|

دیکنز و سه قله داستان‌نویسی

شرق: «در میان دیگر بناهای عمومی در شهری خاص، که به دلایل فراوان خودداری از نام‌بردن از آن قرین احتیاط است و نامی ساختگی هم بر آن نخواهم نهاد، بنایی هست که از روزگاران کهن در بیشتر شهرهای بزرگ و کوچک مشترک بوده است: یعنی نوانخانه؛ و در این نوانخانه در روز و تاریخی که لازم نیست خودم را به زحمت تکرارش بیندازم زیرا در هر حال در این مرحله از کار هیچ فایده احتمالی برای خواننده نخواهد داشت فقره‌ای در سیاهه مردگان به دنیا آمد که نامش در آغاز این فصل آمده است. تا مدتی طولانی پس از آن‌که جراح کشیش‌نشین این نوزاد را به این دنیای رنج و عذاب آورد، سخت محل تردید بود که آیا این کودک زنده می‌ماند که اصلا نامی بر او بگذارند؛ که در این صورت به احتمال بسیار زیاد این زندگی‌نامه هرگز نوشته نمی‌شد...». این آغاز رمان «آلیور تویست» از چارلز دیکنز است که به تازگی با ترجمه احد علیقلیان در نشر مرکز به چاپ رسیده است. چارلز دیکنز از مهم‌ترین نویسندگان ادبیات انگلیسی است که آثارش همیشه با اقبال بسیار روبه‌رو بوده‌اند. علیقلیان در پیشگفتارش به «اصیل» و «خلاق» بودن دیکنز اشاره کرده و به اینکه او اگرچه از نویسندگان پیش از خودش تأثیر گرفته و بر روی شانه آنها ایستاده اما اصالت و نوآوری آثارش سبب شدند که آنها را در سایه قرار دهد. «آلیور تویست» دومین رمان دیکنز است و به قول مترجم، «چه نبوغی داشت این جوان 26ساله که یک‌شبه ره صدساله پیمود و رمانش به موفقیتی چشمگیر و آنی دست یافت. در لندن همزمان در 20 تماشاخانه به روی صحنه می‌رفت، به نحوی که حتی کسانی که اهل خواندن نبودند نیز با این داستان و شخصیت‌هایش آشنا بودند». «آلیور تویست» حکایت زندگی کودکی یتیم است که در نوانخانه متولد شده و مورد ظلم و بدرفتاری بانیان نوانخانه است. او برای رهایی از این وضعیت فرار می‌کند و به لندن می‌رود اما هیچ‌گاه با این کلان‌شهر احساس یگانگی نمی‌کند. در بخشی از پیش‌گفتار مترجم می‌خوانیم: «آلیور تویست همه عناصر رمانی مدرن را دارد جز یکی: خودآگاهی. جهان برای آلیور یکسره نامفهوم و ناشناختنی است. علت ظلم و جور و بی‌رحمی آدم‌ها را نمی‌شناسد؛ آشفتگی و هیاهو و آشوب دنیای بیرون آینه سردرگمی درونی اوست. آلیور را بارها در خانه‌های کثیف و گندناک در حال خواب می‌بینیم، بریده از گذشته و آینده، در چنبره زمان حال که شبح‌وار بر او پدیدار می‌شود که از درک آن عاجز است؛ و هراس و اضطراب محیط او را از پا درمی‌آورد و ناتوان از درک آنچه در پیرامونش می‌گذرد گاه به ساده‌ترین و نامتمایزترین شکل آگاهی، خواب، تقلیل می‌یابد. مصائب آلیور و جنگ کابوس‌وار تاریکی -آنجا که دیوها گام می‌نهند- و روشنایی -آنجا که نیروهای خیر پدیدار می‌شوند- چنان استادانه به تصویر کشیده شده است که بخشی از تخیل ما تا ابد باقی خواهد ماند».
اخیرا کتابی با عنوان «سه استاد» نوشته جعفر مدرس‌صادقی در نشر مرکز منتشر شد که در مدتی اندک به چاپ دوم رسیده است. این کتاب درواقع ادای احترامی است به ابراهیم گلستان، شمیم بهار و قاسم هاشمی‌نژاد که به قول مدرس‌صادقی از شاخص‌ترین قله‌های داستان‌نویسی بوده‌اند: «برای نسلی که از اوایل دهه پنجاه خورشیدی به عرصه رسید و سر از لاک خودش بیرون آورد، این سه تن از شاخص‌ترین قله‌ها بودند. تن ندادند به آن جریانی که داشت همه چیز را به یک طرف می‌برد، تن ندادند به سلیقه‌های مسلط و معمول و سوار هیچ موجی نشدند. هر‌کدام راه خودش را رفت و کار خودش را کرد. این ادای دین شاگردی‌ست به استادانی که هرگز به دنبال لشکرکشی نبودند و هیچ تلاشی هم در این راستا به خرج ندادند. هرکدام برای خودش سرداری بود- هرچند بی‌سپاه و تنها». «سه استاد» شامل درآمدی با نام «قصه و حکایت و داستان» است و سه فصل و یک پیوست با این عناوین: «شیراز ناز من کجا رفته‌ست: از آذر، ماه آخر پاییز تا خروس»، «عاشقانه‌های تهران: از دهه چهل تا قرنها بگذشت»، «حقیقت خاک: فیل در تاریکی و خیرالنسا» و «همیشه حق با قاسم بود». «قصه و حکایت و داستان» شرح آشنایی مدرس‌صادقی با سه نویسنده‌ای است که در این کتاب به آنها پرداخته است: «کتاب مد و مه اولین باب آشنایی من با ابراهیم گلستان بود. کتابی خوشچاپ و خوشدست با جلد گالینگور توسی و با کاغذ اعلا و با حروفچینی خوانا و با حاشیه‌هایی بیشتر از معمول و با سه داستان فقط. هیچ چیز این کتاب به کتاب‌هایی که تا حالا خوانده بودم نمی‌خورد. نه ریخت و قیافه‌اش و نه آن زبانی که در دوتا داستان اولی دیدم. زبان را می‌شد دید. چون که تصویر می‌داد. و می‌شد شنید. چون که موسیقی داشت. رفتم کتاب‌های دیگرش را پیدا کردم و همه قصه‌هاش را دوره کردم. دیدم با یک آدمی سروکار دارم که هیچ شباهتی به همه آنهایی که می‌شناختم نداشت و توی هیچ دار و دسته‌ای هم نیست». مدرس‌صادقی می‌نویسد که ابراهیم گلستان برای او همیشه همان ابراهیم گلستانِ چهارتا کتاب اولش باقی ماند. او درباره شمیم‌ بهار هم نوشته: «من گاه‌گداری او را می‌دیدم. تصادفی. توی پیاده‌روها. از توی اتوبوس و از توی تاکسی و از روی دوچرخه. عصرها که داشت پیاده‌روی می‌کرد. تندتند. همیشه تندتند و بی‌اعتنا به دور و برش. لاغر و کشیده‌قامت. با کاپشن و شلوار جین رنگ‌ورورفته. و یکی دو بار هم از نزدیک. و یک بار رفته بودم دانشکده هنرهای زیبا، دیدم توی یک اتاق خالی نشسته بود پشت یک میزی. تنها بود. رفتم تو، سلام کردم. این مال همان سال‌هایی بود که هنوز داشت درس می‌داد. شکسپیر درس می‌داد و سینما درس می‌داد...». مدرس‌صادقی به شرح آشنایی‌اش با هاشمی‌نژاد هم پرداخته است و البته به رابطه این سه با هم. او در مقاله‌های کتاب هم به نقد و بررسی آثار این سه نویسنده پرداخته است.
شرق: «در میان دیگر بناهای عمومی در شهری خاص، که به دلایل فراوان خودداری از نام‌بردن از آن قرین احتیاط است و نامی ساختگی هم بر آن نخواهم نهاد، بنایی هست که از روزگاران کهن در بیشتر شهرهای بزرگ و کوچک مشترک بوده است: یعنی نوانخانه؛ و در این نوانخانه در روز و تاریخی که لازم نیست خودم را به زحمت تکرارش بیندازم زیرا در هر حال در این مرحله از کار هیچ فایده احتمالی برای خواننده نخواهد داشت فقره‌ای در سیاهه مردگان به دنیا آمد که نامش در آغاز این فصل آمده است. تا مدتی طولانی پس از آن‌که جراح کشیش‌نشین این نوزاد را به این دنیای رنج و عذاب آورد، سخت محل تردید بود که آیا این کودک زنده می‌ماند که اصلا نامی بر او بگذارند؛ که در این صورت به احتمال بسیار زیاد این زندگی‌نامه هرگز نوشته نمی‌شد...». این آغاز رمان «آلیور تویست» از چارلز دیکنز است که به تازگی با ترجمه احد علیقلیان در نشر مرکز به چاپ رسیده است. چارلز دیکنز از مهم‌ترین نویسندگان ادبیات انگلیسی است که آثارش همیشه با اقبال بسیار روبه‌رو بوده‌اند. علیقلیان در پیشگفتارش به «اصیل» و «خلاق» بودن دیکنز اشاره کرده و به اینکه او اگرچه از نویسندگان پیش از خودش تأثیر گرفته و بر روی شانه آنها ایستاده اما اصالت و نوآوری آثارش سبب شدند که آنها را در سایه قرار دهد. «آلیور تویست» دومین رمان دیکنز است و به قول مترجم، «چه نبوغی داشت این جوان 26ساله که یک‌شبه ره صدساله پیمود و رمانش به موفقیتی چشمگیر و آنی دست یافت. در لندن همزمان در 20 تماشاخانه به روی صحنه می‌رفت، به نحوی که حتی کسانی که اهل خواندن نبودند نیز با این داستان و شخصیت‌هایش آشنا بودند». «آلیور تویست» حکایت زندگی کودکی یتیم است که در نوانخانه متولد شده و مورد ظلم و بدرفتاری بانیان نوانخانه است. او برای رهایی از این وضعیت فرار می‌کند و به لندن می‌رود اما هیچ‌گاه با این کلان‌شهر احساس یگانگی نمی‌کند. در بخشی از پیش‌گفتار مترجم می‌خوانیم: «آلیور تویست همه عناصر رمانی مدرن را دارد جز یکی: خودآگاهی. جهان برای آلیور یکسره نامفهوم و ناشناختنی است. علت ظلم و جور و بی‌رحمی آدم‌ها را نمی‌شناسد؛ آشفتگی و هیاهو و آشوب دنیای بیرون آینه سردرگمی درونی اوست. آلیور را بارها در خانه‌های کثیف و گندناک در حال خواب می‌بینیم، بریده از گذشته و آینده، در چنبره زمان حال که شبح‌وار بر او پدیدار می‌شود که از درک آن عاجز است؛ و هراس و اضطراب محیط او را از پا درمی‌آورد و ناتوان از درک آنچه در پیرامونش می‌گذرد گاه به ساده‌ترین و نامتمایزترین شکل آگاهی، خواب، تقلیل می‌یابد. مصائب آلیور و جنگ کابوس‌وار تاریکی -آنجا که دیوها گام می‌نهند- و روشنایی -آنجا که نیروهای خیر پدیدار می‌شوند- چنان استادانه به تصویر کشیده شده است که بخشی از تخیل ما تا ابد باقی خواهد ماند».
اخیرا کتابی با عنوان «سه استاد» نوشته جعفر مدرس‌صادقی در نشر مرکز منتشر شد که در مدتی اندک به چاپ دوم رسیده است. این کتاب درواقع ادای احترامی است به ابراهیم گلستان، شمیم بهار و قاسم هاشمی‌نژاد که به قول مدرس‌صادقی از شاخص‌ترین قله‌های داستان‌نویسی بوده‌اند: «برای نسلی که از اوایل دهه پنجاه خورشیدی به عرصه رسید و سر از لاک خودش بیرون آورد، این سه تن از شاخص‌ترین قله‌ها بودند. تن ندادند به آن جریانی که داشت همه چیز را به یک طرف می‌برد، تن ندادند به سلیقه‌های مسلط و معمول و سوار هیچ موجی نشدند. هر‌کدام راه خودش را رفت و کار خودش را کرد. این ادای دین شاگردی‌ست به استادانی که هرگز به دنبال لشکرکشی نبودند و هیچ تلاشی هم در این راستا به خرج ندادند. هرکدام برای خودش سرداری بود- هرچند بی‌سپاه و تنها». «سه استاد» شامل درآمدی با نام «قصه و حکایت و داستان» است و سه فصل و یک پیوست با این عناوین: «شیراز ناز من کجا رفته‌ست: از آذر، ماه آخر پاییز تا خروس»، «عاشقانه‌های تهران: از دهه چهل تا قرنها بگذشت»، «حقیقت خاک: فیل در تاریکی و خیرالنسا» و «همیشه حق با قاسم بود». «قصه و حکایت و داستان» شرح آشنایی مدرس‌صادقی با سه نویسنده‌ای است که در این کتاب به آنها پرداخته است: «کتاب مد و مه اولین باب آشنایی من با ابراهیم گلستان بود. کتابی خوشچاپ و خوشدست با جلد گالینگور توسی و با کاغذ اعلا و با حروفچینی خوانا و با حاشیه‌هایی بیشتر از معمول و با سه داستان فقط. هیچ چیز این کتاب به کتاب‌هایی که تا حالا خوانده بودم نمی‌خورد. نه ریخت و قیافه‌اش و نه آن زبانی که در دوتا داستان اولی دیدم. زبان را می‌شد دید. چون که تصویر می‌داد. و می‌شد شنید. چون که موسیقی داشت. رفتم کتاب‌های دیگرش را پیدا کردم و همه قصه‌هاش را دوره کردم. دیدم با یک آدمی سروکار دارم که هیچ شباهتی به همه آنهایی که می‌شناختم نداشت و توی هیچ دار و دسته‌ای هم نیست». مدرس‌صادقی می‌نویسد که ابراهیم گلستان برای او همیشه همان ابراهیم گلستانِ چهارتا کتاب اولش باقی ماند. او درباره شمیم‌ بهار هم نوشته: «من گاه‌گداری او را می‌دیدم. تصادفی. توی پیاده‌روها. از توی اتوبوس و از توی تاکسی و از روی دوچرخه. عصرها که داشت پیاده‌روی می‌کرد. تندتند. همیشه تندتند و بی‌اعتنا به دور و برش. لاغر و کشیده‌قامت. با کاپشن و شلوار جین رنگ‌ورورفته. و یکی دو بار هم از نزدیک. و یک بار رفته بودم دانشکده هنرهای زیبا، دیدم توی یک اتاق خالی نشسته بود پشت یک میزی. تنها بود. رفتم تو، سلام کردم. این مال همان سال‌هایی بود که هنوز داشت درس می‌داد. شکسپیر درس می‌داد و سینما درس می‌داد...». مدرس‌صادقی به شرح آشنایی‌اش با هاشمی‌نژاد هم پرداخته است و البته به رابطه این سه با هم. او در مقاله‌های کتاب هم به نقد و بررسی آثار این سه نویسنده پرداخته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.