|

تاریخ و فراموشی

شرق: «این داستان زندگی من است و نمی‌دانم چرا دارم برای تو حکایتش می‌کنم. دیگر از حرف‌زدن خسته شده‌ام. ادامه‌دادنش خطرناک است. چه‌بسا قوه تفکر را از دست بدهم. خاطراتم شاید با خاطرات تو قاطی شود. خیال می‌کنی دیوانه‌ام؟ گوش کن، کیندزو. می‌دانی کی تو را هدایت کرد به اینجا؟ به شیپوکوها اعتقاد داری؟ خب، من از خانواده‌ شیپوکوها هستم. یادم داده‌اند آن قسمت وجودم را خاموش کنم؛ آن اعتقاداتی را که از روزگار قدیم نژاد ما را تغذیه کرده. حالا نه اینکه به آن‌ها، به ارواح، اعتقاد داشته باشم. می‌دانم من یکی از ایشان هستم، روحی که در آشوب سرگردان است؛ چون نمی‌دانم دقیقا مرزی که ما را از شما، زندگان، جدا می‌کند کجاست». این بخشی از رمان «دیار خوابگردی» از میا کوتو، نویسنده موزامبیکی است که مدتی پیش با ترجمه مهدی غبرایی در نشر افق منتشر شد.
میا کوتو از نویسندگان سفیدپوست موزامبیکی است که در سال 1955 متولد شده و نام کاملش هم آنتونیو امیلیو لیته کوتو است. او نویسنده شناخته‌شده‌ای در داستان‌نویسی معاصر آفریقا محسوب می‌شود و آثارش به زبان‌های متعددی ترجمه شده‌اند. منتقدان و خوانندگان نیز به داستان‌هایش اقبال خوبی نشان داده‌اند و برخی آثارش برنده جوایز ادبی هم شده است. کوتو فرزند یکی از مهاجران پرتغالی است که در دهه 1950 به موزامبیک که مستعمره پرتغال بوده است، کوچ کرده بود. او در دومین شهر بزرگ موزامبیک به دنیا آمد و در همان‌جا به مدرسه رفت. بعدتر او در دانشگاه پزشکی خواند. در ابتدای کتاب به این نکته اشاره شده که میا کوتو مهم‌ترین نویسنده موزامبیک به شمار می‌رود و علاوه بر این آثارش تاکنون به بیش از 20 زبان ترجمه شده است. غبرایی در بخشی از توضیحات ابتدایی کتاب درباره سبک داستان‌نویسی کوتو نوشته: «کوتو در بسیاری از متونش زبان پرتغالی را با اصطلاحات محلی و ساختارهای موزامبیکی درمی‌آمیزد و به این نحو نمونه جدیدی از روایت آفریقایی را می‌سازد. نوشته‌هایش از لحاظ سبک تحت‌ تأثیر رئالیسم جادویی، جنبش محبوب جدید ادبیات آمریکای لاتین، است. استفاده‌اش از زبان یادآور نویسنده برزیلی، ژوآئو گیمارائس روزا است. اما در عین حال تحت ‌تأثیر دیگر نویسنده برزیلی که اهل باهیاست، یعنی ژورژه آمادو، قرار دارد. معروف است که در داستان‌ها از خود ضرب‌المثل و گاهی هم ضدالمثل و همچنین معما، افسانه و استعاره می‌سازد و به آثارش بعد شاعرانه می‌دهد».
ماجراهای رمان «دیار خوابگردی» در جنگ داخلی موزامبیک می‌گذرد. رمان روایتی است از زندگی مویدینگا، پسری که دچار فراموشی است و گذشته‌اش را به یاد نمی‌آورد. طاهر، پیرمردی که مویدینگاه را پیدا کرده، به او حرف‌زدن می‌آموزد و او را مورد حمایت قرار می‌دهد. پیرمرد و پسر مدام در پی سرپناهی برای ادامه زندگی و چیزی برای خوردن هستند. در آغاز داستان، این دو به اتوبوس نیم‌سوخته‌ای کنار جاده ویران می‌رسند و در آن خانه می‌کنند. نزدیک اتوبوس جنازه‌ای پیدا می‌کنند که چمدانی حاوی چند دفترچه کنارش افتاده است. به این ترتیب، داستان این دو با داستان نویسنده دفترچه‌ها گره می‌خورد. کوتو در روایت این رمان تصویر هولناکی از سرزمینی به دست می‌دهد که جنگ، قحطی و بحران‌های پیاپی آن را به ویرانه بدل کرده است. زندگی آدم‌های این داستان پر است از ناامیدی، جنون، ترس و توطئه به قصد بقا و گسستگی روابط انسانی.
میا کوتو در این رمان مرگ سنت و نابودی حافظه و گذشته را تقبیح می‌کند و به انتقاد از فساد ذاتی حکومتی نظامی می‌پردازد. موزامبیک کشوری است که سال‌ها با قوانین استعماری، جنگ‌های داخلی و قحطی روبه‌رو بوده است. در جنگ‌های داخلی این کشور که در سال‌های 1977 تا 1992 جریان داشت، حدود یک میلیون نفر از مردم این کشور کشته شدند. به‌جز مرگ، جنگ داخلی بیماری و قحطی را هم برای موزامبیک به همراه داشت و در نتیجه کشور در آستانه انحطاط کامل قرار گرفت. با این حال پیمان مصالحه میان طرف‌های درگیر امید بازگشت آرامش را دوباره زنده کرد. هنوز فقر زیاد در این کشور وجود دارد و نتایج بحرانی طولانی همچنان در آن دیده می‌شود. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «حالا انگار این ارواح توی کله‌ام در کار بودند که رازها را برایم بگشایند، رازگشایی از دنیایی دیگر. حالا آخرین خوابم را نقل می‌کنم تا ببینم آیا می‌توانم خود را از زیر بار این خاطرات سنگین برهانم؟ نمی‌خواهم این افکار دوباره سراغم بیایند. لازم دارم بخوابم، کامل بخوابم و از این تن پر از انتظارات و رنج مهاجرت کنم. لازم دارم از سوء‌ظن خلاص شوم و میل انتقام‌جویی را تخفیف دهم...». «صداها شب را ساختند»، «هر مرد یک نژاد است»، «زیر درختچه یاسمن»، «آخرین پرواز فلامینگو»،‌ «اعتراف ماده شیر» و «زن خاکسترها» عناوین برخی دیگر از آثار کوتو هستند.

شرق: «این داستان زندگی من است و نمی‌دانم چرا دارم برای تو حکایتش می‌کنم. دیگر از حرف‌زدن خسته شده‌ام. ادامه‌دادنش خطرناک است. چه‌بسا قوه تفکر را از دست بدهم. خاطراتم شاید با خاطرات تو قاطی شود. خیال می‌کنی دیوانه‌ام؟ گوش کن، کیندزو. می‌دانی کی تو را هدایت کرد به اینجا؟ به شیپوکوها اعتقاد داری؟ خب، من از خانواده‌ شیپوکوها هستم. یادم داده‌اند آن قسمت وجودم را خاموش کنم؛ آن اعتقاداتی را که از روزگار قدیم نژاد ما را تغذیه کرده. حالا نه اینکه به آن‌ها، به ارواح، اعتقاد داشته باشم. می‌دانم من یکی از ایشان هستم، روحی که در آشوب سرگردان است؛ چون نمی‌دانم دقیقا مرزی که ما را از شما، زندگان، جدا می‌کند کجاست». این بخشی از رمان «دیار خوابگردی» از میا کوتو، نویسنده موزامبیکی است که مدتی پیش با ترجمه مهدی غبرایی در نشر افق منتشر شد.
میا کوتو از نویسندگان سفیدپوست موزامبیکی است که در سال 1955 متولد شده و نام کاملش هم آنتونیو امیلیو لیته کوتو است. او نویسنده شناخته‌شده‌ای در داستان‌نویسی معاصر آفریقا محسوب می‌شود و آثارش به زبان‌های متعددی ترجمه شده‌اند. منتقدان و خوانندگان نیز به داستان‌هایش اقبال خوبی نشان داده‌اند و برخی آثارش برنده جوایز ادبی هم شده است. کوتو فرزند یکی از مهاجران پرتغالی است که در دهه 1950 به موزامبیک که مستعمره پرتغال بوده است، کوچ کرده بود. او در دومین شهر بزرگ موزامبیک به دنیا آمد و در همان‌جا به مدرسه رفت. بعدتر او در دانشگاه پزشکی خواند. در ابتدای کتاب به این نکته اشاره شده که میا کوتو مهم‌ترین نویسنده موزامبیک به شمار می‌رود و علاوه بر این آثارش تاکنون به بیش از 20 زبان ترجمه شده است. غبرایی در بخشی از توضیحات ابتدایی کتاب درباره سبک داستان‌نویسی کوتو نوشته: «کوتو در بسیاری از متونش زبان پرتغالی را با اصطلاحات محلی و ساختارهای موزامبیکی درمی‌آمیزد و به این نحو نمونه جدیدی از روایت آفریقایی را می‌سازد. نوشته‌هایش از لحاظ سبک تحت‌ تأثیر رئالیسم جادویی، جنبش محبوب جدید ادبیات آمریکای لاتین، است. استفاده‌اش از زبان یادآور نویسنده برزیلی، ژوآئو گیمارائس روزا است. اما در عین حال تحت ‌تأثیر دیگر نویسنده برزیلی که اهل باهیاست، یعنی ژورژه آمادو، قرار دارد. معروف است که در داستان‌ها از خود ضرب‌المثل و گاهی هم ضدالمثل و همچنین معما، افسانه و استعاره می‌سازد و به آثارش بعد شاعرانه می‌دهد».
ماجراهای رمان «دیار خوابگردی» در جنگ داخلی موزامبیک می‌گذرد. رمان روایتی است از زندگی مویدینگا، پسری که دچار فراموشی است و گذشته‌اش را به یاد نمی‌آورد. طاهر، پیرمردی که مویدینگاه را پیدا کرده، به او حرف‌زدن می‌آموزد و او را مورد حمایت قرار می‌دهد. پیرمرد و پسر مدام در پی سرپناهی برای ادامه زندگی و چیزی برای خوردن هستند. در آغاز داستان، این دو به اتوبوس نیم‌سوخته‌ای کنار جاده ویران می‌رسند و در آن خانه می‌کنند. نزدیک اتوبوس جنازه‌ای پیدا می‌کنند که چمدانی حاوی چند دفترچه کنارش افتاده است. به این ترتیب، داستان این دو با داستان نویسنده دفترچه‌ها گره می‌خورد. کوتو در روایت این رمان تصویر هولناکی از سرزمینی به دست می‌دهد که جنگ، قحطی و بحران‌های پیاپی آن را به ویرانه بدل کرده است. زندگی آدم‌های این داستان پر است از ناامیدی، جنون، ترس و توطئه به قصد بقا و گسستگی روابط انسانی.
میا کوتو در این رمان مرگ سنت و نابودی حافظه و گذشته را تقبیح می‌کند و به انتقاد از فساد ذاتی حکومتی نظامی می‌پردازد. موزامبیک کشوری است که سال‌ها با قوانین استعماری، جنگ‌های داخلی و قحطی روبه‌رو بوده است. در جنگ‌های داخلی این کشور که در سال‌های 1977 تا 1992 جریان داشت، حدود یک میلیون نفر از مردم این کشور کشته شدند. به‌جز مرگ، جنگ داخلی بیماری و قحطی را هم برای موزامبیک به همراه داشت و در نتیجه کشور در آستانه انحطاط کامل قرار گرفت. با این حال پیمان مصالحه میان طرف‌های درگیر امید بازگشت آرامش را دوباره زنده کرد. هنوز فقر زیاد در این کشور وجود دارد و نتایج بحرانی طولانی همچنان در آن دیده می‌شود. در بخشی دیگر از این رمان می‌خوانیم: «حالا انگار این ارواح توی کله‌ام در کار بودند که رازها را برایم بگشایند، رازگشایی از دنیایی دیگر. حالا آخرین خوابم را نقل می‌کنم تا ببینم آیا می‌توانم خود را از زیر بار این خاطرات سنگین برهانم؟ نمی‌خواهم این افکار دوباره سراغم بیایند. لازم دارم بخوابم، کامل بخوابم و از این تن پر از انتظارات و رنج مهاجرت کنم. لازم دارم از سوء‌ظن خلاص شوم و میل انتقام‌جویی را تخفیف دهم...». «صداها شب را ساختند»، «هر مرد یک نژاد است»، «زیر درختچه یاسمن»، «آخرین پرواز فلامینگو»،‌ «اعتراف ماده شیر» و «زن خاکسترها» عناوین برخی دیگر از آثار کوتو هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.