شاهدی بر رنج زندگی
شرق: «رنج و شادمانی» عنوان دفتر شعری است از آنا اشویر که بهتازگی با ترجمه دروتا سوآپا در نشر کتابپاگرد منتشر شده است. آنا اشویر از شاعران و نویسندگان لهستانی قرن بیستم است که در سال 1909 در ورشو متولد شد. در میان شاعران قرن بیستمی لهستان، اشویر شاعر مهمی به شمار میرود. دروتا سوآپا، مترجم «رنج و شادمانی»، شعرهای این دفتر را از زبان لهستانی به فارسی برگردانده است. او در مقدمهاش ضمن معرفی اشویر درباره شعرها و زبان شعری او نیز توضیحاتی داده است.
اشویر کودکیاش را در فقری شدید گذراند. پدرش نقاشی بود که بهندرت برای تابلوهایش خریداری پیدا میکرد و به این خاطر خانواده سهنفره آنها همواره با فقر روبهرو بودند و بارها مجبور به جابهجایی خانه شده بودند. آنا اشویر از شخصیت پدرش تأثیر زیادی گرفته بود و علاقه زیادی داشت در رشته هنر درس بخواند؛ اما برای او نیز مثل بسیاری دیگر، شرایط مادی زندگی بر علایق و آرزوها چیرگی داشت به این خاطر او نه در رشته هنر؛ بلکه در زبان و ادبیات لهستانی مشغول به تحصیل شد.
اشویر در سال 1934 اولین شعرش را در یک نشریه منتشر کرد و دو سال بعد اولین دفتر شعرش را با هزینه شخصی به چاپ رساند. او در این سالها به نوشتن برای کودکان و نوجوانان پرداخت و افسانههای تاریخی و نمایشنامه برای این گروههای سنی نوشت. با آغاز جنگ دوم جهانی و اشغال نظامی زندگی اشویر نیز مثل بسیاری دیگر از شاعران و نویسندگان و هنرمندان همدورهاش بحرانی شد و رد این بحران در شعرهای او آشکارا دیده میشود. او در دوره اشغال نظامی به کارهایی مانند فروشندگی و نیز تکنیسین فوریتهای پزشکی مشغول شد و با این شغل دوم پایش به بیمارستان باز شد و تجربیاتی که به این واسطه به دست آورد، در کار هنری و اشعارش دیده میشود. پس از جنگ، اشویر به کارهای دیگری مثل نوشتن فیلمهای انیمیشن و همکاری با رادیو لهستان پرداخت و مدتی هم یک تئاتر بهعنوان مدیر ادبی مشغول به کار شد. پس از این او زندگیاش را وقف ادبیات و خاصه شعر کرد و نُه مجموعه شعر منتشر کرد. مترجم «رنج و شادمانی» درباره زبان اشویر و ویژگیهای مهم شعر او نوشته: «زبان آثار آنا اشویر ساده است و معمولا فاقد استعاره. طبق نظر چسواو میوش سبک او واجد برهنگی و شفافیت است و زبانش روایی،
ناآراسته و صیقلنیافته و گاه خشن. شاعر آگاهی را از تن جدا میکند و بارها تن را در مقابل گاهی قرار میدهد. تن به طور کلی در اشعار آنا اشویر حضور پررنگی دارد. شاید امروز بتوان او را فمینیست خواند اما باید توجه داشت که اشعار او که در آنها از سرنوشتِ فلاکتبار زنان لهستانی میگوید زودتر از ورود موجهای فمینیستی غربی به لهستان چاپ شده بودند. فمینیسم آنا اشویر برگرفته از مشاهده زندگی سخت زنان، در زمانهای بود که اعتیاد به الکل مردان و خشونتشان نسبت به زنان در فرهنگ عام لهستان بسیار رواج داشت. او مخالف هرگونه انفعال اجتماعی بود، چه در مقام انسان چه در مقام زن». در اشعار اشویر، او و به عبارتی زن است که دست به انتخاب میزند و مسیر زندگیاش را مشخص میکند. او همچنین در بسیاری از شعرهایش تصویری از جنگ و سرزمینی اشغالشده به دست داده است. «اشعار مخصوص قیام ورشو از زاویه دید شاهدی سروده شده که اعتقاد دارد موظف است تمام آنچه را دیده و شنیده تعریف کند، هرچند احساس میکند به اندازه کافی شایستگی بیان چنین فاجعهای را ندارد». او در یکی از شعرهایش نوشته: «روی زمین فروتنی میافتادم/ به گونهای فروتن که نامرئی/ به گونهای
کوچک و ناچیز که اصلا گویی وجود نداشتم/ در مقابل شهادتی/ که احساس میکردم لیاقت ندارم حتی شاهدش باشم...». رنج مضمونی مهم و تکرارشونده در شعرهای اشویر است و درواقع برای او رنجکشیدن بخشی جدانشدنی از زندگی انسانی است. در بخشی از مقدمه لودمیلا ادمسکا، دختر شاعر، که در ابتدای کتاب ترجمه شده میخوانیم: «آنا اشویر این جرئت را داشت تا زمانی به شیوهای متفاوت زندگی کند که چندان مورد پسند نبود. او صدای کسانی بوده که در جامعه صدایی نداشتهاند. جایی نوشته بود که شاعر باید مانند اتاقی باشد با درهایی کاملا باز یا شبیه اسفنجی برای جذب دریای زندگی. آنا اشویر سی سال زندگی خود را صرف جستوجوی زبانی مناسب کرده بود تا از این رهگذر تجریبات دوران جنگ را بیان کند. او در نامهای خطاب به یاروسواف ایوشکیویچ مینویسد: دنیا زیباست و زیباست وقتی آدمی اینقدر بهشدت میترسد و اینقدر بهشدت گرسنه است و دلتنگ».
شرق: «رنج و شادمانی» عنوان دفتر شعری است از آنا اشویر که بهتازگی با ترجمه دروتا سوآپا در نشر کتابپاگرد منتشر شده است. آنا اشویر از شاعران و نویسندگان لهستانی قرن بیستم است که در سال 1909 در ورشو متولد شد. در میان شاعران قرن بیستمی لهستان، اشویر شاعر مهمی به شمار میرود. دروتا سوآپا، مترجم «رنج و شادمانی»، شعرهای این دفتر را از زبان لهستانی به فارسی برگردانده است. او در مقدمهاش ضمن معرفی اشویر درباره شعرها و زبان شعری او نیز توضیحاتی داده است.
اشویر کودکیاش را در فقری شدید گذراند. پدرش نقاشی بود که بهندرت برای تابلوهایش خریداری پیدا میکرد و به این خاطر خانواده سهنفره آنها همواره با فقر روبهرو بودند و بارها مجبور به جابهجایی خانه شده بودند. آنا اشویر از شخصیت پدرش تأثیر زیادی گرفته بود و علاقه زیادی داشت در رشته هنر درس بخواند؛ اما برای او نیز مثل بسیاری دیگر، شرایط مادی زندگی بر علایق و آرزوها چیرگی داشت به این خاطر او نه در رشته هنر؛ بلکه در زبان و ادبیات لهستانی مشغول به تحصیل شد.
اشویر در سال 1934 اولین شعرش را در یک نشریه منتشر کرد و دو سال بعد اولین دفتر شعرش را با هزینه شخصی به چاپ رساند. او در این سالها به نوشتن برای کودکان و نوجوانان پرداخت و افسانههای تاریخی و نمایشنامه برای این گروههای سنی نوشت. با آغاز جنگ دوم جهانی و اشغال نظامی زندگی اشویر نیز مثل بسیاری دیگر از شاعران و نویسندگان و هنرمندان همدورهاش بحرانی شد و رد این بحران در شعرهای او آشکارا دیده میشود. او در دوره اشغال نظامی به کارهایی مانند فروشندگی و نیز تکنیسین فوریتهای پزشکی مشغول شد و با این شغل دوم پایش به بیمارستان باز شد و تجربیاتی که به این واسطه به دست آورد، در کار هنری و اشعارش دیده میشود. پس از جنگ، اشویر به کارهای دیگری مثل نوشتن فیلمهای انیمیشن و همکاری با رادیو لهستان پرداخت و مدتی هم یک تئاتر بهعنوان مدیر ادبی مشغول به کار شد. پس از این او زندگیاش را وقف ادبیات و خاصه شعر کرد و نُه مجموعه شعر منتشر کرد. مترجم «رنج و شادمانی» درباره زبان اشویر و ویژگیهای مهم شعر او نوشته: «زبان آثار آنا اشویر ساده است و معمولا فاقد استعاره. طبق نظر چسواو میوش سبک او واجد برهنگی و شفافیت است و زبانش روایی،
ناآراسته و صیقلنیافته و گاه خشن. شاعر آگاهی را از تن جدا میکند و بارها تن را در مقابل گاهی قرار میدهد. تن به طور کلی در اشعار آنا اشویر حضور پررنگی دارد. شاید امروز بتوان او را فمینیست خواند اما باید توجه داشت که اشعار او که در آنها از سرنوشتِ فلاکتبار زنان لهستانی میگوید زودتر از ورود موجهای فمینیستی غربی به لهستان چاپ شده بودند. فمینیسم آنا اشویر برگرفته از مشاهده زندگی سخت زنان، در زمانهای بود که اعتیاد به الکل مردان و خشونتشان نسبت به زنان در فرهنگ عام لهستان بسیار رواج داشت. او مخالف هرگونه انفعال اجتماعی بود، چه در مقام انسان چه در مقام زن». در اشعار اشویر، او و به عبارتی زن است که دست به انتخاب میزند و مسیر زندگیاش را مشخص میکند. او همچنین در بسیاری از شعرهایش تصویری از جنگ و سرزمینی اشغالشده به دست داده است. «اشعار مخصوص قیام ورشو از زاویه دید شاهدی سروده شده که اعتقاد دارد موظف است تمام آنچه را دیده و شنیده تعریف کند، هرچند احساس میکند به اندازه کافی شایستگی بیان چنین فاجعهای را ندارد». او در یکی از شعرهایش نوشته: «روی زمین فروتنی میافتادم/ به گونهای فروتن که نامرئی/ به گونهای
کوچک و ناچیز که اصلا گویی وجود نداشتم/ در مقابل شهادتی/ که احساس میکردم لیاقت ندارم حتی شاهدش باشم...». رنج مضمونی مهم و تکرارشونده در شعرهای اشویر است و درواقع برای او رنجکشیدن بخشی جدانشدنی از زندگی انسانی است. در بخشی از مقدمه لودمیلا ادمسکا، دختر شاعر، که در ابتدای کتاب ترجمه شده میخوانیم: «آنا اشویر این جرئت را داشت تا زمانی به شیوهای متفاوت زندگی کند که چندان مورد پسند نبود. او صدای کسانی بوده که در جامعه صدایی نداشتهاند. جایی نوشته بود که شاعر باید مانند اتاقی باشد با درهایی کاملا باز یا شبیه اسفنجی برای جذب دریای زندگی. آنا اشویر سی سال زندگی خود را صرف جستوجوی زبانی مناسب کرده بود تا از این رهگذر تجریبات دوران جنگ را بیان کند. او در نامهای خطاب به یاروسواف ایوشکیویچ مینویسد: دنیا زیباست و زیباست وقتی آدمی اینقدر بهشدت میترسد و اینقدر بهشدت گرسنه است و دلتنگ».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.