|

دکترین دفاعی اروپا؛ مکمل یا رقیب ناتو؟

محمود فاضلی. تحلیلگر بین‌الملل

وزرای دفاع اتحادیه اروپا مشتاقانه از دکترین دفاعی اروپا که که جوزپ بورل، رئیس دیپلماسی اتحادیه اروپا روی میز قرار داده و از آن به‌عنوان «قطب‌‌نمای استراتژیک» یاد می‌شود و قرار است در مارس 2022 نهایی شود، استقبال کردند.

یکی از اهداف این طرح در کنار تولید مشترک سلاح و تجهیزات نظامی، ایجاد نیروی نظامی اتحادیه اروپاست تا امکان استفاده از آن در جریان بحران‌ها وجود داشته باشد. «قطب‌نمای استراتژیک» به چارچوب استراتژیک ناتو شباهت دارد و حتی اهداف اتحاد ناتو و ارتش اروپا را نیز مشخص کرده است.
این ابتکار عمل باید مکمل ناتو باشد و با آن رقابت نکند. در پیش‌نویس «قطب‌نمای استراتژیک» آمده است: «ما به ‌سرعت، استحکام و انعطاف‌پذیری بیشتری برای انجام طیف وسیعی از وظایف اتحادیه اروپا در مدیریت بحران‌های نظامی نیاز داریم. ما باید بتوانیم به تهدیدات قریب‌الوقوع و در مواجهه با یک موقعیت بحرانی، واکنش سریع نشان دهیم. توان آرایش سریع قشون اتحادیه اروپا، باید بر پایه ترکیبی از نیروی زمینی، هوایی و دریایی تشکیل شود تا بسته به نوع بحران پیش‌آمده بتوان از ترکیب مورد نیاز آنها به‌سرعت استفاده کرد».
در‌حال‌حاضر ائتلاف ناتو به‌ رهبری آمریکا مسئولیت اصلی دفاع از اروپا را برعهده دارد و این در حالی است که کشورهای عضو اتحادیه اروپا با وجود برخورداری از سربازان بسیار آموزش‌دیده، نیروی سایبری، دریایی و هوایی و هزینه‌ مضاعف دفاعی در 27 ارتش مستقل، در انجام رزمایش‌ها و عملیات نظامی در سطح متوسطی قرار دارند. اولین پیش‌نویس از طرح موسوم به «قطب‌نمای استراتژیک» که شبیه به «مفهوم استراتژیک» ناتو است، برای امنیت بسیار مهم است. در پیش‌نویس طرح «قطب‌نمای استراتژیک» تأکید شده که تجزیه گروه‌های نظامی به واحدهای کوچک‌تر می‌تواند آنها را انعطاف‌پذیرتر کند؛ بنابراین اتحادیه اروپا نباید به‌ دنبال تشکیل ارتشی بزرگ، کم‌تحرک و غیرمنعطف باشد.
هدف اروپا این است که تا مارس سال آینده بر سر یک سند نهایی به توافق برسند. ایتالیا و فرانسه، دو قدرت نظامی اتحادیه اروپا، از این پیش‌نویس استقبال کرده‌اند. البته دیدگاه دولت آتی آلمان در حصول توافق درمورد این طرح بسیار مهم خواهد بود. این پیش‌نویس شبیه مفهوم استراتژیک ناتو است که اهداف ناتو را مشخص می‌کند. در این پیش‌نویس هشداری از سوی بورل مطرح شده، مبنی بر اینکه اروپا در خطر است و ائتلاف آتلانتیک شمالی (ناتو) به‌ رهبری آمریکا همچنان به‌ شکل اساسی مسئول دفاع مشترک از اروپا خواهد بود. به اعتقاد او، «اروپا باید با دکترین جاه‌طلبانه به‌عنوان مبنای اقدام نظامی مشترک در خارج از کشور، از‌جمله با نیروی بحران قابل استقرار موافقت کند. همه تهدیدهایی که ما با آن روبه‌رو هستیم در حال تشدید است و ظرفیت تک‌تک کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای مقابله با آنها کافی نیست. تمایز قدیمی ‌بین جنگ و صلح این روزها دیگر معتبر نیست. دیگر سفید یا سیاه نیست و طیف وسیعی از سایه‌های خاکستری وجود دارد که موقعیت‌های رقابت، اجبار و ارعاب را پوشش می‌دهد که باید به آنها پاسخ داده شود. در این دنیای بی‌رحمانه‌تر و بی‌ثبات‌تر که در آن یک بحران می‌تواند در عرض چند ساعت به انحطاط کشیده شود -همان‌طور که نمونه افغانستان در تابستان گذشته نشان داد- پاسخ‌ها باید چندگانه باشد».
خروج نظامیان آمریکا از افغانستان و عدم مشورت واشنگتن با پاریس برای تشکیل اتحادی جدید در منطقه اقیانوس هند-آرام به‌ بحث بر سر لزوم تقویت دفاع نظامی اروپا دامن زده است. برخی از کشورهای اروپایی بر این باورند که رویکرد واشنگتن در یک دهه اخیر نشان‌دهنده نیاز اتحادیه اروپا به «استقلال راهبردی» بیشتر است.
در مقابل گروهی دیگر از کشورهای اروپایی تأکید می‌کنند که اتحادیه اروپا در هر صورت به توانایی‌های نظامی آمریکا وابسته خواهد بود. از 27 کشور عضو اتحادیه اروپا 21 کشور عضو ناتو هستند. کشورهای شرق اروپا به‌ طور خاص به دلیل نگرانی‌هایی که از نفوذ روسیه دارند، از فاصله‌گرفتن از ناتو یا هرگونه اقدامی که ممکن است چنین تفسیر شود، اجتناب می‌کنند. «قطب‌نمای استراتژیک» ایجاد یک نیروی نظامی متشکل از پنج هزار سرباز تا سال 2025 را در نظر دارد که بدون وابستگی به منابع آمریکایی قادر به عمل باشد و همچنین 27 کشور را به چابکی در برابر تهاجم غیر‌متعارف دعوت می‌کند؛ اما ائتلاف ناتو به‌ رهبری آمریکا همچنان در درجه اول مسئول دفاع جمعی اروپا بماند. نباید فراموش کرد که هرگونه تلاش در راستای زیرسؤال‌بردن اولویت ناتو در تأمین مسائل امنیتی اروپا، به‌ منزله نادیده‌گرفتن منافع راهبردی آمریکاست.
با وجود حصول پیشرفت‌هایی در ایجاد یک صندوق دفاعی مشترک برای توسعه توان تسلیحاتی اروپا، اعضای اتحادیه هنوز درمورد تشکیل ارتش واحد اروپایی به‌ توافق نهایی نرسیده‌اند. بورل درخصوص لزوم موافقت با ایده بلندپروازانه به‌عنوان اساس عمل مشترک نظامی در خارج هشدار می‌دهد که شامل نیروهای حل بحران‌ها با قابلیت استقرار می‌شود.
امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه که کشورش در نیمه اول سال 2022 ریاست دوره‌ای اتحادیه اروپا را عهده‌دار خواهد شد، از حامیان جدی تشکیل ارتش واحد اروپایی است. این طرح با خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و خروج آمریکا از افغانستان از حامیان بیشتری در اتحادیه اروپا برخوردار شده است. البته سران اتحادیه این اطمینان را به آمریکا داده‌اند که توسعه ظرفیت‌های نظامی مستقل این اتحادیه را به متحد مفیدتری برای آمریکا بدل خواهد کرد. طرح دفاع مشترک اروپایی یکی از اولویت‌های فرانسه برای دوره ریاست بر اتحادیه اروپاست. مکرون که در بهار آینده باید شانس مجدد خود را برای راهیابی به کاخ الیزه امتحان کند، به‌شدت به عملیاتی‌شدن این طرح علاقه‌مند است.
اتحادیه اروپا قصد دارد تا در این دکترین جدید یک سند راهبردی ارائه کند که توصیفی از تهدیدها، اهداف و جاه‌طلبی‌های نظامی آنها را در بر می‌گیرد. این دکترین بر شش حوزه تسلیحاتی متمرکز است که به‌ طور مشترک تولید می‌شود و شامل تانک، شناورهای گشت دریایی، پهپاد و فناوری جنگ الکترونیک است. این دکترین نظامی حکم «قطب‌نمای راهبردی» اتحادیه اروپا را دارد که در مقابل «مفهوم راهبردی» ناتو قرار می‌گیرد و چشم‌اندازی مشترک از تهدیدها و نحوه مقابله جمعی با آنها خواهد بود.

وزرای دفاع اتحادیه اروپا مشتاقانه از دکترین دفاعی اروپا که که جوزپ بورل، رئیس دیپلماسی اتحادیه اروپا روی میز قرار داده و از آن به‌عنوان «قطب‌‌نمای استراتژیک» یاد می‌شود و قرار است در مارس 2022 نهایی شود، استقبال کردند.

یکی از اهداف این طرح در کنار تولید مشترک سلاح و تجهیزات نظامی، ایجاد نیروی نظامی اتحادیه اروپاست تا امکان استفاده از آن در جریان بحران‌ها وجود داشته باشد. «قطب‌نمای استراتژیک» به چارچوب استراتژیک ناتو شباهت دارد و حتی اهداف اتحاد ناتو و ارتش اروپا را نیز مشخص کرده است.
این ابتکار عمل باید مکمل ناتو باشد و با آن رقابت نکند. در پیش‌نویس «قطب‌نمای استراتژیک» آمده است: «ما به ‌سرعت، استحکام و انعطاف‌پذیری بیشتری برای انجام طیف وسیعی از وظایف اتحادیه اروپا در مدیریت بحران‌های نظامی نیاز داریم. ما باید بتوانیم به تهدیدات قریب‌الوقوع و در مواجهه با یک موقعیت بحرانی، واکنش سریع نشان دهیم. توان آرایش سریع قشون اتحادیه اروپا، باید بر پایه ترکیبی از نیروی زمینی، هوایی و دریایی تشکیل شود تا بسته به نوع بحران پیش‌آمده بتوان از ترکیب مورد نیاز آنها به‌سرعت استفاده کرد».
در‌حال‌حاضر ائتلاف ناتو به‌ رهبری آمریکا مسئولیت اصلی دفاع از اروپا را برعهده دارد و این در حالی است که کشورهای عضو اتحادیه اروپا با وجود برخورداری از سربازان بسیار آموزش‌دیده، نیروی سایبری، دریایی و هوایی و هزینه‌ مضاعف دفاعی در 27 ارتش مستقل، در انجام رزمایش‌ها و عملیات نظامی در سطح متوسطی قرار دارند. اولین پیش‌نویس از طرح موسوم به «قطب‌نمای استراتژیک» که شبیه به «مفهوم استراتژیک» ناتو است، برای امنیت بسیار مهم است. در پیش‌نویس طرح «قطب‌نمای استراتژیک» تأکید شده که تجزیه گروه‌های نظامی به واحدهای کوچک‌تر می‌تواند آنها را انعطاف‌پذیرتر کند؛ بنابراین اتحادیه اروپا نباید به‌ دنبال تشکیل ارتشی بزرگ، کم‌تحرک و غیرمنعطف باشد.
هدف اروپا این است که تا مارس سال آینده بر سر یک سند نهایی به توافق برسند. ایتالیا و فرانسه، دو قدرت نظامی اتحادیه اروپا، از این پیش‌نویس استقبال کرده‌اند. البته دیدگاه دولت آتی آلمان در حصول توافق درمورد این طرح بسیار مهم خواهد بود. این پیش‌نویس شبیه مفهوم استراتژیک ناتو است که اهداف ناتو را مشخص می‌کند. در این پیش‌نویس هشداری از سوی بورل مطرح شده، مبنی بر اینکه اروپا در خطر است و ائتلاف آتلانتیک شمالی (ناتو) به‌ رهبری آمریکا همچنان به‌ شکل اساسی مسئول دفاع مشترک از اروپا خواهد بود. به اعتقاد او، «اروپا باید با دکترین جاه‌طلبانه به‌عنوان مبنای اقدام نظامی مشترک در خارج از کشور، از‌جمله با نیروی بحران قابل استقرار موافقت کند. همه تهدیدهایی که ما با آن روبه‌رو هستیم در حال تشدید است و ظرفیت تک‌تک کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای مقابله با آنها کافی نیست. تمایز قدیمی ‌بین جنگ و صلح این روزها دیگر معتبر نیست. دیگر سفید یا سیاه نیست و طیف وسیعی از سایه‌های خاکستری وجود دارد که موقعیت‌های رقابت، اجبار و ارعاب را پوشش می‌دهد که باید به آنها پاسخ داده شود. در این دنیای بی‌رحمانه‌تر و بی‌ثبات‌تر که در آن یک بحران می‌تواند در عرض چند ساعت به انحطاط کشیده شود -همان‌طور که نمونه افغانستان در تابستان گذشته نشان داد- پاسخ‌ها باید چندگانه باشد».
خروج نظامیان آمریکا از افغانستان و عدم مشورت واشنگتن با پاریس برای تشکیل اتحادی جدید در منطقه اقیانوس هند-آرام به‌ بحث بر سر لزوم تقویت دفاع نظامی اروپا دامن زده است. برخی از کشورهای اروپایی بر این باورند که رویکرد واشنگتن در یک دهه اخیر نشان‌دهنده نیاز اتحادیه اروپا به «استقلال راهبردی» بیشتر است.
در مقابل گروهی دیگر از کشورهای اروپایی تأکید می‌کنند که اتحادیه اروپا در هر صورت به توانایی‌های نظامی آمریکا وابسته خواهد بود. از 27 کشور عضو اتحادیه اروپا 21 کشور عضو ناتو هستند. کشورهای شرق اروپا به‌ طور خاص به دلیل نگرانی‌هایی که از نفوذ روسیه دارند، از فاصله‌گرفتن از ناتو یا هرگونه اقدامی که ممکن است چنین تفسیر شود، اجتناب می‌کنند. «قطب‌نمای استراتژیک» ایجاد یک نیروی نظامی متشکل از پنج هزار سرباز تا سال 2025 را در نظر دارد که بدون وابستگی به منابع آمریکایی قادر به عمل باشد و همچنین 27 کشور را به چابکی در برابر تهاجم غیر‌متعارف دعوت می‌کند؛ اما ائتلاف ناتو به‌ رهبری آمریکا همچنان در درجه اول مسئول دفاع جمعی اروپا بماند. نباید فراموش کرد که هرگونه تلاش در راستای زیرسؤال‌بردن اولویت ناتو در تأمین مسائل امنیتی اروپا، به‌ منزله نادیده‌گرفتن منافع راهبردی آمریکاست.
با وجود حصول پیشرفت‌هایی در ایجاد یک صندوق دفاعی مشترک برای توسعه توان تسلیحاتی اروپا، اعضای اتحادیه هنوز درمورد تشکیل ارتش واحد اروپایی به‌ توافق نهایی نرسیده‌اند. بورل درخصوص لزوم موافقت با ایده بلندپروازانه به‌عنوان اساس عمل مشترک نظامی در خارج هشدار می‌دهد که شامل نیروهای حل بحران‌ها با قابلیت استقرار می‌شود.
امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه که کشورش در نیمه اول سال 2022 ریاست دوره‌ای اتحادیه اروپا را عهده‌دار خواهد شد، از حامیان جدی تشکیل ارتش واحد اروپایی است. این طرح با خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا و خروج آمریکا از افغانستان از حامیان بیشتری در اتحادیه اروپا برخوردار شده است. البته سران اتحادیه این اطمینان را به آمریکا داده‌اند که توسعه ظرفیت‌های نظامی مستقل این اتحادیه را به متحد مفیدتری برای آمریکا بدل خواهد کرد. طرح دفاع مشترک اروپایی یکی از اولویت‌های فرانسه برای دوره ریاست بر اتحادیه اروپاست. مکرون که در بهار آینده باید شانس مجدد خود را برای راهیابی به کاخ الیزه امتحان کند، به‌شدت به عملیاتی‌شدن این طرح علاقه‌مند است.
اتحادیه اروپا قصد دارد تا در این دکترین جدید یک سند راهبردی ارائه کند که توصیفی از تهدیدها، اهداف و جاه‌طلبی‌های نظامی آنها را در بر می‌گیرد. این دکترین بر شش حوزه تسلیحاتی متمرکز است که به‌ طور مشترک تولید می‌شود و شامل تانک، شناورهای گشت دریایی، پهپاد و فناوری جنگ الکترونیک است. این دکترین نظامی حکم «قطب‌نمای راهبردی» اتحادیه اروپا را دارد که در مقابل «مفهوم راهبردی» ناتو قرار می‌گیرد و چشم‌اندازی مشترک از تهدیدها و نحوه مقابله جمعی با آنها خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.