«نیمرخ»؛ غمنامهای از کابل
«آهای دختر! موبایلت را بگذار داخل کیفت، موهایت را جمع کن، شهر را طالبان گرفته است، تو خبر نداری!». این حرفی است که یکی از شهروندان نگران به فاطمه میگوید. ایندیپندنت گزارشی تهیه کرده است درباره چند زن افغانستانی و اتفاقاتی که پس از حضور طالبان در زندگیشان رخ داده است. فاطمه یکی از آنهاست. فاطمهای که تا همین دیروز یکی از اعضای فعال جامعه زنان افغانستان بوده و آخرین شماره نشریهاش را هم همین دیروزِ روزی که طالبها کابل را گرفتند، منتشر و راهی دکههای کابل و سایر ولایات کرد. «نیمرخ» که مثل صدای فاطمه در جامعه زنان کشورش، صدایی جدید در فضای مطبوعاتی افغانستان بود. نشریهای که سال ۲۰۱۷ او به همراه ۱۰ نفر از دوستان دانشگاهش راهاندازی کرده بود و تمرکزش بر موضوعات و مسائل زنان بود. آنها در آخرین شماره نیمرخ به ماجرای زایمان زنی در خیابانهای کابل پرداخته بودند. یک روز بعد از انتشار این شماره که خودشان هم فکرش را نمیکردند آخرین شماره نیمرخ باشد، طالبها کابل را گرفتند، رئیسجمهور از کشور فرار کرد و همه بنیانهای دموکراسی که در این کشور شکل گرفته بود، به طرفهالعینی با خاک یکسان شد. ازجمله آزادی او که تا همین روز قبلش در خیابان دفتر نشریهاش با غرور و افتخار قدم میزد و حس میکرد بخشی از جامعه زنان تأثیرگذار افغانستان است و حالا همه چیز را از دست داده بود. حالا حتی نمیتوانست در همان خیابان با آزادی قبلی گام بردارد. دیگر داشتن دفتر و محل کارش که موضوعی دیگر بود. فاطمه روشنیان به ایندیپندنت میگوید: «در جریان کار با نهادهای اجتماعی به ۲۷ استان از ۳۴ استان افغانستان سفر کردم. آنجا با زنان و دخترانی ملاقات کردم که در بدویترین حالت ممکن زندگی میکردند. زنانی که چیزی از حقوق انسانیشان نمیدانستند، دختران خانوادههای فقیری که برای خدمت به خانههای اربابان روستا، به نکاح پسران حتی نابالغ ارباب درمیآمدند و به نام عروس برای کنیزی به خانه ارباب روستا میرفتند». فاطمه گفت در جریان سفر و کار به شهرستانها و روستاها، زنانی را ملاقات کرده است که بدون آگاهی از بهداشت و در نبود امکانات بهداشتی، در اثر زایمان یا دیگر بیماریهای زنانه، زندگی سخت و مشقتباری داشتهاند و هزاران روایت دیگر از خشونت و نابرابری و بیعدالتی که در هیچ جا روایت نشدهاند. به باور فاطمه، این چرخه موروثی خشونت و انکار هویت انسانی زن، به یک بخش از افغانستان یا قوم و گروه مشخصی هم خلاصه نمیشود، بلکه وضعیت در همه استانها و شهرستانها یکسان است. او در نشریهاش تلاش میکرد زنان را از کلیشه زن خانهدار و کدبانو خارج کند و با نقد رفتار مردسالار جامعه به زنان کمک کند که نخست به وضع خود آگاه شوند و دیگر اینکه کنشگر باشند. فاطمه روشنیان، سرانجام ۱۴ اکتبر به کمک یک سازمان حقوق بشری از افغانستان خارج شد و اکنون در گوشهای از اروپا در کمپی که هزاران مهاجر دیگر افغان نیز موقت در آن زندگی میكنند، برای نسخه مجله نیمرخ آنلاین مینویسد. او به ماجراجوییهایش برای کشف زندگی زنان و روایت آن برای دیگران از طریق مجله نیمرخ در اقامتگاه پناهجویان نیز ادامه میدهد. وقتی با فاطمه صحبت میکردم، مأموران کمپ برای بررسی نیازهای مهاجران به اتاقهای آنان سر میزدند. وقتی یک مأمور از فاطمه درباره اینکه آیا لباس یا چیز دیگری نیاز دارد پرسید، او گفت: همین لباسهایی که توانستم با خودم از کابل بیاورم برایم کافی است، اگر ممکن است به من یک لپتاپ بدهید که برای نوشتن به آن نیاز دارم.
«آهای دختر! موبایلت را بگذار داخل کیفت، موهایت را جمع کن، شهر را طالبان گرفته است، تو خبر نداری!». این حرفی است که یکی از شهروندان نگران به فاطمه میگوید. ایندیپندنت گزارشی تهیه کرده است درباره چند زن افغانستانی و اتفاقاتی که پس از حضور طالبان در زندگیشان رخ داده است. فاطمه یکی از آنهاست. فاطمهای که تا همین دیروز یکی از اعضای فعال جامعه زنان افغانستان بوده و آخرین شماره نشریهاش را هم همین دیروزِ روزی که طالبها کابل را گرفتند، منتشر و راهی دکههای کابل و سایر ولایات کرد. «نیمرخ» که مثل صدای فاطمه در جامعه زنان کشورش، صدایی جدید در فضای مطبوعاتی افغانستان بود. نشریهای که سال ۲۰۱۷ او به همراه ۱۰ نفر از دوستان دانشگاهش راهاندازی کرده بود و تمرکزش بر موضوعات و مسائل زنان بود. آنها در آخرین شماره نیمرخ به ماجرای زایمان زنی در خیابانهای کابل پرداخته بودند. یک روز بعد از انتشار این شماره که خودشان هم فکرش را نمیکردند آخرین شماره نیمرخ باشد، طالبها کابل را گرفتند، رئیسجمهور از کشور فرار کرد و همه بنیانهای دموکراسی که در این کشور شکل گرفته بود، به طرفهالعینی با خاک یکسان شد. ازجمله آزادی او که تا همین روز قبلش در خیابان دفتر نشریهاش با غرور و افتخار قدم میزد و حس میکرد بخشی از جامعه زنان تأثیرگذار افغانستان است و حالا همه چیز را از دست داده بود. حالا حتی نمیتوانست در همان خیابان با آزادی قبلی گام بردارد. دیگر داشتن دفتر و محل کارش که موضوعی دیگر بود. فاطمه روشنیان به ایندیپندنت میگوید: «در جریان کار با نهادهای اجتماعی به ۲۷ استان از ۳۴ استان افغانستان سفر کردم. آنجا با زنان و دخترانی ملاقات کردم که در بدویترین حالت ممکن زندگی میکردند. زنانی که چیزی از حقوق انسانیشان نمیدانستند، دختران خانوادههای فقیری که برای خدمت به خانههای اربابان روستا، به نکاح پسران حتی نابالغ ارباب درمیآمدند و به نام عروس برای کنیزی به خانه ارباب روستا میرفتند». فاطمه گفت در جریان سفر و کار به شهرستانها و روستاها، زنانی را ملاقات کرده است که بدون آگاهی از بهداشت و در نبود امکانات بهداشتی، در اثر زایمان یا دیگر بیماریهای زنانه، زندگی سخت و مشقتباری داشتهاند و هزاران روایت دیگر از خشونت و نابرابری و بیعدالتی که در هیچ جا روایت نشدهاند. به باور فاطمه، این چرخه موروثی خشونت و انکار هویت انسانی زن، به یک بخش از افغانستان یا قوم و گروه مشخصی هم خلاصه نمیشود، بلکه وضعیت در همه استانها و شهرستانها یکسان است. او در نشریهاش تلاش میکرد زنان را از کلیشه زن خانهدار و کدبانو خارج کند و با نقد رفتار مردسالار جامعه به زنان کمک کند که نخست به وضع خود آگاه شوند و دیگر اینکه کنشگر باشند. فاطمه روشنیان، سرانجام ۱۴ اکتبر به کمک یک سازمان حقوق بشری از افغانستان خارج شد و اکنون در گوشهای از اروپا در کمپی که هزاران مهاجر دیگر افغان نیز موقت در آن زندگی میكنند، برای نسخه مجله نیمرخ آنلاین مینویسد. او به ماجراجوییهایش برای کشف زندگی زنان و روایت آن برای دیگران از طریق مجله نیمرخ در اقامتگاه پناهجویان نیز ادامه میدهد. وقتی با فاطمه صحبت میکردم، مأموران کمپ برای بررسی نیازهای مهاجران به اتاقهای آنان سر میزدند. وقتی یک مأمور از فاطمه درباره اینکه آیا لباس یا چیز دیگری نیاز دارد پرسید، او گفت: همین لباسهایی که توانستم با خودم از کابل بیاورم برایم کافی است، اگر ممکن است به من یک لپتاپ بدهید که برای نوشتن به آن نیاز دارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.