|

جستارهایی در باب عشق

شرق: «از عشق» اثر خوزه ارتگا ای گاست تازه‌ترین ترجمه لیلی گلستان است که اخیرا در نشر مرکز به چاپ رسیده است. این کتاب شامل سه جستار از این فیلسوف اسپانیایی است که ابتدا بین سال‌های 1926-1927 در روزنامه ال‌سل منتشر شد و در سال 1933 به آلمانی ترجمه و در قالب کتاب به چاپ رسید. گلستان در مقدمه کوتاهش نوشته که این کتاب حاصل دوران خانه‌نشینی کرونا و رهایی از افسردگی ناشی از آن بوده است. ای گاست از مهم‌ترین روشنفکران قرن بیستم اسپانیا است که در سال 1883 متولد شد و در 1955 از دنیا رفت. او به جز جستارهایی که در این کتاب آمده، در سخنرانی‌ها و نوشته‌های دیگری هم به موضوع عشق پرداخته است. جستارهایی که در این کتاب آمده، به حدود یک قرن پیش مربوط‌اند. لیلا روحی در بخشی از مقدمه‌اش بر این کتاب، به این نکته اشاره کرده که افکار ای گاست درباره عشق که در این کتاب با «قلمی روان و لحنی سرزنده منتقل می‌شوند، بر مبنای تعریف‌های بسیار تثبیت‌شده از فرهنگ، طبقات اجتماعی، و دوره‌بندی‌های تاریخی واضح شکل گرفته‌اند. امروزه -یعنی صد سال بعد- رده‌بندی‌های بر اساس سلسله‌مراتب با مرزهای مشخص آن چنان قابل قبول همگان نیستند: مثلا ای گاست به هر قرنی یک نوع عشق را نسبت می‌دهد؛ قرن سیزدهم عشق درباری، قرن پانزدهم عشق افلاطونی، قرن هجدهم عشق زن‌نوازانه... اما امروزه بسیاری از مورخان چنین مرزهای مشخصی بین قرون نمی‌شناسند». در بخشی از جستار «عشق از نظر ستاندال» می‌خوانیم: «فقط عشق-اشتیاق است که برای ستاندال مشروع است. من فکر می‌کنم که هنوز دایره صحت و درستی عاشقانه بسیار وسیع است. در این عشق-اشتیاق هم باید موجودات متفاوتی را وارد کنیم. عشق فقط به دلیل خودخواهی یا سلیقه دروغ نمی‌گوید. اصل دیگری برای تحریفی مستقیم‌تر و مقاوم‌تر وجود دارد. عشق عملکردی است که بیشترین ستایش را به همراه دارد. شعرا از ازل آن را مزین کرده‌اند، و با ابزار زیبایی آن را درخشان کرده‌اند و به آن یک حقیقت غریب و انتزاعی داده‌اند، طوری که پیش از تجربه‌کردن آن،‌ آن را می‌شناسیم، به آن احترام می‌گذاریم و با خود قرار می‌گذاریم که آن را مثل یک هنر یا یک نقش اجرا کنیم. پس مرد یا زنی را تصور کنید که به طور انتزاع‌گونه یا مطلوبِ نوع زندگی‌اش، عشق بورزد. افرادی مدام و تحت یک شکل ساختگی عاشق هستند. آنها صبر نمی‌کنند که یک ابژه معین، رگ شهودی آنها را به لرزه درآورد. هرچیزی می‌تواند به موقعیت او کمک کند. آنها عشق را دوست دارند و معشوق فقط یک بهانه است. مردی که این قضیه برایش اتفاق می‌افتد، اگر اهل فکر باشد، به طور حتم نظریه تبلور را ابداع می‌کند. ستاندال هم یکی از همین عاشق‌های عشق است».
«امپراتور پرتغالستان» عنوان کتابی است از سلما لاگرلوف که اخیرا با ترجمه مرجان رضایی در نشر مرکز منتشر شده است. لاگرلوف، نویسنده مشهور سوئدی و اولین برنده جایزه نوبل ادبیات است و از این نظر در تاریخ ادبیات جایگاهی ویژه‌ دارد. لاگرلوف در سال ۱۸۵۸ در خانه‌ای اربابی در غرب سوئد متولد شد و در سال ۱۹۴۰ از دنیا رفت. لاگرلوف نوبل ادبی را به پاس «ایدئالیسم ارزشمند، تخیل زنده و بصیرت معنوی‌اش» که مشخصه‌های مشترک آثارش هستند، در سال ۱۹۰۹ به دست آورد. آن‌طور که مترجم اثر توضیح داده، لاگرلوف این کتاب را در سال ۱۹۱۴ با الهام از جغرافیا و شخصیت‌های خانواده و زادگاهش نوشته است. ماجرای این رمان در حدود دهه‌های ۱۸۶۰ و ۱۸۷۰ در ورملاند، زادگاه نویسنده می‌گذرد و درباره دهقانی به نام یان است که عشق بی‌اندازه‌ای به دخترش دارد؛ اما وقتی دختر برای درس‌خواندن به استکهلم می‌رود و دیگر خبری از او نمی‌رسد، یان در عالم رؤیاهایش غرق می‌شود که در آن دخترش امپراتریس پرتغالستان است و خودش هم امپراتور آنجا است. رمان این‌گونه آغاز می‌شود: «یان رافلاک هرگز از تعریف‌کردن روزی که دختر کوچولویش به دنیا آمد خسته نمی‌شد. صبح زود رفته بود قابله و کمک‌های دیگر را بیاورد؛ کل پیش از ظهر و بیشتر بعدازظهر را در انبار هیزم روی کنده چوب‌بری نشسته و انتظار کشیده بود. بیرون باران سیل‌آسایی می‌بارید و او هم از آن نصیب می‌برد، اگرچه ظاهرا در مکانی سرپوشیده بود. رطوبت باران از درزهای دیوار به داخل نفوذ می‌کرد و قطره‌هایی از سقف بر سرش می‌چکید و بعد ناگهان باد شدیدی از ورودی بدون در انبار سیلی از باران بر سر و رویش ریخت. او زیر لب و در حالی که تکه هیزمی را بی‌صبرانه با لگدی به آن سوی حیاط پرتاب می‌کرد، گفت: نمی‌دانم کسی هست که فکر کند من از آمدن بچه خوشحالم؟ بدبیاری از این بزرگ‌تر نمی‌شود! کاترینا و من برای این ازدواج کردیم که از کلفت‌بودن و کارگر مزرعه بودن برای اریک فالا خسته شده بودیم و می‌خواستیم خودمان نان خودمان را دربیاوریم؛ ولی قطعا خیال بچه بزرگ‌کردن نداشتیم!». لاگرلوف در استانی در غرب سوئد به نام ورملاند متولد شد؛ اما در سال ۱۸۸۲ برای تحصیل در رشته تربیت معلم به استکهلم رفت. او در سال ۱۸۸۵ فارغ‌التحصیل و معلم شد. در همین دوران او به نویسندگی مشغول شد و اولین و مهم‌ترین اثرش با عنوان «افسانه یوستا برلینگ» را منتشر کرد. تا سال ۱۹۰۹ که جایزه نوبل ادبی را کسب کرد، چندین اثر دیگر هم منتشر کرد؛ اما بعدتر و با آغاز جنگ جهانی اول چند سالی اثر مهمی از او منتشر نشد تا اینکه از سال ۱۹۲۲ لاگرلوف دوباره نویسندگی را از سر گرفت و چند کتاب دیگر منتشر کرد. «امپراتور پرتغالستان» یادآور افسانه‌های باستانی است. عشق یک پدر به دخترش و جنونی که حاصل خیال عشقی ابدی است، محور کانونی داستان را تشکیل می‌دهد. عشق و جنون در روایت این رمان درهم‌تنیده و جدانشدنی‌اند و کنار هم پیش می‌روند. در عالم خیالی که پدر در غیاب دخترش برای خودش ساخته، او امپراتور یک منطقه فقیر جنگلی است که سلسله‌مراتب حاکم در آنجا را مخدوش می‌کند و اعمالی خلاف رسم معمول انجام می‌دهد.
شرق: «از عشق» اثر خوزه ارتگا ای گاست تازه‌ترین ترجمه لیلی گلستان است که اخیرا در نشر مرکز به چاپ رسیده است. این کتاب شامل سه جستار از این فیلسوف اسپانیایی است که ابتدا بین سال‌های 1926-1927 در روزنامه ال‌سل منتشر شد و در سال 1933 به آلمانی ترجمه و در قالب کتاب به چاپ رسید. گلستان در مقدمه کوتاهش نوشته که این کتاب حاصل دوران خانه‌نشینی کرونا و رهایی از افسردگی ناشی از آن بوده است. ای گاست از مهم‌ترین روشنفکران قرن بیستم اسپانیا است که در سال 1883 متولد شد و در 1955 از دنیا رفت. او به جز جستارهایی که در این کتاب آمده، در سخنرانی‌ها و نوشته‌های دیگری هم به موضوع عشق پرداخته است. جستارهایی که در این کتاب آمده، به حدود یک قرن پیش مربوط‌اند. لیلا روحی در بخشی از مقدمه‌اش بر این کتاب، به این نکته اشاره کرده که افکار ای گاست درباره عشق که در این کتاب با «قلمی روان و لحنی سرزنده منتقل می‌شوند، بر مبنای تعریف‌های بسیار تثبیت‌شده از فرهنگ، طبقات اجتماعی، و دوره‌بندی‌های تاریخی واضح شکل گرفته‌اند. امروزه -یعنی صد سال بعد- رده‌بندی‌های بر اساس سلسله‌مراتب با مرزهای مشخص آن چنان قابل قبول همگان نیستند: مثلا ای گاست به هر قرنی یک نوع عشق را نسبت می‌دهد؛ قرن سیزدهم عشق درباری، قرن پانزدهم عشق افلاطونی، قرن هجدهم عشق زن‌نوازانه... اما امروزه بسیاری از مورخان چنین مرزهای مشخصی بین قرون نمی‌شناسند». در بخشی از جستار «عشق از نظر ستاندال» می‌خوانیم: «فقط عشق-اشتیاق است که برای ستاندال مشروع است. من فکر می‌کنم که هنوز دایره صحت و درستی عاشقانه بسیار وسیع است. در این عشق-اشتیاق هم باید موجودات متفاوتی را وارد کنیم. عشق فقط به دلیل خودخواهی یا سلیقه دروغ نمی‌گوید. اصل دیگری برای تحریفی مستقیم‌تر و مقاوم‌تر وجود دارد. عشق عملکردی است که بیشترین ستایش را به همراه دارد. شعرا از ازل آن را مزین کرده‌اند، و با ابزار زیبایی آن را درخشان کرده‌اند و به آن یک حقیقت غریب و انتزاعی داده‌اند، طوری که پیش از تجربه‌کردن آن،‌ آن را می‌شناسیم، به آن احترام می‌گذاریم و با خود قرار می‌گذاریم که آن را مثل یک هنر یا یک نقش اجرا کنیم. پس مرد یا زنی را تصور کنید که به طور انتزاع‌گونه یا مطلوبِ نوع زندگی‌اش، عشق بورزد. افرادی مدام و تحت یک شکل ساختگی عاشق هستند. آنها صبر نمی‌کنند که یک ابژه معین، رگ شهودی آنها را به لرزه درآورد. هرچیزی می‌تواند به موقعیت او کمک کند. آنها عشق را دوست دارند و معشوق فقط یک بهانه است. مردی که این قضیه برایش اتفاق می‌افتد، اگر اهل فکر باشد، به طور حتم نظریه تبلور را ابداع می‌کند. ستاندال هم یکی از همین عاشق‌های عشق است».
«امپراتور پرتغالستان» عنوان کتابی است از سلما لاگرلوف که اخیرا با ترجمه مرجان رضایی در نشر مرکز منتشر شده است. لاگرلوف، نویسنده مشهور سوئدی و اولین برنده جایزه نوبل ادبیات است و از این نظر در تاریخ ادبیات جایگاهی ویژه‌ دارد. لاگرلوف در سال ۱۸۵۸ در خانه‌ای اربابی در غرب سوئد متولد شد و در سال ۱۹۴۰ از دنیا رفت. لاگرلوف نوبل ادبی را به پاس «ایدئالیسم ارزشمند، تخیل زنده و بصیرت معنوی‌اش» که مشخصه‌های مشترک آثارش هستند، در سال ۱۹۰۹ به دست آورد. آن‌طور که مترجم اثر توضیح داده، لاگرلوف این کتاب را در سال ۱۹۱۴ با الهام از جغرافیا و شخصیت‌های خانواده و زادگاهش نوشته است. ماجرای این رمان در حدود دهه‌های ۱۸۶۰ و ۱۸۷۰ در ورملاند، زادگاه نویسنده می‌گذرد و درباره دهقانی به نام یان است که عشق بی‌اندازه‌ای به دخترش دارد؛ اما وقتی دختر برای درس‌خواندن به استکهلم می‌رود و دیگر خبری از او نمی‌رسد، یان در عالم رؤیاهایش غرق می‌شود که در آن دخترش امپراتریس پرتغالستان است و خودش هم امپراتور آنجا است. رمان این‌گونه آغاز می‌شود: «یان رافلاک هرگز از تعریف‌کردن روزی که دختر کوچولویش به دنیا آمد خسته نمی‌شد. صبح زود رفته بود قابله و کمک‌های دیگر را بیاورد؛ کل پیش از ظهر و بیشتر بعدازظهر را در انبار هیزم روی کنده چوب‌بری نشسته و انتظار کشیده بود. بیرون باران سیل‌آسایی می‌بارید و او هم از آن نصیب می‌برد، اگرچه ظاهرا در مکانی سرپوشیده بود. رطوبت باران از درزهای دیوار به داخل نفوذ می‌کرد و قطره‌هایی از سقف بر سرش می‌چکید و بعد ناگهان باد شدیدی از ورودی بدون در انبار سیلی از باران بر سر و رویش ریخت. او زیر لب و در حالی که تکه هیزمی را بی‌صبرانه با لگدی به آن سوی حیاط پرتاب می‌کرد، گفت: نمی‌دانم کسی هست که فکر کند من از آمدن بچه خوشحالم؟ بدبیاری از این بزرگ‌تر نمی‌شود! کاترینا و من برای این ازدواج کردیم که از کلفت‌بودن و کارگر مزرعه بودن برای اریک فالا خسته شده بودیم و می‌خواستیم خودمان نان خودمان را دربیاوریم؛ ولی قطعا خیال بچه بزرگ‌کردن نداشتیم!». لاگرلوف در استانی در غرب سوئد به نام ورملاند متولد شد؛ اما در سال ۱۸۸۲ برای تحصیل در رشته تربیت معلم به استکهلم رفت. او در سال ۱۸۸۵ فارغ‌التحصیل و معلم شد. در همین دوران او به نویسندگی مشغول شد و اولین و مهم‌ترین اثرش با عنوان «افسانه یوستا برلینگ» را منتشر کرد. تا سال ۱۹۰۹ که جایزه نوبل ادبی را کسب کرد، چندین اثر دیگر هم منتشر کرد؛ اما بعدتر و با آغاز جنگ جهانی اول چند سالی اثر مهمی از او منتشر نشد تا اینکه از سال ۱۹۲۲ لاگرلوف دوباره نویسندگی را از سر گرفت و چند کتاب دیگر منتشر کرد. «امپراتور پرتغالستان» یادآور افسانه‌های باستانی است. عشق یک پدر به دخترش و جنونی که حاصل خیال عشقی ابدی است، محور کانونی داستان را تشکیل می‌دهد. عشق و جنون در روایت این رمان درهم‌تنیده و جدانشدنی‌اند و کنار هم پیش می‌روند. در عالم خیالی که پدر در غیاب دخترش برای خودش ساخته، او امپراتور یک منطقه فقیر جنگلی است که سلسله‌مراتب حاکم در آنجا را مخدوش می‌کند و اعمالی خلاف رسم معمول انجام می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.