|

در برابر آلودگی هوا بی‌دفاع ماندیم

زهرا نژاد‌بهرام

تهران چند سالی است که با مشکل آلودگی هوا دست‌و‌پنجه نرم می‌کند. متأسفانه ظرفیت‌هایی که در شهر موجود است، نتوانستند از بروز آلودگی هوا جلوگیری کنند. اوایل دهه 90 حتی قانونی به اسم قانون هوای پاک را در مجلس به تصویب رساندیم که می‌بینیم این قانون هم نتوانسته برای پاکیزه‌کردن هوای تهران کاری از پیش ببرد. جالب اینجاست که در قانون هوای پاک 17 دستگاه را مسئول آلودگی هوا می‌دانند که باید زیر نظر سازمان حفاظت محیط زیست در جهت کاهش آلودگی و بالا‌بردن تعداد روزهای پاک سال تلاش کنند؛ اما به نظر می‌رسد که حتی درگیر‌شدن در این سطح که سازمانی به ریاست معاون رئیس‌جمهور پا پیش بگذارد هم به نتیجه نرسیده است؛ یعنی این سازمان از آن ظرفیت اجرائی لازم برخوردار نیست که بتواند 17 دستگاه را در کنار خودش قرار دهد و در جهت کاهش آلودگی پیش برود و این‌چنین است که می‌بینیم روزهای آلوده سال هر سال در حال افزایش است. این ناکارآمدی دستگاه در اجرا در کنار ضعف قانون که نتوانسته وظیفه مشخصی برای دستگاه‌ها تعریف کند، بیش‌از‌پیش به ما این نکته را یادآوری می‌کند که در برابر آلودگی‌ هوای تهران دست‌تنها و بی‌دفاعیم. شاید همین تجربه چند‌ساله تصویب و اجرای قانون هوای پاک فرصتی شود برای بازنگری در آن و تلاش برای اینکه این قانون را به سمت اجرائی‌شدن و عملیاتی‌شدن پیش ببریم. در واقع این تجربه 10‌ساله به ما می‌گوید که غیر از ضعف‌های اجرائی که سازمان حفاظت محیط زیست دارد، اگر قانون به سمت تعریف وظیفه‌ای مشخص برای هر‌کدام از دستگاه‌ها برود، می‌تواند به نتیجه مطلوب‌تر نزدیک شود؛ چرا‌که در این سال‌ها شاهد حرکات کاتوره‌ای و بعضا کم‌اثر سازمان‌ها در این راه بودیم و نتیجه‌اش هم آلودگی هرچه بیشتر تهران به‌ویژه در پاییز است؛ اما اگر از این دیدگاه کلان فاصله بگیریم، برای کوتاه‌مدت چه باید کرد؟ مسئله سوزاندن مازوت که سال گذشته به تأیید مقامات مسئول هم رسید، یکی از بزرگ‌ترین عوامل تشدید آلودگی هوای تهران است؛ اما تصمیم‌گیری درباره مازوت‌سوزی به کجا رسید؟ چرا همچنان شاهد شدت‌گرفتن میزان آلودگی‌ها هستیم؟ اگر تلاشی برای جلوگیری از سوزاندن مازوت صورت گرفته، چطور است که همچنان با حجم بالای آلودگی پاییزی مواجه هستیم. ما که نمی‌توانیم به صورت کلان مسئله را حل کنیم؛ ولی حداقل می‌توانیم با اقداماتی از تسری و توسعه آن جلوگیری کنیم. ما دو سال منتظر بودیم تا شرایط به گونه‌ای پیش برود که مدارس باز شود و دانش‌آموزان سر کلاس‌های‌شان بروند؛ اما می‌بینیم که بعد از رها‌شدن حداقلی از خطر ابتلا به کرونا حالا باید نگران سلامت کودکان‌مان بر اثر آلودگی هوا باشیم. یک موضوع دیگر در این زمینه نباید مغفول واقع شود؛ اینکه اگر سازمان‌هایی از این ۱۷ سازمان نتوانستند در همکاری با سازمان حفاظت محیط زیست کاری برای کاهش آلودگی کنند، آیا دیگر وظیفه‌ای ندارند؟ به نظرم اگر کمی احساس مسئولیت کنند، باید به‌تنهایی در این مسیر گام بردارند. اتاق فکرهای خلاقی تشکیل دهند تا از نیروی فکر و خلاقیت جوان‌ها استفاده کنند و کمی برای عبور از این شرایط که زندگی را برای همه سخت کرده، تلاش کنند. در‌حال‌حاضر زمینه خوبی برای فعالیت استارت‌آپ‌ها در ایران شکل گرفته و مطمئن هستم اگر از این تجربه خلاقانه کمک گرفته شود، می‌توان کمی وضعیت را به سوی بهبود پیش برد. در این سال‌ها مدام با پدیده‌هایی مواجه هستیم که علیه زندگی گام بر‌می‌دارند. چطور درباره ماجرای همه‌گیری کووید ‌۱۹ یک همکاری سراسری در کشور برای حل مسئله شکل گرفت. در اینجا هم باید به همان میزان حساس بود و مشارکت عمومی را جلب کرد تا بار دیگر پاییز برای ما یادآور زیبایی‌های طبیعت باشد، نه هوای آلوده و سیاه و روزهای در خانه ماندن.

تهران چند سالی است که با مشکل آلودگی هوا دست‌و‌پنجه نرم می‌کند. متأسفانه ظرفیت‌هایی که در شهر موجود است، نتوانستند از بروز آلودگی هوا جلوگیری کنند. اوایل دهه 90 حتی قانونی به اسم قانون هوای پاک را در مجلس به تصویب رساندیم که می‌بینیم این قانون هم نتوانسته برای پاکیزه‌کردن هوای تهران کاری از پیش ببرد. جالب اینجاست که در قانون هوای پاک 17 دستگاه را مسئول آلودگی هوا می‌دانند که باید زیر نظر سازمان حفاظت محیط زیست در جهت کاهش آلودگی و بالا‌بردن تعداد روزهای پاک سال تلاش کنند؛ اما به نظر می‌رسد که حتی درگیر‌شدن در این سطح که سازمانی به ریاست معاون رئیس‌جمهور پا پیش بگذارد هم به نتیجه نرسیده است؛ یعنی این سازمان از آن ظرفیت اجرائی لازم برخوردار نیست که بتواند 17 دستگاه را در کنار خودش قرار دهد و در جهت کاهش آلودگی پیش برود و این‌چنین است که می‌بینیم روزهای آلوده سال هر سال در حال افزایش است. این ناکارآمدی دستگاه در اجرا در کنار ضعف قانون که نتوانسته وظیفه مشخصی برای دستگاه‌ها تعریف کند، بیش‌از‌پیش به ما این نکته را یادآوری می‌کند که در برابر آلودگی‌ هوای تهران دست‌تنها و بی‌دفاعیم. شاید همین تجربه چند‌ساله تصویب و اجرای قانون هوای پاک فرصتی شود برای بازنگری در آن و تلاش برای اینکه این قانون را به سمت اجرائی‌شدن و عملیاتی‌شدن پیش ببریم. در واقع این تجربه 10‌ساله به ما می‌گوید که غیر از ضعف‌های اجرائی که سازمان حفاظت محیط زیست دارد، اگر قانون به سمت تعریف وظیفه‌ای مشخص برای هر‌کدام از دستگاه‌ها برود، می‌تواند به نتیجه مطلوب‌تر نزدیک شود؛ چرا‌که در این سال‌ها شاهد حرکات کاتوره‌ای و بعضا کم‌اثر سازمان‌ها در این راه بودیم و نتیجه‌اش هم آلودگی هرچه بیشتر تهران به‌ویژه در پاییز است؛ اما اگر از این دیدگاه کلان فاصله بگیریم، برای کوتاه‌مدت چه باید کرد؟ مسئله سوزاندن مازوت که سال گذشته به تأیید مقامات مسئول هم رسید، یکی از بزرگ‌ترین عوامل تشدید آلودگی هوای تهران است؛ اما تصمیم‌گیری درباره مازوت‌سوزی به کجا رسید؟ چرا همچنان شاهد شدت‌گرفتن میزان آلودگی‌ها هستیم؟ اگر تلاشی برای جلوگیری از سوزاندن مازوت صورت گرفته، چطور است که همچنان با حجم بالای آلودگی پاییزی مواجه هستیم. ما که نمی‌توانیم به صورت کلان مسئله را حل کنیم؛ ولی حداقل می‌توانیم با اقداماتی از تسری و توسعه آن جلوگیری کنیم. ما دو سال منتظر بودیم تا شرایط به گونه‌ای پیش برود که مدارس باز شود و دانش‌آموزان سر کلاس‌های‌شان بروند؛ اما می‌بینیم که بعد از رها‌شدن حداقلی از خطر ابتلا به کرونا حالا باید نگران سلامت کودکان‌مان بر اثر آلودگی هوا باشیم. یک موضوع دیگر در این زمینه نباید مغفول واقع شود؛ اینکه اگر سازمان‌هایی از این ۱۷ سازمان نتوانستند در همکاری با سازمان حفاظت محیط زیست کاری برای کاهش آلودگی کنند، آیا دیگر وظیفه‌ای ندارند؟ به نظرم اگر کمی احساس مسئولیت کنند، باید به‌تنهایی در این مسیر گام بردارند. اتاق فکرهای خلاقی تشکیل دهند تا از نیروی فکر و خلاقیت جوان‌ها استفاده کنند و کمی برای عبور از این شرایط که زندگی را برای همه سخت کرده، تلاش کنند. در‌حال‌حاضر زمینه خوبی برای فعالیت استارت‌آپ‌ها در ایران شکل گرفته و مطمئن هستم اگر از این تجربه خلاقانه کمک گرفته شود، می‌توان کمی وضعیت را به سوی بهبود پیش برد. در این سال‌ها مدام با پدیده‌هایی مواجه هستیم که علیه زندگی گام بر‌می‌دارند. چطور درباره ماجرای همه‌گیری کووید ‌۱۹ یک همکاری سراسری در کشور برای حل مسئله شکل گرفت. در اینجا هم باید به همان میزان حساس بود و مشارکت عمومی را جلب کرد تا بار دیگر پاییز برای ما یادآور زیبایی‌های طبیعت باشد، نه هوای آلوده و سیاه و روزهای در خانه ماندن.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.