنفکری دارد که در این رابطه و بر این اوضاع حاکم است. و طبیعت این تفکر روشنفکری میتواند اتوریتهگرا یا ایدئولوژیک یا دموکرات و لیبرال باشد. طبیعت تفکر مبتنی بر دموکراسی دانشگاهی و پذیرای اندیشههای نو، در گروه آبنوس پشتوانهای ذهنی برای تبلور این ارتباط در کارهای کامبیز درمبخش شد.
یک کارتون را، یک جوک یا خوشمزگی یا مضمون کوککردنی میدانند که مصور میشود - و البته با کاراکترهای کارتونیک هماهنگ با موضوع - و پردازش یا حتی اخیرا رنگآمیزی میشود تا مفهومتر شود و مشتری و مخاطب عام را بهتر ارضا کند. این همان است که بر فضای بهاصطلاح فستیوالهای برونمرزی کارتون حاکم است که بخش تولید یا صنعت کارتون یا کارتون اینداستری را مدیریت میکنند.
کامبیز درمبخش علاقه داشت آرتیست خطاب شود و نمیخواست که با مودیلیو و امثال او مقایسه شود و به گمان من حق داشت و به خطا نمیرفت. تولید آثار با مخاطب عام، هم شامل هنر مردمی و خانوادهپسند است و هم بخشهای ولنگار را که خانواده از آن متواری است، ممکن است شامل شود: هرچند ممکن است بتواند از خنده شخص را رودهبر کند. رندی و زرنگی کامبیز، این مرد صبح و مرد خانواده، در این بود که میتوانست مخاطب عام را راضی کند بدون آلودهکردن کارهایش با مفاهیم ولنگار، کاری ارائه کند پاکیزه و مخاطبپسند.
«به یاد ندارم هیچگاه لزومی به بحثکردن با او برای تغییر در طرحی پیش آمده باشد یا بعدها کسی در تحریریه به کار چاپشدهای از او ایراد گرفته باشد».
«او هنرمند محترم و صاحبسبکی بود که بسیار سنجیده عمل میکرد».
درباره مفاهیم مورد اعتنای روشنفکری هم، او اسیر محیط اسنوب و مردم به دور و مبتنی بر بورژوازی تازه به دوران رسیده - که بهتندی مردم را اعتنا نمیکردند - نبود و با حذف این موارد میتوانست روشنفکر مردمی را هم مخاطب قرار دهد.
دیگران از هنر و اندیشه اردشیر محصص سخن میگفتند و آیندگان ادبی از هنر و اندیشه کامبیز درمبخش.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.