|

ویژه‌گرایی در دوران ابرچالش‌ها

الهام فخاری

مهارت‌های زندگی از جمله مهم‌ترین نیازهای زندگی امروزین در نظام‌های اجتماعی به‌ شمار می‌رود. به همان نسبت که مهارت‌های زندگی برای بهبود کیفیت شهروندان ارزنده است، مهارت‌های اجتماعی در نهادها و سازمان‌های اجتماعی تعیین‌کننده است. از سوی دیگر در کنار این دو بایسته، مهارت‌های مدیریتی برای اداره‌کردن امور کشور در لایه‌های گوناگون سرنوشت‌ساز می‌شود. توانمندی یا کاستی‌مندی هر‌یک از این مهارت‌ها بر سرنوشت فرد، جامعه و کشور اثر چشمگیری دارد. این چند ‌روز در کنار عزیزانی بودم که دهه‌های طلایی زندگی‌شان را پرانگیزه و پرشور در بخش‌های گوناگون صنعتی کار کرده‌اند. با اینکه سال‌هاست از کار خود بازنشسته شده‌اند ولی کنشگری اجتماعی‌ و پویایی‌شان در نهادهای مدنی و انجمن‌ها برجسته است. شبکه اجتماعی که پی و بنیان توسعه صنعتی و اداری و اجرائی ایران در دهه‌ها پیش بوده، یک سرمایه ویژه برای آموختن در چالش‌ها و ازجمله راه‌های چاره‌جویی برای ابرچالش‌های کنونی و تنش‌های خانمان‌سوز کنونی است. این در حالی است که به‌ نام جوان‌گرایی و شوربختانه به‌کام ویژه‌گرایی، تجربه و مهارت‌های کارشناسان و متخصصان اجتماعی، صنعتی، توسعه‌ای و آموزشی ایران کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، نهادهای تخصصی صنفی که باید مرکز مهارت‌آموزی مدنی و تنظیم کارکردها باشند، تبدیل به پاتوق‌های دارودسته‌ای می‌شود و مهارت‌های بایسته‌های زندگی(در سطح فردی)، اجتماعی (در سطح نهادهای مدنی) و مدیریتی(در سطح دستگاه‌ها و سازمان‌های رسمی حاکمیتی) نادیده و حاشیه‌ای انگاشته می‌شوند. در‌حالی‌که کشور ما نیاز به دریافت دقیق واقعیت و پردازش کم‌خطای داده‌ها‌ و یافته‌هایی درست برای گره‌گشایی و تحلیل روا و پایا دارد، نه‌تنها از سرمایه اجتماعی و مهارت‌های طیف‌های گوناگون بهره گرفته نمی‌شود که شوربختانه خطاهای ادراکی ریز‌و‌درشتی هم در کار است. بزرگ‌نمایی‌ها و کوچک‌نمایی‌ها، توهم‌ها و فرافکنی‌ها در روان‌شناسی بخشی از خطاهای ادراکی هستند و نه‌تنها در زندگی فردی بلکه بر چگونگی زیست اجتماعی هم اثرگذارند. شاید بر پایه چنین مفهوم روان‌شناختی‌ای بتوان در لایه زندگی اجتماعی و مدیریتی هم سخن از خطاهای ادراکی به میان آورد و نسبت به پیامدهای پرخطر این خطاها از جمله کورشدن گره‌ها و بازگشت‌ناپذیر‌شدن چالش‌ها هشدار داد. ناتوانی در درک بیش از یک جزء، ناتوانی در‌آمیختن جزء‌ها، ناتوانی در شناخت کاستی‌های عصب‌شناختی که به آن دچار است، ناتوانی در شناخت چیستی و اثرهای حسی، اختلال ادراک تصویری (بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی و کج‌و‌کوله‌نمایی)، خطای ادراک واژگانی(خطا در پردازش و دریافت گفته‌های دیگران) و مانند اینها نه‌تنها به مثابه اختلالی ادراکی و عصب‌شناختی مطرح هستند بلکه می‌تواند در لایه اجتماعی و در چگونگی دریافت و پردازش‌های مدیریتی هم مطرح و بررسی شوند. ما در همین هنگامه سخت و ابرچالش‌های استخوان‌سوز هنوز سرمایه‌های ارزنده‌‌ای داریم که باانگیزه، پایبند و پرشور ایران را دوست دارند و می‌توانند چاره‌ساز باشند. راه چاره ابرچالش‌ها انکار و درماندگی و برخوردهای تند نیست. اگر با هشیاری به اختلال‌ها‌ یا خطاهای ادراکی گروهی و مدیریتی در کشور بپردازیم و اگر زمینه کنشگری و همکاری برای یافتن راه چاره را نبندیم، می‌توان به کاهش فشار توان‌فرسا بر دوش‌‌ نحیف مردم امید داشت. اگر ...

مهارت‌های زندگی از جمله مهم‌ترین نیازهای زندگی امروزین در نظام‌های اجتماعی به‌ شمار می‌رود. به همان نسبت که مهارت‌های زندگی برای بهبود کیفیت شهروندان ارزنده است، مهارت‌های اجتماعی در نهادها و سازمان‌های اجتماعی تعیین‌کننده است. از سوی دیگر در کنار این دو بایسته، مهارت‌های مدیریتی برای اداره‌کردن امور کشور در لایه‌های گوناگون سرنوشت‌ساز می‌شود. توانمندی یا کاستی‌مندی هر‌یک از این مهارت‌ها بر سرنوشت فرد، جامعه و کشور اثر چشمگیری دارد. این چند ‌روز در کنار عزیزانی بودم که دهه‌های طلایی زندگی‌شان را پرانگیزه و پرشور در بخش‌های گوناگون صنعتی کار کرده‌اند. با اینکه سال‌هاست از کار خود بازنشسته شده‌اند ولی کنشگری اجتماعی‌ و پویایی‌شان در نهادهای مدنی و انجمن‌ها برجسته است. شبکه اجتماعی که پی و بنیان توسعه صنعتی و اداری و اجرائی ایران در دهه‌ها پیش بوده، یک سرمایه ویژه برای آموختن در چالش‌ها و ازجمله راه‌های چاره‌جویی برای ابرچالش‌های کنونی و تنش‌های خانمان‌سوز کنونی است. این در حالی است که به‌ نام جوان‌گرایی و شوربختانه به‌کام ویژه‌گرایی، تجربه و مهارت‌های کارشناسان و متخصصان اجتماعی، صنعتی، توسعه‌ای و آموزشی ایران کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، نهادهای تخصصی صنفی که باید مرکز مهارت‌آموزی مدنی و تنظیم کارکردها باشند، تبدیل به پاتوق‌های دارودسته‌ای می‌شود و مهارت‌های بایسته‌های زندگی(در سطح فردی)، اجتماعی (در سطح نهادهای مدنی) و مدیریتی(در سطح دستگاه‌ها و سازمان‌های رسمی حاکمیتی) نادیده و حاشیه‌ای انگاشته می‌شوند. در‌حالی‌که کشور ما نیاز به دریافت دقیق واقعیت و پردازش کم‌خطای داده‌ها‌ و یافته‌هایی درست برای گره‌گشایی و تحلیل روا و پایا دارد، نه‌تنها از سرمایه اجتماعی و مهارت‌های طیف‌های گوناگون بهره گرفته نمی‌شود که شوربختانه خطاهای ادراکی ریز‌و‌درشتی هم در کار است. بزرگ‌نمایی‌ها و کوچک‌نمایی‌ها، توهم‌ها و فرافکنی‌ها در روان‌شناسی بخشی از خطاهای ادراکی هستند و نه‌تنها در زندگی فردی بلکه بر چگونگی زیست اجتماعی هم اثرگذارند. شاید بر پایه چنین مفهوم روان‌شناختی‌ای بتوان در لایه زندگی اجتماعی و مدیریتی هم سخن از خطاهای ادراکی به میان آورد و نسبت به پیامدهای پرخطر این خطاها از جمله کورشدن گره‌ها و بازگشت‌ناپذیر‌شدن چالش‌ها هشدار داد. ناتوانی در درک بیش از یک جزء، ناتوانی در‌آمیختن جزء‌ها، ناتوانی در شناخت کاستی‌های عصب‌شناختی که به آن دچار است، ناتوانی در شناخت چیستی و اثرهای حسی، اختلال ادراک تصویری (بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی و کج‌و‌کوله‌نمایی)، خطای ادراک واژگانی(خطا در پردازش و دریافت گفته‌های دیگران) و مانند اینها نه‌تنها به مثابه اختلالی ادراکی و عصب‌شناختی مطرح هستند بلکه می‌تواند در لایه اجتماعی و در چگونگی دریافت و پردازش‌های مدیریتی هم مطرح و بررسی شوند. ما در همین هنگامه سخت و ابرچالش‌های استخوان‌سوز هنوز سرمایه‌های ارزنده‌‌ای داریم که باانگیزه، پایبند و پرشور ایران را دوست دارند و می‌توانند چاره‌ساز باشند. راه چاره ابرچالش‌ها انکار و درماندگی و برخوردهای تند نیست. اگر با هشیاری به اختلال‌ها‌ یا خطاهای ادراکی گروهی و مدیریتی در کشور بپردازیم و اگر زمینه کنشگری و همکاری برای یافتن راه چاره را نبندیم، می‌توان به کاهش فشار توان‌فرسا بر دوش‌‌ نحیف مردم امید داشت. اگر ...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.