|

تنفس هوای جان‌گیر پاییزی

مهشید فرجی

پاییز آخرین نفس‌هایش را در بی‌هوایی تهران بی‌گناه سپری می‌کند و کم‌کم جایش را به زمستان سردی می‌دهد که سال‌هاست چهره زیبایی از خود نمایان نکرده است. امسال اما هوای تهران بسان گردبادی هر لحظه چشمان پایتخت‌نشینان را مه‌آلود کرده است. راهکار اما مانند سال‌های دور تکراری بیش نیست. هوا سرد می‌شود، آلودگی بار می‌بندد و چتری می‌شود بر تهران. شور و غوغا به پا می‌شود که این‌بار راهکاری جدید برای ریشه‌کن‌کردن آلودگی. روزها می‌گذرد، زمستان می‌آید و می‌رود با همان نسخه‌های پیچیده شده هر سال. همشهریانی که درگیر بیماری‌های مزمن‌اند و با ازدحام آلودگی کوله‌بار سفر آخرت می‌ببندند. با گرم‌شدن هوا هم دیگر حتی کلامی از آلودگی نیست، چه رسد به اینکه راهکاری برای پاییز پیش‌رو اندیشیده شود. در روزهای گذشته آلاینده شاخص هوای پایتخت «ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون» با میانگین ۱۵۱ بود؛ این یعنی وضعیت ناسالم برای همه گروه‌ها. آلاینده شاخص هوای در ساعات مختلف شبانه‌روز متغیر است؛ به‌طوری‌که در ارزیابی شاخص آلودگی تهران در روز از رتبه ششم تا چهارم پایین و بالا می‌شود. کارشناس سازمان هواشناسی معتقد است هر لحظه بر میزان انباشت آلودگی در تهران افزوده می‌شود که هم‌زمان با ورود سامانه بارشی و وزش باد، عصر پنجشنبه تا جمعه‌شب به‌طور موقت پاک خواهد شد؛ زیرا به دلیل کاهش دما دوباره از روز شنبه با انباشت آلاینده‌ها و وارونگی دما در پایتخت مواجه هستیم. همین هفته گذشته بود که با وجود باران صبحگاهی در تهران، آلودگی هوا به حدی شدیدتر شد که آلوده‌ترین روز سال رقم خورد. شاخص ۱۶7، آلوده‌ترین روز سال ۱۴۰۰ را رقم زد و وضعیت ۱۹ ایستگاه کیفیت هوای پایتخت قرمز شد. این اتفاق در شرایطی بود که تهران روز شلوغی را با بازگشایی رسمی مدارس تجربه کرد. در شرایطی که آلودگی به کف خیابان رسیده است، راهکاری برای گروه‌های حساس پیشنهاد می‌شود؛ مانند مصرف شیر و لبنات تا عاملی شود برای کاهش عوارض ناشی از آلودگی هوا. اما آیا کلسیم موجود در شیر می‌تواند دیواری باشد برای مقابله با آلاینده‌هایی فلزات سنگین شناور در فضا؟ آنتی‌آکسیدان‌های موجود در میوه‌ها چگونه از بدن در برابر شرایط بحرانی آلودگی محافظت کنند. حال می‌خواهیم به راهکارهای کشورهای پیشرفته‌ای نگاه کنیم که در هوای شهر خود تنفس می‌کشند، ولی سردرد ندارند، دچار تنگی‌ نفس نمی‌شوند. می‌گویند اتومبیل‌هایی بخرید که به محیط‌ زیست آسیب‌ نمی‌رسانند یا مصرف سوخت پایینی دارند یا از سوخت‌های ترکیبی استفاده می‌کنند. پس با خرید چنین اتومبیل‌هایی دیگر هیچ جای نگرانی از بابت مصرف بالای سوخت و آلوده‌کردن جو زمین وجود نخواهد داشت. اما در ایران چند درصد از جامعه می‌توانند وسیله شخصی خود را به ماشین‌های هیبریدی تبدیل کنند؟ چند سالی است که کلمه مازوت زیاد به گوش می‌رسد؛ مازوت نوعی نفت کوره به شمار می‌آید که کیفیت پایین و ویسکوزیته بالایی دارد و در نیروگاه‌های حرارتی و موارد مشابه از آن استفاده می‌شود که در گذشته برای گرم‌کردن خانه‌ها در شوروی مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ زیرا آنها تجهیزات لازم برای تبدیل مازوت به سایر محصولات پتروشیمی را نداشتند. مازوت و سایر سوخت‌ها زمانی که می‌شوند و همچنین هنگام تماس پوست با این مواد، وارد بدن می‌شوند یا اگر محل کار یا زندگی شما در نزدیکی کارخانه‌ها و نیروگاه‌هایی باشد که از این سوخت استفاده می‌کنند، مازوت و سایر سوخت‌ها وارد بدن می‌شوند. این ماده خطرناک شیمیایی در ایران همین بیخ گوش ما مورد مصرف کارخانه‌ها قرار می‌گیرد. با این وجود، باید توجه داشت که تعداد نیروگاه‌های فرسوده در ایران کم نیستند. می‌گویند در تهران تاکنون از مازوت استفاده نشده، اما قدمت بالای برخی از نیروگاه‌های تهران آلودگی به همراه دارد که باید برای این مهم فکری اساسی اتخاذ شود. زمان آن رسیده که خودمان دست به کار شویم و جانمان را در برابر آلودگی حفظ کنیم؛ شاید با رعایت موارد بسیار کودک اما نتیجه جمعی بسیار بزرگ.

پاییز آخرین نفس‌هایش را در بی‌هوایی تهران بی‌گناه سپری می‌کند و کم‌کم جایش را به زمستان سردی می‌دهد که سال‌هاست چهره زیبایی از خود نمایان نکرده است. امسال اما هوای تهران بسان گردبادی هر لحظه چشمان پایتخت‌نشینان را مه‌آلود کرده است. راهکار اما مانند سال‌های دور تکراری بیش نیست. هوا سرد می‌شود، آلودگی بار می‌بندد و چتری می‌شود بر تهران. شور و غوغا به پا می‌شود که این‌بار راهکاری جدید برای ریشه‌کن‌کردن آلودگی. روزها می‌گذرد، زمستان می‌آید و می‌رود با همان نسخه‌های پیچیده شده هر سال. همشهریانی که درگیر بیماری‌های مزمن‌اند و با ازدحام آلودگی کوله‌بار سفر آخرت می‌ببندند. با گرم‌شدن هوا هم دیگر حتی کلامی از آلودگی نیست، چه رسد به اینکه راهکاری برای پاییز پیش‌رو اندیشیده شود. در روزهای گذشته آلاینده شاخص هوای پایتخت «ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون» با میانگین ۱۵۱ بود؛ این یعنی وضعیت ناسالم برای همه گروه‌ها. آلاینده شاخص هوای در ساعات مختلف شبانه‌روز متغیر است؛ به‌طوری‌که در ارزیابی شاخص آلودگی تهران در روز از رتبه ششم تا چهارم پایین و بالا می‌شود. کارشناس سازمان هواشناسی معتقد است هر لحظه بر میزان انباشت آلودگی در تهران افزوده می‌شود که هم‌زمان با ورود سامانه بارشی و وزش باد، عصر پنجشنبه تا جمعه‌شب به‌طور موقت پاک خواهد شد؛ زیرا به دلیل کاهش دما دوباره از روز شنبه با انباشت آلاینده‌ها و وارونگی دما در پایتخت مواجه هستیم. همین هفته گذشته بود که با وجود باران صبحگاهی در تهران، آلودگی هوا به حدی شدیدتر شد که آلوده‌ترین روز سال رقم خورد. شاخص ۱۶7، آلوده‌ترین روز سال ۱۴۰۰ را رقم زد و وضعیت ۱۹ ایستگاه کیفیت هوای پایتخت قرمز شد. این اتفاق در شرایطی بود که تهران روز شلوغی را با بازگشایی رسمی مدارس تجربه کرد. در شرایطی که آلودگی به کف خیابان رسیده است، راهکاری برای گروه‌های حساس پیشنهاد می‌شود؛ مانند مصرف شیر و لبنات تا عاملی شود برای کاهش عوارض ناشی از آلودگی هوا. اما آیا کلسیم موجود در شیر می‌تواند دیواری باشد برای مقابله با آلاینده‌هایی فلزات سنگین شناور در فضا؟ آنتی‌آکسیدان‌های موجود در میوه‌ها چگونه از بدن در برابر شرایط بحرانی آلودگی محافظت کنند. حال می‌خواهیم به راهکارهای کشورهای پیشرفته‌ای نگاه کنیم که در هوای شهر خود تنفس می‌کشند، ولی سردرد ندارند، دچار تنگی‌ نفس نمی‌شوند. می‌گویند اتومبیل‌هایی بخرید که به محیط‌ زیست آسیب‌ نمی‌رسانند یا مصرف سوخت پایینی دارند یا از سوخت‌های ترکیبی استفاده می‌کنند. پس با خرید چنین اتومبیل‌هایی دیگر هیچ جای نگرانی از بابت مصرف بالای سوخت و آلوده‌کردن جو زمین وجود نخواهد داشت. اما در ایران چند درصد از جامعه می‌توانند وسیله شخصی خود را به ماشین‌های هیبریدی تبدیل کنند؟ چند سالی است که کلمه مازوت زیاد به گوش می‌رسد؛ مازوت نوعی نفت کوره به شمار می‌آید که کیفیت پایین و ویسکوزیته بالایی دارد و در نیروگاه‌های حرارتی و موارد مشابه از آن استفاده می‌شود که در گذشته برای گرم‌کردن خانه‌ها در شوروی مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ زیرا آنها تجهیزات لازم برای تبدیل مازوت به سایر محصولات پتروشیمی را نداشتند. مازوت و سایر سوخت‌ها زمانی که می‌شوند و همچنین هنگام تماس پوست با این مواد، وارد بدن می‌شوند یا اگر محل کار یا زندگی شما در نزدیکی کارخانه‌ها و نیروگاه‌هایی باشد که از این سوخت استفاده می‌کنند، مازوت و سایر سوخت‌ها وارد بدن می‌شوند. این ماده خطرناک شیمیایی در ایران همین بیخ گوش ما مورد مصرف کارخانه‌ها قرار می‌گیرد. با این وجود، باید توجه داشت که تعداد نیروگاه‌های فرسوده در ایران کم نیستند. می‌گویند در تهران تاکنون از مازوت استفاده نشده، اما قدمت بالای برخی از نیروگاه‌های تهران آلودگی به همراه دارد که باید برای این مهم فکری اساسی اتخاذ شود. زمان آن رسیده که خودمان دست به کار شویم و جانمان را در برابر آلودگی حفظ کنیم؛ شاید با رعایت موارد بسیار کودک اما نتیجه جمعی بسیار بزرگ.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.